Từ những cánh rừng nguyên sinh, hệ sinh thái biển đến các vùng đất ngập nước quý giá, Việt Nam đang từng bước khẳng định vai trò tiên phong trong bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học - "nguồn vốn xanh" cho tương lai.
Với mạng lưới 180 khu bảo tồn thiên nhiên trên cạn và dưới nước (tổng diện tích hơn 2,67 triệu ha) cùng nhiều cam kết quốc tế mạnh mẽ, nỗ lực của nước ta trong việc gìn giữ đa dạng sinh học không chỉ góp phần bảo vệ môi trường sống hôm nay, mà còn mở ra nền tảng phát triển bền vững cho tương lai. Đây cũng là minh chứng cho thấy quyết tâm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với bảo tồn tài nguyên và thích ứng biến đổi khí hậu của Việt Nam.
Nội luật hóa cam kết quốc tế, tạo nền tảng cho bảo tồn bền vững
Phát biểu tại Lễ míttinh hưởng ứng Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học năm 2026, diễn ra sáng 22/5, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh đa dạng sinh học là nguồn vốn tự nhiên thiết yếu của nhân loại, là nền tảng của sự sống trên duy trì những điều kiện thiết yếu cho con người như không khí, nước, lương thực và khí hậu.
Số liệu thống kê cho thấy hơn 50% GDP toàn cầu phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào thiên nhiên và các dịch vụ hệ sinh thái. Tuy vậy, thế giới hiện cũng đang đối mặt với tình trạng suy giảm đa dạng sinh học ở mức báo động; khoảng một triệu loài động vật, thực vật có nguy cơ tuyệt chủng, nhiều hệ sinh thái tự nhiên bị suy thoái nghiêm trọng đe dọa đến khả năng tồn tại, thích ứng và phát triển bền vững của toàn nhân loại và hành tinh.
Trong bối cảnh đó, cộng đồng quốc tế đang nỗ lực triển khai Khung đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh - Montreal với mục tiêu đến năm 2030 đưa thiên nhiên trở lại quỹ đạo phục hồi vì tương lai chung của nhân loại.
“Tại Việt Nam, thời gian qua, chúng ta tiếp tục thể hiện vai trò là thành viên tích cực, có trách nhiệm trong thực hiện Công ước Đa dạng sinh học và các mục tiêu toàn cầu về đa dạng sinh học; đồng thời cụ thể hóa các mục tiêu trong nhiều chiến lược, kế hoạch của quốc gia, nhất là Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050,” ông Trị nói.
Kết quả đáng mừng là, đến nay, Việt Nam đã hình thành mạng lưới 180 khu bảo tồn thiên nhiên trên cả nước; tỷ lệ che phủ rừng duy trì ổn định trên 42%; nhiều hệ sinh thái quan trọng như rừng ngập mặn, rạn san hô và đất ngập nước từng bước được phục hồi. Nhiều khu vực được công nhận khu Ramsar, khu dự trữ sinh quyển thế giới, vườn di sản ASEAN, góp phần quan trọng vào bảo tồn các hệ sinh thái có giá trị toàn cầu; giá trị kinh tế từ rừng đã dần đóng vai trò quan trọng trong giải quyết công ăn, việc làm và ổn định sinh kế cho hàng triệu người dân vùng sâu, xa, nơi còn nhiều khó khăn, đồng thời đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế của đất nước…
Đáng chú ý, giá trị xuất khẩu gỗ và lâm sản luôn có tăng trưởng cao qua các năm, năm 2025 đạt trên 18,3 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu đồ gỗ hàng đầu thế giới. Hệ sinh thái biển và ven biển đóng góp khoảng 47-48% GDP quốc gia nếu tính cả các ngành kinh tế liên quan như thủy sản, du lịch, vận tải biển. Riêng ngành thủy sản mang lại kim ngạch xuất khẩu khoảng 8-11 tỷ USD mỗi năm...
“Điều đó cho thấy đa dạng sinh học không chỉ là câu chuyện bảo tồn, mà còn gắn chặt với phát triển kinh tế-xã hội, xóa đói giảm nghèo và đảm bảo an ninh sinh thái quốc gia,” Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị chia sẻ.
Tuy vậy, theo đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam cũng đang tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức về suy thoái hệ sinh thái, mất sinh cảnh tự nhiên, ô nhiễm môi trường, rác thải nhựa đại dương, khai thác quá mức tài nguyên thiên nhiên, săn bắt và buôn bán trái phép động vật hoang dã, cũng như những tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu.
