Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có Văn bản số 11812/BNNMT-TSKN gửi Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố ven biển có tàu cá, đề nghị tập trung triển khai các giải pháp tăng cường quản lý đội tàu, kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản và truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác.
Văn bản được ban hành nhằm thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW ngày 10/4/2024 của Ban Bí thư, Nghị quyết số 52/NQ-CP ngày 22/4/2024 của Chính phủ, Công điện số 34/CĐ-TTg ngày 25/4/2026 và Quyết định số 1516/QĐ-TTg ngày 10/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ về khắc phục các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) sau đợt thanh tra lần thứ năm về chống khai thác IUU.
Rà soát đội tàu, "siết" chặt hoạt động trên biển
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm mà Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị là rà soát, đối chiếu thông tin tàu cá giữa hồ sơ quản lý tại địa phương và cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase); cập nhật đầy đủ, chính xác thông tin về đăng ký, đăng kiểm đối với tàu thuộc diện phải đăng kiểm, giấy phép khai thác thủy sản, thiết bị giám sát hành trình (VMS) và tình trạng hoạt động của từng tàu.
Trên cơ sở đó, tàu cá cần được phân loại rõ theo tình trạng pháp lý và hoạt động, gồm tàu đủ điều kiện, chưa đủ điều kiện, không còn hoạt động, đã xóa đăng ký và các nhóm cần quản lý theo quy định. Trách nhiệm theo dõi từng nhóm tàu phải được phân công cụ thể; các trường hợp dữ liệu thiếu, sai lệch hoặc chưa thống nhất cần được xác minh, hiệu chỉnh trên cơ sở hồ sơ hợp pháp.
Đối với công tác cấp giấy phép khai thác thủy sản, các địa phương phải khẩn trương rà soát tàu chưa được cấp phép, tàu có giấy phép hết hạn hoặc thông tin giấy phép chưa thống nhất với hồ sơ quản lý; hướng dẫn chủ tàu hoàn thiện thủ tục và giải quyết hồ sơ đúng quy định. Tàu không đáp ứng điều kiện cấp phép phải được quản lý, giám sát chặt chẽ, không để tiếp tục khai thác trái phép.
Việc giải quyết thủ tục hành chính về cấp giấy phép khai thác thủy sản phải bảo đảm đúng thành phần hồ sơ, trình tự, điều kiện và thẩm quyền theo quy định tại Nghị định số 41/2026/NĐ-CP và các quy định pháp luật có liên quan; không tự đặt thêm thủ tục, giấy tờ hoặc điều kiện ngoài quy định; kịp thời phát hiện, xử lý theo thẩm quyền hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý đối với các trường hợp cố ý vi phạm hoặc sử dụng sai thông tin.
Các địa phương cũng phải thực hiện nghiêm việc kê khai, tiếp nhận và cập nhật dữ liệu trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT); thường xuyên đối chiếu dữ liệu hệ thống với hồ sơ tại cảng, thông tin quản lý tàu cá và kết quả kiểm soát thực tế.
Khi xảy ra sự cố kỹ thuật hoặc kết nối, các đơn vị liên quan cần phối hợp với Cục Thủy sản và Kiểm ngư xác định nguyên nhân, khắc phục kịp thời, bảo đảm dữ liệu được cập nhật đầy đủ theo quy định.
Truy xuất nguồn gốc đến từng lô hàng
Để bảo đảm tính minh bạch trong chuỗi khai thác và tiêu thụ thủy sản, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát sản lượng thực tế bốc dỡ qua cảng, đối chiếu với nhật ký khai thác, dữ liệu tàu ra, vào cảng, thông tin VMS và dữ liệu trên hệ thống eCDT. Xác minh các trường hợp bất thường về thời gian, hành trình khai thác, loài thủy sản, sản lượng, địa điểm bốc dỡ hoặc có thông tin không thống nhất.
Việc cấp giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản khai thác và giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác phải bảo đảm đúng điều kiện, hồ sơ, trình tự, thủ tục và thẩm quyền theo Văn bản hợp nhất số 80/2026/VBHN-TT-BNNMT. Cơ quan chức năng không xác nhận, chứng nhận đối với hồ sơ không đáp ứng điều kiện; trường hợp có dấu hiệu bất thường phải làm rõ trước khi giải quyết. Hành vi khai báo sai sản lượng hoặc hợp thức hóa nguồn gốc thủy sản khai thác bất hợp pháp phải được phát hiện, lập hồ sơ và xử lý theo quy định.
Đối với tàu cá có nguy cơ cao vi phạm IUU và tàu cá “ba không” (không đăng ký, không đăng kiểm đối với tàu thuộc diện phải đăng kiểm, không có giấy phép khai thác thủy sản), các địa phương phải lập danh sách, xác định rõ chủ tàu, tình trạng pháp lý, vị trí neo đậu và biện pháp quản lý tương ứng. Việc đưa tàu vào diện theo dõi không thay thế trách nhiệm xác minh, xử lý hành vi vi phạm; tàu không đủ điều kiện không được tiếp tục khai thác trái quy định.
Công tác quản lý thiết bị VMS cũng cần được chấn chỉnh. Các địa phương phải rà soát tình trạng lắp đặt, hoạt động của thiết bị trên từng tàu thuộc diện bắt buộc; làm rõ nguyên nhân thiết bị hư hỏng, mất kết nối, gián đoạn dịch vụ hoặc có dấu hiệu bị can thiệp, vô hiệu hóa. Dữ liệu VMS cần được đối chiếu với thông tin tàu ra, vào cảng, nhật ký khai thác và dữ liệu eCDT để xác minh các trường hợp mất kết nối khi tàu hoạt động trên biển, có dấu hiệu vượt ranh giới cho phép...
Quá trình xử lý phải làm rõ thời điểm, nguyên nhân, tình trạng hoạt động của tàu và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị phân biệt sự cố kỹ thuật với hành vi vi phạm đã được xác minh, không kết luận vi phạm chỉ dựa trên trạng thái hiển thị của hệ thống khi chưa đủ căn cứ, đồng thời không để việc chậm xác minh, đối soát dữ liệu kéo dài quá trình xử lý.
Ngoài ra, các địa phương cần phối hợp kiểm tra việc chấp hành quy định của tổ chức, cá nhân thu mua, tiếp nhận, bảo quản, vận chuyển, chế biến và doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản sử dụng nguyên liệu khai thác nhập khẩu. Trường hợp có dấu hiệu bất thường về nguồn gốc thủy sản nhập khẩu hoặc liên quan đến tàu cá nước ngoài cập cảng Việt Nam theo Hiệp định về các biện pháp quốc gia có cảng (PSMA) cần được phối hợp kiểm tra, xác minh và xử lý theo thẩm quyền.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố ven biển có tàu cá thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, kịp thời khắc phục tồn tại, hạn chế trong quá trình thực hiện. Kết quả phải được thể hiện bằng hồ sơ, tài liệu kiểm chứng và dữ liệu cập nhật đầy đủ, chính xác trên các hệ thống quản lý.
Trong quá trình thực hiện, trường hợp phát sinh khó khăn, vướng mắc, các địa phương chủ động xử lý theo thẩm quyền; đối với những vấn đề vượt thẩm quyền, tổng hợp, báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (qua Cục Thủy sản và Kiểm ngư) để phối hợp xem xét, xử lý theo quy định./.