Từ những chuyển dịch tư duy, đột phá chiến lược, các mặt công tác bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng, an ninh mạng, an ninh dữ liệu đã có sự chuyển biến, đạt nhiều kết quả tích cực, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển chính phủ số, xã hội số, kinh tế số.
Tác động của chuyển đổi số và không gian mạng
Theo Trung tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an), trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra toàn diện và sâu rộng, khái niệm an ninh quốc gia đang có sự chuyển biến căn bản cả về nội hàm và phạm vi điều chỉnh.
Thực tiễn, không gian mạng trở thành hạ tầng nền tảng cho mọi lĩnh vực: phát triển chính phủ số, xã hội số và nền kinh tế số. Dữ liệu trở thành tài nguyên chiến lược, hạ tầng số trở thành hệ thống huyết mạch, công nghệ tạo ra những dạng quyền lực mới, làm gia tăng nguy cơ và thách thức đối với an ninh quốc gia.
Trước đây, an ninh quốc gia gắn liền với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội trong không gian địa lý. Với sự phát triển của không gian mạng, an ninh quốc gia cần phải được mở rộng và phù hợp với phạm vi và mức độ phát triển của không gian số, đảm bảo nguyên tắc “phát triển đến đâu thì an ninh được bảo đảm đến đó.”
Trung tướng Lê Xuân Minh cho biết, những vấn đề nổi lên thời gian qua như chủ quyền dữ liệu gặp thách thức lớn, phụ thuộc xuyên biên giới quốc gia. Chuyển đổi số, trung tâm dữ liệu, kết nối liên thông làm gia tăng nguy cơ rủi ro mất an ninh mạng, an ninh dữ liệu trong khi các hoạt động tấn công mạng ngày càng chuyên nghiệp, tinh vi và có hệ thống vào các hệ thống công nghiệp hóa với sự trợ giúp của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI).
Không gian mạng trở thành "vùng xám" trong cạnh tranh chiến lược, nơi các quốc gia, đặc biệt là các cường quốc, tăng cường các hoạt động nguy hiểm dưới ngưỡng chiến tranh.
Minh chứng cụ thể nhất là từ xung đột trên thế giới vừa qua cho thấy rõ nét hơn về hình thái chiến tranh hiện nay khi các cuộc chiến tranh mạng, chiến tranh thông tin đi trước mở đường, đóng vai trò quyết định cho thành công của chiến tranh quân sự trên thực địa. Các hoạt động do thám, tấn công mạng, gián điệp mạng, phá hoại tư tưởng trở thành lựa chọn chiến thuật để giành thế chủ động.
Xuất hiện hình thái tấn công sang không gian nhận thức, chiến tranh nhận thức, thao túng niềm tin số.
Không gian nhận thức của mỗi người dân và cả xã hội ngày càng phụ thuộc vào thuật toán phân phối nội dung, thuật toán của AI của các nền tảng mạng xã hội và dịch vụ AI xuyên biên giới.
Nền tảng xuyên biên giới cũng là địa bàn hoạt động của các thế lực thù địch. Bên cạnh đó, gián điệp mạng ngày càng thể hiện rõ nét mức độ nguy hiểm và nghiêm trọng.
Sự phát triển của công nghệ đột phá làm thay đổi cấu trúc, định hình lại các phương thức bảo vệ an ninh chủ quyền quốc gia trên không gian mạng trong tình hình mới, nhất là đối với máy tính lượng tử, công nghệ AI, UAV (thiết bị bay không người lái), các dịch vụ di động thế hệ mới như 5G, 6G, Internet vệ tinh...
Bảo đảm an ninh quốc gia trên không gian mạng đang đứng trước nguy cơ mất an ninh công nghệ, khả năng tự chủ của quốc gia. Điều này đặt ra nguy cơ tụt hậu mới, mất an ninh chủ quyền trên không gian mạng, an ninh mạng, an ninh dữ liệu nếu không làm chủ được các sản phẩm và dịch vụ lõi, nhất là khi chúng ta đang ứng dụng phát triển các sản phẩm trí tuệ nhân tạo dựa trên "nguồn gen" của nước ngoài.
Ba đột phá chiến lược
Theo Trung tướng Lê Xuân Minh, trong bối cảnh tình hình và những thách thức thời đại, Đảng, Nhà nước, Bộ Công an đã nhận diện sớm. Dưới sự chỉ đạo toàn diện của Đảng ủy Công an Trung ương, lãnh đạo Bộ Công an, công tác đảm bảo an ninh quốc gia trên không gian mạng đã được triển khai vào ba đột phá chiến lược.
Cụ thể như tập trung hoàn thiện thể chế chính sách pháp luật về bảo vệ an ninh mạng, bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng.
Trong đó đã tham mưu Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 57-CT/TW ngày 31/12/2025 của Ban Bí thư về tăng cường bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu trong hệ thống chính trị. Quốc hội đã thông qua Luật An ninh mạng.