“Những thách thức đó đòi hỏi phải huy động sự vào cuộc đồng bộ và toàn diện của mọi lực lượng trong toàn xã hội, tiếp tục cải cách thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đa dạng sinh học, tăng cường trách nhiệm của mọi tổ chức, cá nhân, đặc biệt là khu vực tư nhân trong việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên gắn với bảo tồn đa dạng sinh học,” ông Trị nói.
Chung tay hành động vì mục tiêu phát triển xanh
Trước thực tế trên, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh Ngày Đa dạng sinh học thế giới năm 2026 với chủ đề “Hành động của địa phương cho hiệu quả toàn cầu” là cơ hội để các bên liên quan cùng nhau khẳng định quyết tâm thay đổi nhận thức, thống nhất hành động, chủ động khắc phục những khó khăn, thách thức; đồng thời ngăn chặn sự gia tăng về tốc độ suy giảm đa dạng sinh học, khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên rừng, biển, đất ngập nước và đa dạng sinh học vì mục tiêu phát triển bền vững đất nước.
Với tinh thần đó, thay mặt lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Trị kêu gọi các bộ, ngành, cơ quan đoàn thể ở Trung ương, chính quyền địa phương, các tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp “chung tay” có những hành động thiết thực để bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học.
Trong đó, một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm được ông Trị đề cập là tiếp tục hoàn thiện thể chế, huy động nguồn lực để thực hiện các mục tiêu quốc gia về đa dạng sinh học; tăng cường lồng ghép đa dạng sinh học vào quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, thúc đẩy chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và các giải pháp dựa vào thiên nhiên; bảo tồn các loài nguy cấp, nguồn gen quý hiếm; phát huy giá trị và sử dụng bền vững đa dạng sinh học.
Cùng với đó là tăng cường thực thi pháp luật về đa dạng sinh học, kiểm soát tác động tới đa dạng sinh học, ngăn chặn khai thác tài nguyên và buôn bán trái phép động, thực vật hoang dã; đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; huy động mọi nguồn lực, tăng cường hợp tác quốc tế về bảo tồn và phục hồi đa dạng sinh học.
Ngoài ra, đại diện lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng nhấn mạnh tới việc thúc đẩy các mô hình sinh kế bền vững gắn với bảo tồn đa dạng sinh học như du lịch sinh thái, phát triển sinh kế dưới tán rừng; thực hiện tốt công tác tuyên truyền, giáo dục và nâng cao nhận thức về bảo tồn đa dạng sinh học; biến nhận thức thành ý thức tự giác và hành động cụ thể, thiết thực ở mỗi cấp, mỗi ngành, mỗi doanh nghiệp và từng cá nhân.
Với loạt giải pháp nêu trên, rõ ràng Việt Nam đang cho thấy quyết tâm xây dựng mô hình phát triển hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Quan trọng hơn, bảo tồn không còn là nhiệm vụ riêng của ngành chức năng mà đã trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội. Khi mỗi cá nhân, doanh nghiệp và địa phương cùng chung tay hành động, những giá trị thiên nhiên quý báu sẽ tiếp tục được gìn giữ, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển xanh, bền vững và thịnh vượng trong tương lai.
Bà Francesca Nardini - Phó Trưởng Đại diện thường trú Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam nhấn mạnh UNDP rất vui mừng vì đồng hành cùng Chính phủ Việt Nam và các đối tác trong việc tăng cường thể chế, huy động tài chính cho đa dạng sinh học và mở rộng các giải pháp dựa vào thiên nhiên.
“Những nỗ lực này bao gồm hỗ trợ xây dựng Báo cáo quốc gia lần thứ bảy thực hiện Công ước Đa dạng sinh học, phục hồi và quản lý bền vững rừng, rừng ngập mặn, đất ngập nước và các hệ sinh thái ven biển đồng thời thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng địa phương trong công tác bảo tồn,” bà Francesca Nardini nói./.
Vườn Quốc gia Cúc Phương sẽ là “ngân hàng gen” tự nhiên vào năm 2050
Kế hoạch hành động tái hoang dã Vườn Quốc gia Cúc Phương, đặt mục tiêu vườn đến năm 2050, vườn sẽ đóng vai trò là “ngân hàng gen” tự nhiên, chuyên cung cấp nguồn giống động vật hoang dã trên cả nước.
