Từ những cánh rừng nguyên sinh trên dãy Trường Sơn hùng vĩ, nơi có các vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, đến những vùng đất ngập nước, khu dự trữ sinh quyển thế giới ở ngoài đảo xa..., Đà Nẵng đang sở hữu đa tầng sinh thái phong phú và hiếm có, đây là nền tảng xanh quan trọng để phát triển bền vững và hiện thực hóa mục tiêu xây dựng thành phố biển sinh thái, giàu bản sắc mang tầm quốc tế.
Đa tầng sinh thái
Được ví như “lá phổi xanh” nằm ở khu vực phía Nam thành phố Đà Nẵng, vùng đất ngập nước Bãi Sậy - Sông Đầm những ngày này rợp bóng từng đàn cò trắng bay về kiếm ăn; trong đó có loài cò ốc to lớn quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam.
Với diện tích trải rộng khoảng 200ha, có nguồn lợi thủy sản phong phú cùng với sự chung tay bảo vệ của cộng đồng dân cư địa phương, ngày càng có nhiều đàn chim di cư chọn nơi này như một bãi đáp an toàn để kiếm ăn.
Ông Nguyễn Phúc (một người mưu sinh bằng nghề thả lưới ở đây) chia sẻ, các loài chim thường xuất hiện theo mùa với khoảng vài chục loài. Hoạt động bảo vệ hệ sinh thái tại đây được người dân chấp hành nghiêm, không có những hành vi săn bắn, đặt bẫy chim, cũng như sử dụng kích điện để khai thác thủy sản tận diệt. Do đó, các loài chim hoang dã xuất hiện ngày càng nhiều và khá thân thiện, gần gũi với con người.
Với đặc trưng của hệ sinh thái đất ngập nước ở khu vực Nam Trung Bộ, Bãi Sậy-Sông Đầm đang được định hướng trở thành một khu bảo tồn mới của thành phố Đà Nẵng.
Thời gian qua, chính quyền địa phương đã phối hợp với các tổ chức bảo tồn thiên nhiên, huy động nguồn lực để nghiên cứu, bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái đa dạng ở đây như: thả cá giống, trồng thêm nhiều loại cây để tạo mảng xanh cho các loại chim về trú đậu. Các hoạt động bảo tồn gắn với phát triển du lịch sinh thái cũng từng bước được hình thành, Bãi Sậy-Sông Đầm đang trở thành một điểm đến hấp dẫn trong hệ sinh thái du lịch phía Nam của thành phố.
Đà Nẵng có diện tích tự nhiên gần 12.000km2 nằm trong vùng lõi sinh thái khu vực Trung Trường Sơn, nơi giao thoa giữa các hệ thực vật phía Bắc và phía Nam. Thành phố hiện đã hình thành các khu bảo tồn thiên nhiên có giá trị đa dạng sinh học cốt lõi ở cấp quốc gia và quốc tế như Vườn quốc gia Sông Thanh, một phần thuộc diện tích Vườn quốc gia Bạch Mã, Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Sao La, Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Voi, Khu dự trữ thiên nhiên Ngọc Linh, Khu bảo vệ cảnh quan di tích lịch sử văn hóa Mỹ Sơn, Khu dự trữ thiên nhiên Bà Nà-Núi Chúa, Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Sơn Trà, Khu bảo vệ cảnh quan Nam Hải Vân và Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm.
Sau gần 10 năm thành lập Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Voi, mới đây cơ quan chức năng đã công bố những hình ảnh về đàn voi rừng gồm 9 con; trong đó có 2 con voi con mang lại niềm vui lớn. Điều này cho thấy thành quả trong việc bảo tồn đa dạng sinh học của thành phố. Theo các chuyên gia về động vật hoang dã, đây là quần thể voi châu Á quý hiếm tại Việt Nam. Sự xuất hiện của những voi con trong đàn là tín hiệu đáng mừng về khả năng sinh sản tự nhiên của loài vật này trước tình trạng báo động suy giảm số lượng hiện nay.
Theo Chi cục Kiểm lâm thành phố Đà Nẵng, hệ sinh thái rừng của thành phố sở hữu giá trị đa dạng sinh học cao với sự hiện diện của nhiều loài động vật hoang dã nguy cấp, quý hiếm như Voi, Sao La, Khướu Ngọc Linh, Chồn bay, Mang Trường Sơn, Voọc...; cùng các loài thực vật và cây dược liệu có giá trị kinh tế, khoa học cao.
Trong tầm nhìn phát triển, Đà Nẵng xác định quản lý, bảo vệ rừng, tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt và là một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững. Định hướng đến năm 2030, thành phố Đà Nẵng dự kiến quy hoạch và thành lập mới một số khu bảo tồn như Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Pơ mu, Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Lim xanh, Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Chà vá chân xám Tam Mỹ, Khu bảo vệ cảnh quan Chiến thắng Núi Thành, Khu bảo vệ cảnh quan Nam Trà My… nhằm gìn giữ những “kho báu xanh” cho thế hệ sau.
Đa dạng sinh học định hình bản sắc đô thị
Hiện nay, nhiều khu bảo tồn, vườn quốc gia đang được thành phố Đà Nẵng định hướng khai thác du lịch sinh thái phù hợp, có kiểm soát, gắn với bảo tồn đa dạng sinh học.
