Bước vào năm 2026, kinh tế toàn cầu và trong nước phải đối mặt với rất nhiều khó khăn. Tình hình thế giới diễn biến phức tạp với xung đột địa chính trị kéo dài tại khu vực Nga-Ukraine và Trung Đông, gây ra sự đứt gãy nguồn cung năng lượng và đẩy chi phí vận tải leo thang. Trong bối cảnh nợ công toàn cầu neo ở mức cao, dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ của các ngân hàng Trung ương lớn ngày càng thu hẹp, khiến diễn biến lãi suất, tỷ giá và dòng vốn quốc tế biến động mạnh và khó dự báo.
Tuy nhiên, thị trường trái phiếu Việt Nam vẫn đạt được những chuyển biến tích cực và toàn diện về quy mô, hoạt động huy động vốn lẫn thanh khoản thứ cấp. Cùng với đó, khuôn khổ pháp lý và hạ tầng giao dịch từng bước được hoàn thiện, thúc đẩy mạnh mẽ tính công khai, minh bạch.
Tối ưu hóa chi phí, linh hoạt đa dạng kỳ hạn
Tại Hội nghị Tổng kết hoạt động thị trường trái phiếu năm 2026 diễn ra ngày 5/11, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi khẳng định trong bối cảnh nền kinh tế đối mặt với nhiều thách thức, thị trường trái phiếu vẫn duy trì hoạt động ổn định, an toàn, thông suốt. Đây tiếp tục là kênh huy động vốn hiệu quả cho Chính phủ, các ngân hàng chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp phục vụ sản xuất kinh doanh.
Theo Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), kết quả đạt được trong công tác phát hành trái phiếu Chính phủ năm 2026 là nỗ lực của cả hệ thống cùng với sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của lãnh đạo Bộ Tài chính, sự phối hợp của các đơn vị liên quan và đặc biệt là sự đồng hành, ủng hộ của các nhà đầu tư, các nhà tạo lập thị trường. Những điểm nghẽn được tháo gỡ, những áp lực trở thành động lực, nhằm đảm bảo khơi thông dòng vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.
Số liệu thống kê từ đầu năm đến cuối tháng 10/2026, thị trường công cụ nợ sơ cấp đã thể hiện được vai trò bệ đỡ cho an ninh tài chính. Theo đó, tổng khối lượng trái phiếu Chính phủ do Kho bạc Nhà nước trúng thầu qua HNX đạt mức ấn tượng 368.422,5 tỷ đồng, tỷ lệ trúng thầu duy trì ổn định ở mức 51%. Đến nay, Kho bạc Nhà nước đã hoàn thành 92% kế hoạch phát hành cả năm (kế hoạch phát hành năm 2026 của Kho bạc Nhà nước điều chỉnh là 400.000 tỷ đồng).
Đánh giá về kết quả này, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cho biết quy mô thị trường trái phiếu Chính phủ tăng 11% so với năm trước, hiện đạt khoảng 22,7% GDP năm 2025. Kênh phát hành trái phiếu Chính phủ đóng góp tới 70% nhu cầu huy động vốn của ngân sách Trung ương và tương đương 80% tổng huy động vốn trong nước.
Dấu ấn điều hành của cơ quan quản lý được thể hiện qua chiến lược phân bổ đường cong lợi suất và kỳ hạn. Trong đó, khối lượng phát hành hội tụ vào hai kỳ hạn chiến lược 10 năm và 5 năm. Kết quả, khối lượng phát hành kỳ hạn 10 năm đạt 252.225,8 tỷ đồng (chiếm 68,5%) và kỳ hạn 5 năm đạt 111.001,7 tỷ đồng (chiếm 30,1%).
