Chính sách ưu đãi chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra giá trị tăng thêm so với những quy định hiện hành, đủ sức thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển du lịch. Vì vậy, việc xây dựng cơ chế đặc thù không nên dừng ở mở rộng danh mục ưu đãi, mà phải làm rõ đối tượng thụ hưởng, hiệu quả dự kiến và nguồn lực ngân sách phải bỏ ra. Đây cũng là yêu cầu được Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh khi cho ý kiến về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch.
Tại phiên thảo luận tổ ngày 7/11, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị rà soát kỹ các nội dung dự thảo, bảo đảm mỗi chính sách được đề xuất đều thực sự cần thiết, có cơ sở và khả thi. Đặc biệt, quá trình hoàn thiện chính sách phải thực hiện nghiêm các quy định về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật, nhất là Quy định số 178; bảo đảm công khai, minh bạch, không để lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ chi phối.
Chọn đúng chính sách đột phá
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, dự thảo Nghị quyết hướng tới ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, song việc lượng hóa một số chính sách vẫn cần tiếp tục nghiên cứu. Do đó, yêu cầu trước hết là phân định rõ đâu là ưu đãi tăng thêm, đâu là những nội dung pháp luật hiện hành đã quy định và đang phát huy hiệu quả.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ mức ưu đãi tăng thêm về thuế, tiền thuê đất so với quy định hiện hành, đồng thời đánh giá hiệu quả dự kiến đối với thu hút đầu tư và phát triển sản phẩm du lịch. Riêng chính sách miễn, giảm tiền thuê đất cho các dự án động lực cần xác định cụ thể phần ưu đãi mới, bởi pháp luật hiện hành đã có một số cơ chế hỗ trợ lĩnh vực này.
Những nội dung đã được quy định và đang thực hiện hiệu quả không nên tiếp tục đưa vào Nghị quyết. Trọng tâm cần dành cho các chính sách có ưu đãi tăng thêm hoặc những cơ chế đã có nhưng còn vướng mắc, chưa triển khai được để nghiên cứu điều chỉnh. Các chính sách phải thực sự đặc thù, vượt trội, phục vụ mục tiêu thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới.
Đối với những chính sách mới chưa được đề cập trong Nghị quyết số 26-NQ/TW, cũng như các chính sách ưu đãi về thuế, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu rà soát căn cứ, đánh giá đầy đủ tác động, giải trình rõ sự cần thiết và nghiên cứu báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền theo quy định.
Về thẩm quyền quyết định mức ưu đãi, Phó Chủ tịch Quốc hội tán thành phương án giao Chính phủ quyết định cụ thể trên cơ sở khung chính sách do Quốc hội xác lập. Theo đó, “Quốc hội quy định các điều kiện cơ bản, loại ưu đãi, mức khung, mức trần và thời hạn áp dụng; Chính phủ quyết định mức ưu đãi, thời hạn cụ thể nhưng phải nằm trong phạm vi Quốc hội cho phép,” Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nói.
Đối với nhà đầu tư thuộc diện áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu, trước khi đưa ra mức ưu đãi phù hợp cần tính cả nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung để đánh giá lợi ích thực nhận.
Không để ưu đãi dàn trải
Một vấn đề khác được Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh lưu ý là tiêu chí phân loại dự án được hưởng chính sách. Dự thảo hiện quy định ba nhóm gồm dự án chất lượng cao, dự án động lực và dự án động lực mang tính chiến lược. Trong đó, nhóm dự án động lực mang tính chiến lược được đề xuất nhiều chính sách ưu đãi, kể cả những ưu đãi đặc thù, vượt trội.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu kỹ ý kiến của cơ quan thẩm tra, làm rõ cơ sở chính sách và sự cần thiết của việc phân loại các nhóm dự án, nhất là đối với dự án động lực mang tính chiến lược. Mức độ ưu đãi phải tương xứng với hiệu quả dự kiến và phần giá trị tăng thêm mà dự án mang lại. Trường hợp tiếp tục đề xuất, cần đánh giá tác động ngân sách, xác định cụ thể điều kiện, thời hạn ưu đãi để Quốc hội có đủ cơ sở xem xét, quyết định.
Đáng chú ý, việc được hưởng và tiếp tục hưởng ưu đãi cần gắn với tiến độ, kết quả đưa các hạng mục du lịch vào hoạt động, có chỉ tiêu kiểm chứng và cơ chế hậu kiểm cụ thể. Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị quy định nguyên tắc giao Chính phủ xác định giá trị các hạng mục du lịch trong tổng mức đầu tư của dự án.
