Hội nghị Thượng đỉnh quốc tế về Không gian diễn ra tại Paris đang mở ra cơ hội để các nước châu Âu thúc đẩy một “tham vọng chung,” qua đó củng cố vị thế và năng lực tự chủ của khu vực trong lĩnh vực không gian.
Pháp và Đức đồng chủ trì hội nghị trong hai ngày 9-10/9 tại Grand Palais ở Paris, với sự tham dự của lãnh đạo nhiều quốc gia và đại diện các tập đoàn lớn trong ngành không gian.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho rằng đây là cơ hội để châu Âu định hình vai trò của mình trong số các cường quốc không gian toàn cầu đến năm 2035.
Châu Âu hiện vẫn có khoảng cách đáng kể so với Mỹ về đầu tư cho lĩnh vực này. Trong nhiều năm, khu vực chỉ dành khoảng 0,07% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cho không gian, so với 0,24% tại Mỹ. Tuy nhiên, Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) đã được các nước thành viên thông qua mức ngân sách kỷ lục 22,3 tỷ euro (gần 26 tỷ USD) cho giai đoạn 2026-2028. Châu Âu cũng dự kiến dành khoảng 35 tỷ euro cho các chương trình không gian phục vụ an ninh và quốc phòng.
Theo phóng viên TTXVN tại Pháp, một trong những trọng tâm của châu Âu là bảo đảm năng lực phóng độc lập thông qua chương trình Ariane 6. Tại hội nghị, Amazon thông báo đặt thêm 6 phi vụ Ariane 6 để triển khai chòm vệ tinh Internet Amazon Leo, nâng tổng số phi vụ mà tập đoàn này đặt với Arianespace lên 24 phi vụ đến năm 2031. Các phi vụ bổ sung dự kiến bắt đầu từ năm 2029, sử dụng phiên bản Ariane 64 có tải trọng lớn hơn. Đơn hàng góp phần tạo đầu ra dài hạn cho chương trình Ariane 6 và cho thấy năng lực phóng của châu Âu có thể được duy trì thông qua thị trường thương mại quốc tế.
Bên cạnh đó, châu Âu đang thúc đẩy các công nghệ mới, trong đó có khai thác dữ liệu vệ tinh và trí tuệ nhân tạo (AI). Eutelsat và công ty công nghệ Đức OroraTech đã công bố kế hoạch trang bị 48 thiết bị quan sát nhiệt bằng hồng ngoại cho thế hệ vệ tinh OneWeb tiếp theo, phục vụ phát hiện cháy rừng, theo dõi cơ sở hạ tầng trọng yếu và hoạt động trên biển.
Một dự án khác trị giá khoảng 1 tỷ USD giữa Loft Orbital và Marlan Space của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất sẽ phát triển 50 vệ tinh tích hợp AI, trong đó dữ liệu có thể được phân tích ngay trên quỹ đạo.
Việc phát triển các hệ thống vệ tinh độc lập cũng có ý nghĩa chiến lược ngày càng lớn. Xung đột tại Ukraine cho thấy tầm quan trọng của các dịch vụ vệ tinh đối với cả mục đích dân sự và quân sự, đồng thời làm nổi bật sự cần thiết của việc giảm phụ thuộc vào các hệ thống do bên ngoài cung cấp. EU đang phát triển mạng lưới vệ tinh IRIS² nhằm cung cấp kết nối an toàn và tăng cường năng lực tự chủ chiến lược.
Một hướng đi khác là khai thác tài nguyên Mặt Trăng, được xem là tiềm năng giúp châu Âu bảo đảm nguồn nguyên liệu và phục vụ các mục tiêu năng lượng sạch, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc và Nga.
Tuy nhiên, quá trình xây dựng năng lực không gian độc lập vẫn không dễ dàng. Pháp dưới thời Tổng thống Macron thúc đẩy mạnh “tự chủ chiến lược,” trong khi Đức cởi mở hơn với các giải pháp chi phí thấp từ Mỹ. Những bất đồng giữa hai nước về một số dự án công nghiệp và quốc phòng cũng cho thấy thách thức trong việc hình thành một chiến lược thống nhất.
Dù vậy, việc công ty khởi nghiệp Isar Aerospace của Đức ngày 5/9 phóng thành công tên lửa thương mại đầu tiên đưa hàng hóa lên quỹ đạo từ lục địa châu Âu, được Thủ tướng Friedrich Merz đánh giá là “sự khởi đầu của một kỷ nguyên mới,” cho thấy năng lực không gian của châu Âu đang có những bước tiến mới./.