Tại Vườn quốc gia Sông Thanh, mô hình phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí đang được nghiên cứu triển khai ở lòng hồ Khe Vinh và khu vực Sông Thanh-Khe Lung. Mục tiêu của đơn vị hướng tới trở thành một cực phát triển du lịch sinh thái xanh, một điểm đến đặc trưng mang đậm bản sắc văn hóa địa phương; góp phần làm đa dạng hóa không gian du lịch của thành phố Đà Nẵng.
Nằm ở ngoài khơi bờ biển Đà Nẵng, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm (xã đảo Tân Hiệp) là một trong những điểm đến nổi bật, hấp dẫn đối với du khách quốc tế muốn khám phá vẻ đẹp hoang sơ, sự đa dạng sinh học rừng, biển. Nơi đây hiện có hàng trăm ha san hô tự nhiên sinh trưởng, phát triển quanh cụm đảo Cù Lao Chàm. Điều này cho thấy sự đa dạng sinh học và chất lượng môi trường được gìn giữ, bảo vệ nghiêm ngặt. Với trên 90% diện tích che phủ là rừng nguyên sinh, đảo Cù Lao Chàm còn có hệ động thực vật trên cạn phong phú, trong đó khỉ vàng đuôi dài và chim yến nằm trong Sách Đỏ Động vật Việt Nam.
Ông Đinh Ngọc Lực, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Tân Hiệp, chia sẻ sự chung tay bảo vệ môi trường của cộng đồng dân cư trên đảo cũng như việc tham gia trực tiếp làm du lịch từ chính người dân đang góp phần khai thác bền vững, có trách nhiệm đối với sự đa dạng sinh học nổi bật toàn cầu của khu bảo tồn.
Không gian sinh thái đa tầng tạo nên lợi thế đặc biệt cho thành phố Đà Nẵng, mỗi cánh rừng không chỉ là nơi cư trú của các loài động, thực vật mà còn góp phần đảm bảo an ninh nguồn nước, hạn chế xói mòn, hấp thụ carbon và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Mỗi dòng sông, vùng đất ngập nước, rạn san hô hay thảm cỏ biển đều có vai trò duy trì cân bằng hệ sinh thái tự nhiên, bảo vệ sinh kế cho cộng đồng dân cư ven biển.
Quyết định 2016/QĐ-TTg ngày 21/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt "Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075" đã định hướng phát triển không gian tổng thể của thành phố là tôn trọng và thích ứng với khung sinh thái, tự nhiên. Trong đó nhấn mạnh đến vai trò của hệ thống vườn quốc gia và các khu bảo tồn; hành lang thoát lũ và không gian thích ứng với nước, vùng trữ lũ chiến lược; hành lang nông nghiệp xanh núi, biển; vành đai, hành lang xanh sinh thái tự nhiên; bảo đảm tính liên tục của các hành lang sinh thái, duy trì không gian mở và hạn chế phát triển đô thị tại các khu vực nhạy cảm về môi trường, thiên tai…
Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng cũng xác định ba khu du lịch quốc gia tiềm năng thời gian tới gồm Khu du lịch quốc gia Sơn Trà, Khu du lịch quốc gia Cù Lao Chàm và Khu du lịch quốc gia Bà Nà. Trong đó, Khu du lịch quốc gia Sơn Trà phát triển du lịch theo hướng sinh thái bền vững, đa dạng sinh học, bảo vệ hệ sinh thái rừng, biển đặc hữu, đặc biệt là loài voọc chà vá chân nâu; các hoạt động du lịch, xây dựng công trình được kiểm soát nghiêm ngặt về quy mô và loại hình. Khu du lịch quốc gia Cù Lao Chàm phát triển trên nguyên tắc bảo tồn thiên nhiên và phát triển có kiểm soát, bảo đảm cộng đồng địa phương cùng hưởng lợi. Khu du lịch quốc gia Bà Nà định hướng trở thành khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng chất lượng cao; bảo vệ nghiêm ngặt rừng nguyên sinh, động thực vật quý hiếm và hệ sinh thái đặc trưng của vùng Bà Nà-Núi Chúa.
Lợi thế của Đà Nẵng không chỉ nằm ở cảnh quan đô thị hiện đại, hạ tầng giao thông hay các bãi biển đẹp mà còn ở khả năng kết nối không gian đô thị với những vùng sinh thái tự nhiên có giá trị. Điều này góp phần tạo nên bản sắc riêng của Đà Nẵng và là nền tảng để thành phố nâng cao sức hấp dẫn đối với du khách, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao và các nhà đầu tư quan tâm đến tiêu chuẩn môi trường, chất lượng cuộc sống.
Thành phố Đà Nẵng đặt mục tiêu đến năm 2050 trở thành thành phố biển sinh thái, hiện đại, thông minh, giàu bản sắc, an toàn, đáng sống, có sức hấp dẫn và vị thế quốc tế. Tầm nhìn, đến năm 2075, Đà Nẵng là thành phố biển sinh thái, hiện đại, thông minh, kết nối toàn cầu, thuộc nhóm đô thị giàu bản sắc hàng đầu châu Á; từng bước đáp ứng các tiêu chí của đô thị đặc biệt./.