Bên cạnh đó, các kỳ hạn 3 năm, 15 năm và 30 năm ghi nhận mức phát hành khiêm tốn với 5.195 tỷ đồng (chỉ chiếm 1,4%). Ngoài ra, các kỳ hạn 7 năm và 20 năm dù được gọi thầu nhưng không phát hành thành công. Theo HNX, điểm nhấn ghi nhận là sự dịch chuyển cơ cấu theo hướng gia tăng tỷ trọng kỳ hạn ngắn nhằm thích ứng với độ trễ của thị trường. Cụ thể, tỷ trọng nhóm kỳ hạn 3–5 năm đã tăng từ 12% (năm 2025) lên 30,4%. Đặc biệt, kỳ hạn 3 năm đã được Kho bạc Nhà nước quyết định gọi thầu trở lại vào tháng Năm sau đúng một thập kỷ vắng bóng. Sự linh hoạt này đã kéo kỳ hạn trúng thầu bình quân giảm 1,27 năm so với cùng kỳ, đưa thời hạn huy động bình quân về mức 8,57 năm. Song hành với đó, Kho bạc Nhà nước cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao dịch của nhà đầu tư thông qua tăng quy mô niêm yết của mỗi mã trái phiếu bằng nghiệp vụ đấu thầu bổ sung, đưa quy mô bình quân mỗi mã kỳ hạn 10 năm và 5 năm lên mức rất cao, lần lượt đạt 50.445 tỷ đồng và 37.001 tỷ đồng.
Về chi phí huy động, Sở giao dịch Chứng khoán Hà Nội cho biết mặt bằng lãi suất trúng thầu đã bám sát diễn biến vĩ mô. Sau xu hướng tăng trong 7 tháng đầu của năm, lãi suất đã chững lại và đi ngang từ tháng Tám. Kết quả tính đến hết tháng 10, lãi suất trúng thầu bình quân neo ở mức 4,23%/năm. Theo HNX, mặc dù chi phí vốn bình quân cao gấp 1,4 lần so với năm ngoái, song biên độ điều chỉnh tại các kỳ hạn trung và dài hạn đã được thu hẹp đáng kể (mức tăng kỳ hạn 10 năm chỉ bằng 43% so với đà tăng của năm 2025). Điều này cho thấy tính hiệu quả trong công tác kiểm soát chi phí vay vốn.
Sức hấp dẫn của thị trường sơ cấp đã lan tỏa sang thị trường thứ cấp. Đến ngày 30/10, giá trị giao dịch bình quân mỗi phiên duy trì ở mức cao, đạt khoảng 17.530 tỷ đồng (tăng 13,34% so với cùng kỳ). Bên cạnh giao dịch mua bán thông thường (Outright) giữ vị thế chủ đạo, điểm sáng ghi nhận từ hoạt động giao dịch mua lại có kỳ hạn (Repos) có bứt phá mạnh mẽ, đạt 427.318 tỷ đồng, cao gấp 2,7 lần cùng kỳ. Kết quả này không chỉ tạo kênh luân chuyển vốn hiệu quả trong bối cảnh lãi suất liên ngân hàng lên cao, mà còn đánh dấu sự vận hành trơn tru của hệ thống giao dịch. Trong quý 4/2026, HNX đã triển khai hệ thống giao dịch mua lại có kỳ hạn trái phiếu Chính phủ của Kho bạc Nhà nước sau nâng cấp, đáp ứng yêu cầu của Thông tư số 103/2025/TT-BTC ngày 29/10/2025 của Bộ trưởng Bộ Tài chính (hướng dẫn giao dịch mua lại có kỳ hạn trái phiếu Chính phủ từ nguồn ngân quỹ nhà nước tạm thời nhàn rỗi của Kho bạc Nhà nước).
Đặt yếu tố quản trị rủi ro lên hàng đầu
Đồng hành cùng thị trường trái phiếu Chính phủ, thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ năm 2026 bước vào chặng đường củng cố chiều sâu, đặt yếu tố minh bạch và quản trị rủi ro lên hàng đầu. HNX cho biết trong 10 tháng của năm, toàn thị trường có 342 đợt đăng ký phát hành trái phiếu doanh nghiệp với giá trị đăng ký đạt 448.721 tỷ đồng, ghi nhận 335 đợt phát hành thành công, mang về khối lượng huy động 427.088,7 tỷ đồng (giảm nhẹ 3,31% so với cùng kỳ). Sự sụt giảm nhẹ này phần nào phản ánh tâm lý thận trọng, đề cao chất lượng tài sản của cả tổ chức phát hành lẫn giới đầu tư.
