Tại lễ míttinh hưởng ứng Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai và Ngày ASEAN về Quản lý thiên tai năm 2026, diễn ra cuối chiều 13/10, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, nhấn mạnh: “Thiên tai có thể xảy ra ở bất cứ đâu, bất cứ lúc nào, nhưng thiệt hại do thiên tai gây ra thì không phải là điều buộc phải chấp nhận. Với thiên tai, nếu nước đã đến chân mới chuẩn bị thì nhiều khi không còn đủ thời gian để nhảy nữa!”
Từ nỗi trăn trở đó, ông Hiệp cho rằng cần phải thay đổi căn bản tư duy theo hướng phòng ngừa phải đi trước một bước, thậm chí đi trước nhiều bước; không đợi bão đến mới gia cố nhà cửa; không đợi lũ lên mới sơ tán; không đợi sạt lở mới nghĩ đến cảnh báo; phải nhận diện, dự báo, cảnh báo sớm và chủ động hành động ngay từ khi rủi ro chưa trở thành thiên tai.
Chuyển từ ứng phó sang quản trị rủi ro
Chia sẻ thêm tại lễ míttinh với sự tham gia của hơn 1.000 thầy cô giáo, sinh viên cùng đại diện các cơ quan, tổ chức quốc tế và các đối tác phát triển, ông Hiệp nhấn mạnh việc tổ chức sự kiện tại một trường đại học sư phạm mang ý nghĩa vô cùng đặc biệt. Bởi muốn xây dựng một xã hội chống chịu tốt hơn trước thiên tai, không thể chỉ xây thêm những công trình, mà phải xây dựng kiến thức, kỹ năng và ý thức trong mỗi người.
Dẫn bài học thực tiễn, trong đó có Chiến dịch Quang Trung, ông Hiệp cho rằng thành công không đến từ một lực lượng riêng lẻ, mà là kết quả của sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, các lực lượng vũ trang, chính quyền các cấp, người dân cùng sự hỗ trợ quý báu của các đối tác và tổ chức quốc tế.
“Chúng ta cần tiếp tục tinh thần đó: Không chỉ ứng phó nhanh hơn khi thiên tai xảy ra, mà phải chủ động làm cho rủi ro nhỏ đi trước khi thiên tai xảy ra,” ông Hiệp nói và nhấn mạnh thực tiễn đã chứng minh, chủ động phòng ngừa luôn là chìa khóa then chốt để giảm thiểu rủi ro và tổn thất do thiên tai.
Trong thời gian qua, Việt Nam đã cùng nhau làm được rất nhiều việc ý nghĩa, đặc biệt là trong công tác nâng cao năng lực và sức chống chịu cho cộng đồng. Chúng ta cũng đã thành công trong việc đưa kiến thức phòng, chống thiên tai tiếp cận một cách nhẹ nhàng, tự nhiên nhưng sâu sắc đến thế hệ trẻ.
Trong đó, hàng loạt hoạt động phong phú đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan, tổ chức triển khai rộng khắp trên cả nước, tạo sân chơi bổ ích như “Rung chuông vàng” hay “Đại sứ học đường,” qua đó giúp học sinh các cấp vừa học vừa chơi, chủ động tìm hiểu và trang bị kỹ năng ứng phó; cho đến cuộc thi “Giáo án xanh” dành cho các thầy cô giáo tương lai.
Đáng chú ý, từ quy mô chỉ 2 trường đại học sư phạm tham gia ở năm trước, năm nay, Cuộc thi "Thiết kế bài giảng dành cho sinh viên sư phạm về chủ đề phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu" đã lan tỏa tới 4 trường đại học với sự hưởng ứng nhiệt tình của hàng nghìn giáo sinh, những người sẽ tiếp tục gieo mầm tri thức an toàn cho các thế hệ mai sau. Các mô hình "Trường học an toàn trước thiên tai" cũng đã và đang được xây dựng, từng bước trở thành những mô hình mẫu về chủ động trước thiên tai.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, những kết quả đáng tự hào trên không chỉ dừng lại ở các con số hay giải thưởng, mà chính là nền tảng vững chắc để chúng ta kiến tạo một cộng đồng an toàn, bền vững và sẵn sàng ứng phó với mọi thách thức của thiên nhiên trong tương lai.
