Canada đặt ngành ôtô ở trung tâm trong đàm phán với Mỹ

Trong bối cảnh doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch đầu tư và tương lai nhà máy Brampton gây tranh cãi, bài toán của Canada là giảm thiệt hại trước mắt mà vẫn giữ được vị trí trong chuỗi cung ứng Bắc Mỹ.

Xe ôtô mới sản xuất tại nhà máy của GM ở Oshawa, bang Ontario, Canada. (Ảnh: Reuters/TTXVN)
Xe ôtô mới sản xuất tại nhà máy của GM ở Oshawa, bang Ontario, Canada. (Ảnh: Reuters/TTXVN)

Tuyên bố của Thủ tướng Mark Carney về việc Canada chỉ chấp nhận thỏa thuận thương mại với Mỹ nếu bảo đảm được sự tồn tại và phát triển của ngành ôtô cho thấy nước này đặt năng lực sản xuất dài hạn làm thước đo đàm phán.

Trong bối cảnh doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch đầu tư và tương lai của nhà máy Brampton gây tranh cãi, bài toán của Canada là giảm thiệt hại trước mắt mà vẫn giữ được vị trí trong chuỗi cung ứng Bắc Mỹ.

Theo truyền thông Canada, ông Carney đã phát biểu tại Manila rằng đàm phán với Mỹ đang có tiến triển, nhưng ôtô vẫn là một trong những vấn đề cơ bản và khó giải quyết nhất.

Thủ tướng Canada đã có cuộc trao đổi dài với Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng các quan chức cấp cao trước chuyến công du. Tuy nhiên, tiến triển trong đối thoại chưa đồng nghĩa với việc hai bên đã tìm được các giải pháp cho ngành sản xuất này.

Điều kiện mà Canada đặt ra phản ánh mức độ gắn kết của ngành ôtô với thị trường Mỹ. Khoảng 90% xe thành phẩm và 60% linh kiện ôtô của nước này được xuất khẩu sang Mỹ.

Một chiếc xe có thể sử dụng các bộ phận đi qua biên giới hai nước nhiều lần trước khi hoàn thiện. Sự tích hợp này từng tạo lợi thế về quy mô, chuyên môn hóa và chi phí, nhưng cũng khiến sản xuất tại Canada nhạy cảm với sự thay đổi trong chính sách thương mại của Washington.

Vì vậy, giảm thuế chỉ là một phần trong yêu cầu ổn định của ngành này. Với hãng xe, quyết định phân bổ mẫu xe và đầu tư dây chuyền thường có tầm nhìn nhiều năm.

Nếu chi phí tiếp cận thị trường Mỹ khiến sản xuất tại Canada kém cạnh tranh, doanh nghiệp có thể điều chỉnh địa điểm đầu tư, kéo theo ảnh hưởng tới nhà cung cấp, lao động và những cộng đồng phụ thuộc vào nhà máy.

Trường hợp của Stellantis tại Brampton của Ontario cho thấy sức ép đó đã trở thành vấn đề cụ thể. Tuần trước, Stellantis và doanh nghiệp công nghệ quốc phòng Canada Roshel đã công bố thỏa thuận mua bán nhà máy cùng thiết bị liên quan, với giá trị chưa được tiết lộ. Hai bên đồng thời dự kiến sẽ tìm cơ hội hợp tác trong cả lĩnh vực quốc phòng.

Chính phủ Canada đã yêu cầu Stellantis phải xử lý những vi phạm bị cáo buộc đối với thỏa thuận tài trợ trong vòng 30 ngày kể từ ngày xuất hiện tuyên bố trên, nếu không, có thể đối mặt với vụ kiện đòi hoàn trả hàng trăm triệu CAD.

Tranh chấp diễn ra sau khi kế hoạch sản xuất Jeep Compass chuyển sang Illinois, để lại sự bất ổn cho hơn 2.000 lao động tại Brampton.