Theo HNX, thị trường sơ cấp đang cho thấy sự phân hóa về cấu trúc. Trong đó, nhóm công ty đại chúng tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt với 63,61% tổng giá trị huy động. Hai nhóm còn lại là công ty cổ phần chưa đại chúng và công ty trách nhiệm hữu hạn có tỷ trọng phát hành trên tổng giá trị phát hành toàn thị trường là 22,13% và 14,26%.
Phân theo ngành nghề, dòng vốn tập trung về khối tổ chức tín dụng (49,86%) và bất động sản (39,32%). Về lãi suất phát hành bình quân trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, chi phí huy động vốn bình quân toàn thị trường trong 10 tháng là 9,8%/năm. Sự phân tầng rủi ro được thị trường định giá qua chi phí vốn, trong khi tổ chức tín dụng huy động với lãi suất thấp nhất (8,79%/năm), khối xây dựng phải chấp nhận mức chi phí bình quân tới 11,77%/năm.
Nhà đầu tư trong nước đóng vai trò là "bà đỡ" chủ lực đối với nguồn trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, chiếm tỷ trọng 99,57%, trong khi nhà đầu tư nước ngoài đạt 0,43% giá trị phát hành toàn thị trường. Các định chế tài chính trong nước tiếp tục thâu tóm gần như toàn bộ nguồn cung trên thị trường. Trong đó, đứng đầu là nhóm các tổ chức tín dụng có tỷ trọng mua lớn nhất (55,16%), kế đến là nhóm các công ty chứng khoán (21,33%), tiếp theo là nhóm các tổ chức khác (16,99%). Còn lại, các nhóm nhà đầu tư cá nhân, các tổ chức bảo hiểm, quỹ đầu tư trong nước đều có tỷ trọng mua dưới 6%.
Tại thị trường thứ cấp, trong 10 tháng đầu năm 2026, HNX đã tiếp nhận và đưa vào giao dịch 374 mã trái phiếu đăng ký giao dịch trên hệ thống giao dịch của 97 doanh nghiệp với giá trị đạt 469.311,4 tỷ đồng. Tính đến cuối tháng 10, HNX cho biết có 1.188 mã trái phiếu của 240 tổ chức phát hành đang được ghi nhận trạng thái Đăng ký giao dịch trên hệ thống giao dịch với giá trị đạt hơn 1.120.571,6 tỷ đồng. Đáng chú ý, HNX đã tạm ngừng giao dịch 188 trường hợp hợp để thực hiện mua lại, khôi phục giao dịch đối với 52 trường hợp. Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội cũng đã hủy đăng ký giao dịch đối với 499 mã do đáo hạn và thực hiện mua lại, chuyển đổi toàn bộ trước hạn với tổng khối lượng 363.598.000 trái phiếu, tương đương hơn 413.845,9 tỷ đồng.
Về quy mô giao dịch tính từ đầu năm 2026 đến ngày 31/10/2026, khối lượng chuyển nhượng đạt 577.615.957 trái phiếu, tổng giá trị khoảng 1.363.288,44 tỷ đồng. Tính bình quân, giá trị giao dịch đạt hơn 6.682,79 tỷ đồng/phiên.
Sự lành mạnh hóa dòng vốn doanh nghiệp bắt nguồn trực tiếp từ quá trình hoàn thiện khung khổ pháp lý. Cụ thể, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP (thay thế 3 nghị định cũ) và Thông tư số 138/2026/TT-BTC ra đời. Các văn bản này đã thiết lập những quy định chặt chẽ cho cả nhà đầu tư và doanh nghiệp. Trong đó, mục đích phát hành phải gắn liền với dự án đầu tư thực tế, tách bạch rõ điều kiện chào bán và ràng buộc trách nhiệm công bố thông tin cho đến khi trái phiếu hoàn toàn sạch nợ. Bên cạnh đó, sự phân cấp trách nhiệm thanh tra, giám sát về chính quyền địa phương cũng tạo ra một mạng lưới quản lý rủi ro nhiều tầng, chặt chẽ.