“Bộ cam kết sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, chuyển từ tư duy ‘ứng phó với thiên tai’ sang ‘quản trị rủi ro thiên tai,’ lấy phòng ngừa chủ động, cảnh báo sớm, khoa học công nghệ, dữ liệu và sự tham gia của cộng đồng làm nền tảng. Trong hành trình này, tôi đặc biệt kỳ vọng vào các thầy cô giáo và các bạn sinh viên. Các bạn không chỉ học kiến thức mà còn là những người lan tỏa tri thức và thay đổi hành vi của cả một thế hệ. Mỗi bài học về thiên tai hôm nay có thể trở thành một kỹ năng cứu người ngày mai,” ông Hiệp nhấn mạnh.
Xây dựng sức chống chịu từ gia đình, cộng đồng
Về phía đối tác, bà Pauline Tamesis - Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam, cũng cho rằng khả năng chống chịu không thể đợi đến khi thiên tai xảy ra mới được xây dựng.
Vì thế, chủ đề của Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai năm nay, nhấn mạnh rằng ngôi nhà là nơi bảo vệ các thành viên trong gia đình, nơi trẻ em tiếp tục việc học tập và nơi sinh kế được phục hồi sau thiên tai. Tuy nhiên, khả năng chống chịu của mỗi gia đình lại phụ thuộc rất lớn vào khả năng chống chịu của các hệ thống xung quanh, bao gồm hệ thống cảnh báo sớm, công tác quy hoạch dựa trên rủi ro, cơ sở hạ tầng an toàn và năng lực lãnh đạo ở địa phương. Do đó, yêu cầu đặt ra là cần chuyển đổi chiến lược từ ứng phó sang chủ động dự báo và phòng ngừa rủi ro.
Nhấn mạnh công tác chuẩn bị là trách nhiệm của ngày hôm nay, bà Pauline Tamesis cho rằng trong điều kiện khí hậu đang thay đổi nhanh chóng và các loại hình hiểm họa ngày càng tác động chồng lấn, công tác giảm nhẹ rủi ro thiên tai không thể tiếp tục được xem là một lĩnh vực riêng biệt.
"Nội dung này phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển bền vững, gắn kết chặt chẽ với ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh nguồn nước, an sinh xã hội và phát triển kinh tế," bà Pauline Tamesis nói.
Vì thế, trên cơ sở những bài học rút ra từ quá trình rà soát, đánh giá sau ứng phó và từ kế hoạch ứng phó tình huống khẩn cấp đa thiên tai, đại diện UNDP Việt Nam kêu gọi tập trung thực hiện bốn ưu tiên trọng tâm. Đó là chuyển cảnh báo sớm thành hành động sớm, mở rộng quy mô hành động sớm, lồng ghép khả năng chống chịu vào quá trình phát triển, lấy người dân và cộng đồng làm trung tâm.
“Tôi xin khép lại bằng thông điệp rằng: Khả năng chống chịu bắt nguồn từ gia đình, được bồi đắp trong cộng đồng và được duy trì thông qua các mối quan hệ đối tác bền chặt. Cùng nhau, chúng ta có thể bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất; có thể gìn giữ những thành quả phát triển mà Việt Nam đã nỗ lực đạt được. Cùng nhau, chúng ta có thể xây dựng một Việt Nam có khả năng chống chịu cao hơn, bao trùm hơn và sẵn sàng hơn trước những rủi ro của tương lai,” bà Pauline Tamesis nói.
Trong khuôn khổ buổi lễ, các đại biểu cũng đã nghe chia sẻ bài học kinh nghiệm từ lực lượng vũ trang trong Chiến dịch Quang Trung; vinh danh các đội thi đoạt giải Cuộc thi “Thiết kế bài giảng dành cho sinh viên sư phạm về chủ đề phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu” và chứng kiến lễ trao tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho Văn phòng Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam vì những đóng góp xuất sắc cho công tác giảm nhẹ rủi ro thiên tai./.