Là thủ phủ khoáng sản của cả nước, xã Tam Hợp (Nghệ An) đang đối diện thực trạng hàng chục cơ sở chế biến đá tự phát tồn tại nhiều năm, gây ô nhiễm môi trường, vướng mắc pháp lý.
Các “cụm công nghiệp” hình thành nhưng chưa được đầu tư đồng bộ ảnh hưởng đến đời sống dân cư và đặt ra thách thức lớn cho công tác quản lý nhà nước.
Ghi nhận tại Cụm công nghiệp Đồng Lèn, xã Tam Hợp cho thấy một bức tranh khá nhếch nhác và tạm bợ. Cụm công nghiệp có khoảng 20 cơ sở chuyên cưa xẻ, chế biến đá ốp lát, nhưng phần lớn chỉ hoạt động trên diện tích nhỏ hẹp từ 1.000-2.000 m², thậm chí có nơi chưa đến 500 m². Trong cùng một khuôn viên, các cơ sở vừa sản xuất, vừa tập kết sản phẩm, khiến không gian chật chội, lộn xộn.
Hạ tầng ở đây gần như không được đầu tư bài bản. Đường sá nhỏ hẹp, nắng thì bụi mù mịt, mưa lại lầy lội, gây khó khăn cho vận chuyển và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân cư xung quanh. Đáng lo ngại hơn, cụm công nghiệp không có hệ thống xử lý nước thải tập trung. Mỗi cơ sở tự đào một hố chứa rộng chừng 10 m² ngay trong khuôn viên để lắng bột đá và chất thải. Một số cơ sở lớn hơn thì xây ba hố nối tiếp nhau, nhưng cũng chỉ mang tính đối phó.
Chỉ sau một thời gian ngắn, các hố chứa này nhanh chóng đầy, nước thải tràn ra ngoài, vương vãi khắp khu vực chung, chảy xuống đường liên xóm và lan sang cả khu sản xuất của người dân. Hình ảnh những dòng nước đục ngầu, đặc quánh bột đá len lỏi qua từng ngõ nhỏ, bám dính trên mặt đường, khiến môi trường sống bị ô nhiễm nghiêm trọng.
Bà Nguyễn Thị T., xóm Đồng Phú, xã Tam Hợp cho biết, hơn 20 cơ sở sản xuất nằm sát khu dân cư, chỉ cách vài chục mét, khiến người dân phải chịu cảnh bụi bặm, tiếng ồn suốt ngày đêm. Đường nội bộ nhỏ hẹp, nắng thì bụi mù mịt, mưa lại lầy lội, xe chở đá chạy liên tục gây nguy hiểm cho người đi lại.
Hệ thống xử lý chất thải tập trung không có, về mùa mưa nước thải đục ngầu, bột đá vương vãi khắp nơi. Người dân mong chính quyền sớm có giải pháp để chấn chỉnh, bảo vệ môi trường sống và sức khỏe cộng đồng.
Theo người dân địa phương, do trên địa bàn có các mỏ đá trắng lớn nên nhiều năm trước đây, người dân trong khu vực về đây mở các xưởng chế biến đá. Họ tận dụng các loại đá kích thước nhỏ mà doanh nghiệp thải ra để cắt xẻ, chế tác cung ứng cho người có nhu cầu, vừa tăng thu nhập cho bản thân vừa tạo việc làm cho người dân. Đến khoảng năm 2012-2013, để quản lý các đối tượng này, địa phương đã khoanh vùng, cho họ thuê đất và tên gọi “cụm công nghiệp” bắt đầu từ đó.
Thực tế những tồn tại ở Cụm công nghiệp Đồng Lèn không phải mới xuất hiện. Ngay từ năm 2023, sau khi kiểm tra, có hơn 40 cơ sở (trong đó có các cơ sở ở xã Tam Hợp) chưa hoàn thiện thủ tục thuê đất cũng được yêu cầu bổ sung hồ sơ theo quy định.
Ủy ban Nhân dân huyện Quỳ Hợp khi đó đã ban hành thông báo, yêu cầu các xã, thị trấn rà soát, lập biên bản tạm đình chỉ hoạt động, xử lý vi phạm theo thẩm quyền hoặc chuyển hồ sơ lên cấp trên nếu vượt thẩm quyền.
Tuy nhiên, quá trình triển khai, chính quyền địa phương gặp rất nhiều khó khăn. Phần lớn các cơ sở không đáp ứng yêu cầu của Luật Bảo vệ môi trường 2020: không bảo đảm khoảng cách an toàn đến khu dân cư, công trình công cộng, sông suối; chưa có quy hoạch nông thôn mới; chưa được cấp giấy phép môi trường cho dự án đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp và khu chế tác đá tập trung; chưa xây dựng công trình bảo vệ môi trường đồng bộ.