Bước sang năm 2027, các tổ chức kinh tế lớn như Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (Worldbank) dự báo kinh tế toàn cầu duy trì đà phục hồi hoặc tăng trưởng ổn định, nhưng ở mức khiêm tốn. Dự báo lạm phát toàn cầu năm 2027 ở mức 4,1%, thấp hơn dự kiến lạm phát năm 2026 (khoảng 4,7%); Lợi suất trái phiếu Chính phủ tại các nền kinh tế phát triển đã tăng lên mức cao trong nhiều thập kỷ, do lạm phát leo thang. Trong đó, lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm hiện đã tăng khoảng 75 điểm cơ bản so với thời điểm đầu năm 2026 và dự báo trong thời gian tới sẽ tiếp tục biến động phụ thuộc vào triển vọng phát triển kinh tế, dự báo lạm phát, định hướng chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed).
Trong nước, năm 2027 được xác định là năm tăng tốc, bứt phá để thực hiện mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên. Theo đó, các dự án đầu tư công lớn tiếp tục được đẩy mạnh, nhất là hạ tầng giao thông. Vì vậy, nhu cầu vốn cho ngân sách Nhà nước dự kiến tiếp tục giữ ở mức cao. Dự kiến, tổng mức vay của ngân sách Nhà nước trình Quốc hội cho năm 2027 sẽ lên tới 1,28 triệu tỷ đồng, tăng gần 30% so với năm 2026.
Để đáp ứng áp lực huy động vốn này, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi đã đề ra các nhóm giải pháp trọng tâm. Đối với trái phiếu Chính phủ, Bộ Tài chính sẽ chủ động điều hành khối lượng phát hành gắn với quản lý ngân quỹ; phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Nhà nước trong điều hành chính sách tiền tệ để giữ ổn định vĩ mô; hoàn thiện đường cong lợi suất chuẩn; đồng thời, phát triển cơ sở nhà đầu tư, đặc biệt khuyến khích khối ngoại tham gia dài hạn.
Đối với trái phiếu doanh nghiệp, Thứ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh trọng tâm là nâng cấp hệ thống giao dịch, nâng cao tính công khai, minh bạch. Theo đó, cơ quan quản lý sẽ định hướng nhà đầu tư cá nhân tham gia thông qua các quỹ đầu tư chứng khoán để đảm bảo an toàn.
Bên cạnh đó, đối với trái phiếu chính quyền địa phương, việc phân cấp, phân quyền sẽ được đẩy mạnh để các địa phương chủ động huy động vốn cho đầu tư công. Lãnh đạo Bộ Tài chính cũng đề nghị Ngân hàng Nhà nước sớm đưa loại hình trái phiếu này vào danh mục giấy tờ có giá được phép giao dịch để hỗ trợ thanh khoản. Trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh cũng tiếp tục được xác định là kênh huy động vốn quan trọng cho các ngân hàng chính sách trong giai đoạn 2027-2030.
Tại hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh: “Thị trường trái phiếu Việt Nam đã đạt được những kết quả bước đầu, nhưng chặng đường phía trước còn nhiều thách thức. Tôi mong nhận được sự phối hợp chặt chẽ từ Ngân hàng Nhà nước, các Bộ ngành, thành viên thị trường và tổ chức quốc tế để xây dựng thị trường trái phiếu với quy mô lớn, thanh khoản, hội nhập sâu rộng, đóng vai trò quan trọng trong việc huy động vốn xây dựng đất nước trong kỷ nguyên mới.”
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính, cơ chế đối thoại trực tiếp với các nhà tạo lập thị trường, cùng với việc điều tiết ngân quỹ Nhà nước tại các ngân hàng thương mại cũng sẽ tiếp tục được triển khai quyết liệt, tạo vùng đệm thanh khoản vững chắc, đưa thị trường trái phiếu bứt phá trong năm 2027./.