Với diện tích hơn 36.000ha, càphê Arabica đang trở thành một trong những ngành hàng nông nghiệp chủ lực của Sơn La.
Để nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và khẳng định thương hiệu, tỉnh đang tập trung thu hút đầu tư vào công nghiệp chế biến sâu, phát triển vùng nguyên liệu chất lượng cao, hướng tới xây dựng ngành càphê hiện đại, xanh và bền vững.
Nâng cao chất lượng, mở rộng thị trường
Những năm qua, càphê Arabica đã khẳng định vị thế là cây trồng chủ lực, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân Sơn La.
Với lợi thế về điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, tỉnh đang từng bước xây dựng vùng nguyên liệu càphê chất lượng cao, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Hiện toàn tỉnh có 36.397 ha càphê, trong đó gần 20.000 ha đang cho thu hoạch, sản lượng càphê nhân năm 2026 ước đạt 40.000 tấn. Đáng chú ý, diện tích càphê đặc sản đã đạt 1.120ha, với sản lượng gần 1.000 tấn càphê nhân, từng bước hình thành phân khúc sản phẩm chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường.
Cùng với mở rộng diện tích, Sơn La chú trọng nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, thúc đẩy sản xuất theo các tiêu chuẩn bền vững. Toàn tỉnh hiện có 35.465 lượt ha càphê được cấp chứng nhận sản xuất bền vững RA, 4C, CP; 141ha đạt tiêu chuẩn VietGAP và 543,7ha canh tác theo hướng hữu cơ.
Hai vùng ứng dụng công nghệ cao đối với cây càphê được hình thành, với tổng diện tích 1.039ha, thu hút 1.560 hộ tham gia. Bên cạnh đó, tỉnh đã xây dựng 6 chuỗi liên kết sản xuất càphê trên diện tích hơn 2.172ha.
Trên cơ sở vùng nguyên liệu, các doanh nghiệp, hợp tác xã ngày càng chú trọng liên kết với nông dân, kiểm soát chất lượng từ khâu chăm sóc, thu hái đến sơ chế, chế biến. Nhiều mô hình liên kết đã phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo việc làm và ổn định đầu ra cho người trồng càphê.
Tiêu biểu như hợp tác xã càphê Bích Thao, hợp tác xã Ara-Tay Coffee, Công ty trách nhiệm hữu hạn Sản xuất và Thương mại Cát Quế, Công ty CP Phúc Sinh Sơn La. Các đơn vị chủ động xây dựng vùng nguyên liệu, áp dụng quy trình sản xuất phù hợp, đầu tư công nghệ chế biến và phát triển sản phẩm theo nhu cầu thị trường.
Cùng với đó, thương hiệu càphê Sơn La từng bước được khẳng định. Chỉ dẫn địa lý “càphê Sơn La” hiện có 8 tổ chức quản lý; toàn tỉnh có 5 sản phẩm càphê đạt chứng nhận OCOP, gồm 1 sản phẩm 5 sao và 4 sản phẩm 4 sao. Đây là những lợi thế quan trọng để sản phẩm càphê địa phương nâng cao sức cạnh tranh, mở rộng thị trường trong nước và quốc tế.
Nhờ chú trọng nâng cao chất lượng, đẩy mạnh liên kết sản xuất và xúc tiến thương mại, hoạt động xuất khẩu càphê của tỉnh tiếp tục ghi nhận những kết quả tích cực. Trong 9 tháng năm 2026, Sơn La đã xuất khẩu 17.500 tấn càphê nhân, đạt giá trị trên 79,2 triệu USD. Các thị trường xuất khẩu chủ yếu gồm Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Trung Đông và ASEAN.
Tuy nhiên, hoạt động chế biến càphê trên địa bàn tỉnh vẫn còn những hạn chế. Toàn tỉnh hiện có 28 doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia sản xuất, chế biến càphê, trong đó mới có 5 cơ sở chế biến quy mô công nghiệp đang hoạt động. Phần lớn các cơ sở còn lại chủ yếu sơ chế, chế biến càphê quả tươi thành càphê nhân phục vụ chế biến và xuất khẩu. Tổng năng lực chế biến hiện mới đáp ứng trên 50% sản lượng càphê quả tươi.