Đối với các hộ cá thể, tình trạng cũng tương tự: diện tích nhỏ hẹp, thiếu hạ tầng xử lý, không bảo đảm khoảng cách an toàn, dẫn đến việc vừa khó hoàn thiện thủ tục pháp lý, vừa gây ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và đời sống dân cư.
Trao đổi với các chủ cơ sở trên địa bàn, các chủ cơ sở đều thừa nhận tình trạng ô nhiễm. Tuy nhiên, họ cho rằng đây là trường hợp bất khả kháng và mong muốn chính quyền sớm có giải pháp lâu dài.
Bà Nguyễn Thị Nga, chủ cơ sở chế biến đá tại xóm Đồng Phú, Cụm công nghiệp Đồng Lèn cho biết, cơ sở của gia đình bà chỉ chưa đến 500 m², trong khi vừa phải bố trí khu sản xuất, vừa tập kết sản phẩm, nên không có đủ không gian để xây dựng hệ thống xử lý rác thải, nước thải riêng biệt. Người dân nhiều lần phản ánh, chính quyền cũng đã nhắc nhở nhưng vẫn chưa có cách nào khác.
Cùng quan điểm, ông Bùi Văn Phong, chủ cơ sở tại xóm Đồng Phú, Cụm công nghiệp Đồng Lèn cho rằng, cơ sở của ông cùng nhiều hộ khác đã gắn bó với khu công nghiệp Đồng Lèn gần 20 năm. Tuy nhiên, diện tích sản xuất quá nhỏ hẹp, trung bình chỉ khoảng 2.000 m², không đủ để bố trí khu xử lý chất thải tập trung. Việc mở rộng lại gặp vướng mắc do chưa có quy hoạch rõ ràng, khiến hoạt động sản xuất luôn trong tình trạng khó khăn.
Chất thải phải múc lên phơi khô rồi đưa đi gấp để lấy chỗ sản xuất, gây ảnh hưởng đến môi trường và đời sống dân cư. Ông Bùi Văn Phong mong muốn chính quyền sớm tạo điều kiện mở rộng mặt bằng, xây dựng hạ tầng xử lý tập trung để các cơ sở yên tâm sản xuất lâu dài.
Ông Vũ Ngọc Lâm, Trưởng phòng Kinh tế xã Tam Hợp cho biết, xã Tam Hợp hiện nay được sáp nhập từ bốn xã: Đồng Hợp, Yên Hợp, Nghĩa Xuân và Tam Hợp cũ, nên diện tích khá lớn. Trên địa bàn có hơn 100 cơ sở sản xuất, kinh doanh, nhưng phần lớn chỉ hoạt động trên diện tích từ 1.000-2.000 m². Do quy hoạch chưa bảo đảm, nhiều cơ sở thiếu bể lắng, kho bãi tập kết vật liệu, gây khó khăn trong sản xuất.
Để tháo gỡ, xã Tam Hợp đã đưa vào quy hoạch sử dụng đất, mở rộng thêm khoảng 10 ha cho khu chế biến đá. Sau khi hoàn thiện quy hoạch, xã sẽ triển khai thủ tục cho thuê đất để các đơn vị mở rộng sản xuất, hoàn thiện hạ tầng.
Đồng thời, Ủy ban Nhân xã cũng sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát vấn đề môi trường. Riêng đối với vấn đề thuê đất, hiện trên địa bàn vẫn còn khoảng 5-6 cơ sở vướng mắc. Trước đây, Ủy ban Nhân dân huyện Quỳ Hợp đã nhiều lần báo cáo, xin ý kiến cấp tỉnh nhưng việc xử lý vẫn chưa dứt điểm.
Sau khi quy hoạch được phê duyệt, xã sẽ hướng dẫn các cơ sở hoàn thiện thủ tục thuê đất, đồng thời báo cáo tỉnh để xử lý các trường hợp xây dựng trước nhưng chưa có hồ sơ hợp lệ. Đây là giải pháp nhằm giải quyết triệt để những tồn tại kéo dài nhiều năm qua./.
Nguy cơ mất an toàn từ việc khai thác mỏ đá Đồng Lâm ở Huế
Nhiều hộ dân đang sống xung quanh mỏ đá của Công ty cổ phần ximăng Đồng Lâm, hàng ngày thấp thỏm lo âu, do ảnh hưởng việc giật bom mìn để khai thác đá của mỏ tạo địa chấn gây rung lắc và sụt lún nhà.