Chính phủ tiếp tục giao Bộ Công an xây dựng 2 luật mới: Luật An ninh dữ liệu và Luật Phát triển, quản lý thiết bị bay không người lái (UAV) để phục vụ phát triển kinh tế tầm thấp.
Về tự chủ nghiên cứu ứng dụng công nghệ, phát triển các sản phẩm dịch vụ an ninh mạng nhằm đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ trong tình hình mới, lực lượng đã làm chủ một số công nghệ chiến lược như việc xây dựng hệ sinh thái nền tảng bảo mật và thử nghiệm hệ điều hành riêng, các trí tuệ nhân tạo chuyên dụng và các chatbot để có đủ năng lực thay thế các dịch vụ OTT, hệ điều hành phổ biến của nước ngoài hiện nay.
Cục cũng đang nghiên cứu để tự chủ các sản phẩm dịch vụ bảo vệ mật mã thế hệ mới kháng lượng tử, hệ thống phòng thủ mạng chủ động, hệ thống phòng vệ mạng tích cực và thiết lập các EDR bảo vệ đầu cuối; nghiên cứu để xây dựng "đám mây bảo mật" cấp tối mật tự chủ; nghiên cứu để phát triển một số sản phẩm công nghệ mới đáp ứng yêu cầu bảo vệ chủ quyền an ninh quốc gia.
Xây dựng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao về an ninh mạng và an ninh dữ liệu, Cục A05 đã hoàn thiện hệ thống tổ chức tại 34 tỉnh/thành phố; hàng năm đã tổ chức hàng trăm khóa huấn luyện cho Công an các địa phương cũng như các bộ, ngành và địa phương.
Cục cũng đã tham mưu việc phê chuẩn ký Công ước Hà Nội và khởi công xây dựng Trụ sở Trung tâm phòng, chống tội phạm mạng khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Từ ba đột phá chiến lược nêu trên, các mặt công tác đảm bảo an ninh chủ quyền trên không gian mạng, an ninh mạng, an ninh dữ liệu đã có sự chuyển biến, đạt nhiều kết quả tích cực.
Nhận diện và xử lý từ sớm, từ xa
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng, an ninh mạng, an ninh dữ liệu là yêu cầu xuyên suốt, không thể tách rời trong quá trình phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Chỉ thị số 57-CT/TW của Ban Bí thư nhấn mạnh quan điểm chuyển dịch tư duy chiến lược từ "phòng thủ bị động" sang "phòng thủ chủ động," “phòng thủ tích cực”; xây dựng thế trận an ninh mạng chủ động toàn diện. “Nguy cơ thách thức về an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu phải được nhận diện và xử lý từ sớm, từ xa; sẵn sàng và có các biện pháp phòng vệ tương ứng để vô hiệu hóa các nguy cơ, bảo vệ lợi ích quốc gia dân tộc trên không gian mạng,” Trung tướng Lê Xuân Minh nhấn mạnh.
Để làm tốt công tác bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng trong tình hình mới, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển xã hội số, kinh tế số, Cục trưởng Cục A05 cho rằng, cần thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm. Theo đó, tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về an ninh mạng, nhất là quản lý hạ tầng không gian mạng, các dịch vụ lõi, quản lý an ninh cơ sở hạ tầng không gian mạng, an ninh công nghệ cao và kiểm soát an ninh dòng dữ liệu xuyên biên giới, kiểm soát an ninh dữ liệu và an ninh thuật toán.
Xây dựng thế trận phòng chống chiến tranh mạng, chiến tranh thông tin trong tổng thể thế trận an ninh mạng, thế trận an ninh nhân dân toàn diện, rộng khắp; bảo đảm hội tụ và đồng bộ năng lực pháp lý, công nghệ và sức mạnh của quần chúng; phòng thủ chính từ hệ thống dân sự, dân sinh rộng khắp và đến các hạ tầng trọng yếu quốc gia.
Củng cố năng lực quản lý hệ thống không gian mạng đồng bộ với năng lực bảo vệ an ninh mạng; đặt quản lý và bảo vệ an ninh mạng trong tổng thể xuyên suốt và liền mạch. Tập trung xây dựng chủ quyền số quốc gia và bảo vệ toàn diện, tăng cường tự chủ hệ sinh thái công nghệ, dịch vụ; đảm bảo duy trì Internet Việt Nam hoạt động ổn định trong mọi tình huống, gồm cả các tình huống khẩn nguy.
Cùng với đó, hình thành sớm về năng lực quản lý và bảo vệ an ninh mạng đối với các không gian chiến lược mới, bao gồm không gian nhận thức, không gian tầm thấp và phát triển năng lực công nghệ an ninh mạng tự chủ quốc gia; tập trung bảo vệ hạ tầng cơ quan hệ thống trọng yếu, cơ sở dữ liệu quan trọng cốt lõi; đồng thời bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo vệ không gian mạng an toàn và lành mạnh để người dân thực sự là chủ thể được hưởng thụ các lợi ích của sự phát triển kinh tế, xã hội./.