Thực tế này đặt ra yêu cầu Sơn La cần tiếp tục thu hút các doanh nghiệp có tiềm lực đầu tư nhà máy chế biến hiện đại, nâng cao tỷ lệ chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô. Đây cũng là hướng đi nhằm khai thác tốt hơn tiềm năng vùng nguyên liệu, gia tăng giá trị sản phẩm và nâng cao thu nhập cho người trồng càphê.
Thu hút đầu tư, nâng tầm giá trị càphê
Xác định chế biến sâu là một trong những khâu quan trọng để nâng cao giá trị ngành hàng càphê, Sơn La đang đẩy mạnh xúc tiến, thu hút các dự án đầu tư quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại, gắn sản xuất với bảo vệ môi trường.
Ngày 28/7/2026, Ủy ban Nhân dân tỉnh đã chấp thuận chủ trương đầu tư Dự án Nhà máy chế biến sâu càphê Detech tại bản Heo Trại, xã Bình Thuận. Dự án có tổng vốn đầu tư 95 tỷ đồng, diện tích 3,43ha, công suất thiết kế 5.000 tấn càphê nhân/năm, tương đương 25.000 tấn càphê quả tươi/năm.
Nhà máy dự kiến sản xuất nhiều dòng sản phẩm, gồm càphê thóc, càphê nhân xanh, càphê đặc sản, cascara và càphê rang xay. Việc đầu tư nhà máy không chỉ góp phần nâng cao năng lực chế biến mà còn mở ra cơ hội đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng nhu cầu của nhiều phân khúc thị trường.
Một dự án đáng chú ý khác là Nhà máy càphê Cascara hòa tan Sơn La, do Công ty cổ phần càphê Cascara Sơn La làm chủ đầu tư tại Khu công nghiệp Mai Sơn. Với diện tích 1,4ha, tổng vốn đầu tư trên 103 tỷ đồng, nhà máy có công suất chế biến 200 tấn trà cascara/năm, 500 tấn càphê cascara rang xay/năm, 3.000 tấn cascara sấy khô/năm và 300 tấn càphê rang xay/năm.
Điểm đáng chú ý của dự án là hướng tới khai thác các sản phẩm có giá trị từ quả càphê, đặc biệt là cascara - phần vỏ và thịt quả thường được tách ra trong quá trình chế biến. Việc phát triển các dòng sản phẩm từ phụ phẩm không chỉ đa dạng hóa nguồn thu mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu, hướng tới mô hình sản xuất tuần hoàn.
Khi các dự án đi vào hoạt động, năng lực chế biến sâu của tỉnh sẽ được tăng cường, tạo thêm dư địa phát triển các sản phẩm càphê có giá trị gia tăng cao, đồng thời góp phần giải quyết bài toán tiêu thụ nguyên liệu trong mùa thu hoạch.
Song song với thu hút các dự án chế biến, Sơn La tiếp tục quan tâm đầu tư hạ tầng công nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp triển khai hoạt động sản xuất, kinh doanh. Ngày 13/2/2026, Ủy ban Nhân dân tỉnh quyết định thành lập Cụm công nghiệp Hoàng Văn Thụ, quy mô 60ha tại phường Chiềng Cơi và phường Chiềng Sinh.
Dự án do Công ty trách nhiệm hữu hạn Sản xuất và Thương mại Cát Quế làm chủ đầu tư, với tổng vốn trên 620 tỷ đồng, dự kiến thực hiện từ quý 1/2026 đến quý 4/2028. Cụm công nghiệp ưu tiên thu hút các ngành sản xuất sạch, công nghệ cao, chế biến nông, lâm sản, thực phẩm và logistics. Đây được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện hạ tầng sản xuất, tạo thêm không gian phát triển công nghiệp chế biến và thu hút các nhà đầu tư vào địa bàn.