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh: “Việc lượng hóa giá trị các hạng mục du lịch trong cơ cấu tổng vốn đầu tư là vấn đề lớn, liên quan trực tiếp đến điều kiện thụ hưởng chính sách. Vì vậy, cần có tiêu chí rõ ràng để tránh trường hợp phần đầu tư dành cho du lịch không đáp ứng yêu cầu nhưng toàn bộ dự án vẫn được hưởng ưu đãi. Chính phủ phải chịu trách nhiệm bảo đảm tỷ trọng, cơ cấu các hạng mục du lịch trong dự án được hưởng chính sách.”
Bên cạnh những dự án có quy mô vốn lớn, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị quan tâm hơn đến các dự án có giá trị khai thác và hiệu quả đầu tư cao như du lịch cộng đồng, du lịch gắn với di sản văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực và chăm sóc sức khỏe.
Đây là những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, nhiều việc làm bền vững và đặc biệt không làm mất tài nguyên. Do đó, chính sách ưu đãi cần quan tâm cả những dự án gắn với bảo tồn, phát huy di sản, giá trị văn hóa, lịch sử, thay vì chỉ căn cứ vào quy mô vốn đầu tư.
Rõ nguồn lực, siết chặt hậu kiểm
Về nguồn lực thực hiện, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhất trí ngân sách Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, trong khi nguồn lực xã hội và doanh nghiệp là chủ yếu. Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ tính khả thi của Nghị quyết, cần tính toán tổng thể tác động của cả gói chính sách, bao gồm phần giảm thu ngân sách và chi hỗ trợ.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ bổ sung các kịch bản về số lượng dự án theo từng nhóm; mức giảm thu từ thuế, tiền thuê đất; nhu cầu chi theo từng năm, từng cấp ngân sách, kể cả tác động của những ưu đãi tiếp tục được áp dụng sau khi Nghị quyết hết hiệu lực. Cùng với đó, cần dự báo có căn cứ nguồn thu tăng thêm từ du lịch, tính toán phù hợp với thời điểm phát sinh để xây dựng phương án cân đối.
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, hồ sơ dự thảo Nghị quyết trình Quốc hội hiện chưa lượng hóa rõ quy mô các chính sách ưu đãi và mức giảm thu ngân sách từ tiền thuê đất, thuế. Vì vậy, cần bổ sung đánh giá quy mô nguồn lực ngân sách phải đầu tư, mức giảm thu từ các chính sách miễn, giảm thuế, tiền thuê đất và giá trị tăng thêm dự kiến. Nếu không xác định được phần giảm thu và phần giá trị tăng thêm, việc đánh giá tác động của Nghị quyết vẫn chưa đầy đủ.
Đối với cơ chế phát triển kinh tế đêm và các mô hình du lịch mới, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu cơ chế thí điểm cho các loại hình du lịch kinh tế đêm, mô hình du lịch mới và du lịch có kiểm soát. Mỗi loại hình cần có quy định rõ về cơ chế, chính sách và nguyên tắc vận hành để bảo đảm khả năng triển khai trên thực tế.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định thời gian thí điểm 5 năm, sau đó tổng kết, đánh giá trước khi quyết định tiếp tục áp dụng. Đây là khoảng thời gian cần thiết để Chính phủ, các cơ quan và doanh nghiệp đánh giá hiệu quả chính sách, nhất là đối với lĩnh vực du lịch có đặc thù về thời gian triển khai và khai thác các dự án đầu tư.
Phó Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý cần phân biệt rõ thời hạn hiệu lực của Nghị quyết với thời hạn áp dụng của từng chính sách. Bởi đây là hai nội dung khác nhau, không đồng nghĩa khi Nghị quyết hết hiệu lực thì tất cả chính sách cũng đồng thời chấm dứt. Mỗi chính sách có thể có thời hạn áp dụng riêng, trong khi thời hạn hiệu lực của Nghị quyết có thể kéo dài hơn.
Những yêu cầu trên cho thấy việc xây dựng cơ chế đặc thù phát triển du lịch cần được đặt trên cơ sở cân đối giữa mục tiêu tạo động lực tăng trưởng với hiệu quả sử dụng nguồn lực và khả năng kiểm soát thực thi.
Ưu đãi phải đúng đối tượng, đúng lĩnh vực, tạo ra giá trị mới; đồng thời được ràng buộc bằng tiêu chí, tiến độ và trách nhiệm cụ thể. Đây là cơ sở để chính sách khi ban hành không chỉ mở thêm cơ hội thu hút đầu tư mà còn bảo đảm nguồn lực Nhà nước được sử dụng hiệu quả, phục vụ mục tiêu đưa du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn./.