Việc tìm công năng công nghiệp mới cho nhà máy có thể tạo cơ hội sản xuất, nhưng chưa giải quyết được câu hỏi về việc làm và mạng lưới cung ứng ôtô. Đây là lý do tranh chấp vượt ra ngoài khoản tài trợ phải hoàn trả: Ottawa cần bảo vệ năng lực sản xuất và những cam kết đầu tư để có cơ sở cho hỗ trợ công.

Tuy nhiên, xác định thế nào là một thỏa thuận đủ tốt cho ngành ôtô cũng không đơn giản. Theo The Globe and Mail, ba hãng ôtô lớn của Mỹ muốn sớm đạt thỏa thuận để giảm tổn thất, rồi sau đó tiếp tục cải thiện điều kiện.

Trong khi đó, Honda và Toyota muốn tránh chốt mức thuế khiến sản xuất tại Canada mất sức cạnh tranh.

Khác biệt hiện liên quan tới các vấn đề như dòng xe, hàm lượng linh kiện Mỹ và cách từng hãng cung ứng cho thị trường Canada.

Những lợi ích khác nhau đặt chính phủ trước bài toán cân bằng. Kéo dài đàm phán có thể giúp tìm điều kiện tốt hơn, nhưng doanh nghiệp vẫn chịu chi phí trong thời gian chờ đợi.

Ngược lại, một thỏa thuận nhanh có thể giảm sức ép trước mắt nhưng chưa đủ để khuyến khích duy trì và mở rộng sản xuất.

Trong trao đổi với phóng viên TTXVN tại Canada, Giáo sư Vũ Mạnh Chiến từ Đại học Québec nhận định doanh nghiệp cần những thay đổi chính sách cụ thể và đủ bền vững để quyết định đầu tư lớn.

Điều họ quan tâm không chỉ là thuế mà còn là điều kiện kinh doanh khi nhà máy bắt đầu hoạt động sau vài năm.

Theo ông, khi vốn đã được đầu tư vào nhà xưởng và thiết bị, doanh nghiệp khó thu hồi hoặc điều chỉnh một cách nhanh chóng. Nếu điều kiện tiếp cận thị trường có thể thay đổi, chờ đợi sẽ trở thành sự lựa chọn.

Nhận định này giúp lý giải tại sao thỏa thuận thương mại cần tạo được khả năng dự báo, bên cạnh việc giảm các mức thuế.

Chính sách hỗ trợ trong nước cũng ảnh hưởng tới kết quả. Giáo sư Vũ Mạnh Chiến lưu ý rằng biện pháp đáp trả cần hạn chế làm tăng chi phí nguyên liệu, linh kiện và máy móc mà doanh nghiệp Canada sử dụng.

Nếu đầu vào đắt hơn trong khi đầu ra gặp thuế quan, nhà sản xuất có thể chịu sức ép từ cả hai phía.

Trong dài hạn, Canada vẫn cần mở rộng thị trường, nhưng khả năng chuyển hướng của từng ngành là khác nhau. Doanh nghiệp cung cấp linh kiện cho nhà máy Mỹ phải tìm khách hàng, đáp ứng tiêu chuẩn và tính thêm chi phí vận chuyển nếu muốn tiếp cận thị trường khác.

Tăng xuất khẩu hàng hóa cơ bản cũng không trực tiếp thay thế được đơn hàng và việc làm trong ngành chế tạo.

Tuyên bố của ông Carney vì vậy đặt ra tiêu chí đánh giá kết quả đàm phán: thỏa thuận phải tạo điều kiện để sản xuất tại Canada tiếp tục có sức cạnh tranh. Giảm thuế có ý nghĩa trước mắt; giữ được cam kết đầu tư, mạng lưới cung ứng và việc làm mới có thể quyết định hiệu quả lâu dài.

Với Canada, đây cũng là phép thử về khả năng kết hợp giữa thương lượng với phía Mỹ và củng cố nền tảng công nghiệp trong nước./.

(TTXVN/Vietnam+)

Tin cùng chuyên mục