Cùng với phát triển hạ tầng và thu hút đầu tư, tỉnh xác định yêu cầu bảo vệ môi trường là nhiệm vụ xuyên suốt trong quá trình phát triển ngành càphê. Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã đầu tư hệ thống xử lý chất thải, tận dụng phụ phẩm để sản xuất phân bón hữu cơ, từng bước hình thành mô hình sản xuất thân thiện với môi trường.
Ngày 15/6/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 158/KH-UBND triển khai thực hiện Kết luận số 607-KL/TU ngày 22/4/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về sản xuất, chế biến, tiêu thụ càphê bền vững theo hướng sinh thái trên địa bàn tỉnh đến năm 2030, định hướng đến năm 2035. Đây là cơ sở quan trọng để Sơn La tiếp tục đổi mới phương thức sản xuất, nâng cao hiệu quả chế biến và phát triển ngành hàng càphê theo hướng xanh, hiện đại.
Theo định hướng đến năm 2030, tỉnh phấn đấu có trên 80% sản lượng càphê quả tươi được chế biến quy mô công nghiệp gắn với bảo vệ môi trường; tỷ lệ càphê nhân chế biến sâu đạt trên 15%. Đồng thời, tiếp tục duy trì, phát triển chỉ dẫn địa lý “càphê Sơn La”, kết hợp quảng bá thương hiệu với phát triển du lịch, văn hóa, mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.
Quảng bá thương hiệu, kết nối giao thương
Bên cạnh đầu tư sản xuất và chế biến, Sơn La đang chú trọng quảng bá thương hiệu, xúc tiến thương mại, mở rộng kết nối giữa doanh nghiệp, nhà đầu tư với các đối tác trong và ngoài nước.
Trong số đó, Lễ hội càphê Sơn La lần thứ hai năm 2026 được xác định là sự kiện quan trọng nhằm giới thiệu tiềm năng, thế mạnh của ngành hàng càphê, đồng thời tạo cơ hội thúc đẩy hợp tác đầu tư và phát triển du lịch địa phương.
Với chủ đề “Arabica Sơn La - Vươn tầm thế giới,” lễ hội dự kiến diễn ra từ ngày 9/10 đến ngày 13/10/2026 tại Quảng trường Tây Bắc. Sự kiện hướng tới quảng bá thương hiệu càphê Arabica Sơn La, mở rộng kết nối giao thương, xúc tiến đầu tư và gắn sản phẩm càphê với phát triển du lịch của tỉnh.
Thông qua các hoạt động giới thiệu sản phẩm, kết nối doanh nghiệp và quảng bá văn hóa càphê, lễ hội sẽ góp phần đưa hình ảnh càphê Sơn La đến gần hơn với người tiêu dùng, nhà phân phối và các nhà đầu tư. Đây cũng là dịp để các doanh nghiệp, hợp tác xã giới thiệu những sản phẩm đặc trưng, nhất là càphê đặc sản và các sản phẩm chế biến sâu, qua đó tìm kiếm cơ hội hợp tác, mở rộng thị trường.
Việc kết hợp quảng bá càphê với phát triển du lịch còn mở ra hướng khai thác giá trị văn hóa, cảnh quan và trải nghiệm tại các vùng trồng càphê. Qua đó, góp phần hình thành các sản phẩm du lịch nông nghiệp đặc trưng, tăng cường liên kết giữa sản xuất nông nghiệp, công nghiệp chế biến và dịch vụ du lịch.
Với định hướng lấy chất lượng vùng nguyên liệu làm nền tảng, chế biến sâu làm động lực và xúc tiến thương mại làm cầu nối, Sơn La đang từng bước tạo dựng chuỗi giá trị càphê đồng bộ.
Việc thu hút các dự án chế biến quy mô lớn, phát triển sản phẩm mới và mở rộng thị trường không chỉ góp phần nâng cao giá trị hạt càphê Arabica mà còn tạo thêm động lực phát triển kinh tế nông nghiệp, hướng tới xây dựng thương hiệu càphê Sơn La ngày càng vươn xa./.