Luật Thủ đô năm 2026 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tiến trình phát triển của Hà Nội. Với hàng loạt cơ chế, chính sách đặc thù chưa từng có tiền lệ, Luật Thủ đô năm 2026 tạo dư địa phát triển mới, giúp Thủ đô phát huy vai trò đầu tàu, trung tâm chính trị-hành chính quốc gia, là động lực tăng trưởng của vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.
Ba nhóm đột phá lớn
Trong bối cảnh đất nước và Thủ đô Hà Nội bước vào kỷ nguyên phát triển mới, yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, thích ứng với biến động nhanh của thực tiễn đặt ra đòi hỏi cấp thiết phải xây dựng một khuôn khổ pháp lý vượt trội hơn.
Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai Luật Thủ đô 2024, nhiều cơ chế đặc thù trước đây đã dần trở nên phổ biến trong hệ thống pháp luật chung, khiến tính vượt trội của luật bị thu hẹp. Chính vì vậy, Luật Thủ đô 2026 được coi là bước ngoặt lịch sử trong tư duy quản trị Thủ đô trong kỷ nguyên mới.
Luật Thủ đô 2026 được xây dựng trên cơ sở quán triệt sâu sắc các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.
Luật Thủ đô 2026 đã được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp thứ nhất, ngày 23/4/2026. Luật Thủ đô 2026 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, gồm 9 chương, 36 điều, quy định về vị trí, vai trò của Thủ đô; cơ chế, chính sách đặc thù; thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô.
Luật Thủ đô 2026 tạo ra 3 nhóm đột phá lớn gồm: đột phá về thể chế; đột phá về tư duy phát triển; đột phá về không gian phát triển, trong đó, về thể chế, luật trao quyền cho Hà Nội xây dựng cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô. Thành phố được quyết định tổ chức bộ máy, con người để tổ chức thi hành.
Về tư duy phát triển, Luật Thủ đô 2026 tập trung xây dựng mô hình phát triển mới cho Thủ đô, gắn với các mô hình kinh tế mới.
Về không gian phát triển, Luật mở rộng cơ chế liên kết giữa Hà Nội với các địa phương trong và ngoài vùng, đồng thời tạo cơ chế phát triển không gian ngầm, không gian tầm thấp và định hướng cho không gian tầm cao trong tương lai.
Luật cũng trao thêm quyền cho Hà Nội trong tổ chức bộ máy, chế độ công vụ; quy hoạch và quản lý không gian Thủ đô; phát triển đô thị theo mô hình TOD; chỉnh trang đô thị; bảo vệ môi trường; quản lý tài nguyên; bảo đảm trật tự, an toàn đô thị; quản lý di tích, du lịch, giáo dục, y tế và khoa học công nghệ; cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox)…
Liên quan cơ chế huy động nguồn lực phát triển Thủ đô, Luật Thủ đô 2026 quy định Hà Nội được hưởng 100% khoản thưởng tăng thu ngân sách; phát hành trái phiếu Thủ đô, trái phiếu dự án, trái phiếu xanh. Vay từ ngân quỹ nhà nước; Quyết định chủ trương đầu tư các dự án lớn, quan trọng thuộc thẩm quyền Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ.
Về khai thác kết cấu hạ tầng, Luật Thủ đô 2026 cho phép Hà Nội mở rộng phương thức khai thác, huy động nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước nâng hiệu quả tài sản công. Thành phố được quyền cho thuê, nhượng quyền khai thác một số công trình để tạo thêm nguồn lực phát triển.
Đối với phát triển nguồn nhân lực, Luật quy định cơ chế thu hút, trọng dụng nhân lực chất lượng cao thông qua chính sách tiền lương, nhà ở, đãi ngộ và đầu tư cơ sở vật chất cho các cơ sở đào tạo. Hà Nội cũng được áp dụng chính sách nhà ở đối với cán bộ, công chức, viên chức của thành phố và cán bộ, công chức Trung ương làm việc tại Hà Nội; đồng thời được quyền thuê chuyên gia phục vụ xử lý các vấn đề phát triển của Thủ đô.
Nhiều cơ chế, chính sách đặc thù
Luật Thủ đô 2026 nêu rõ Hà Nội là Thủ đô nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, trung tâm chính trị, hành chính quốc gia; nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị-xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao và các tổ chức quốc tế. Đồng thời, Hà Nội được xác định là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, y tế và hội nhập quốc tế của cả nước.
Luật Thủ đô năm 2026 được đánh giá là một trong những đạo luật có mức độ phân quyền, phân cấp mạnh mẽ nhất từ trước đến nay. Với 199 thẩm quyền đặc thù được giao, Hà Nội có thêm công cụ để giải quyết những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm trong lĩnh vực đầu tư, quy hoạch, đất đai, tài chính ngân sách, khoa học công nghệ và phát triển hạ tầng.
Việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ này giúp Hà Nội chủ động hơn trong quản lý, điều hành, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, đồng thời kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.
Bên cạnh đó, Luật cũng quy định nhiều cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội; xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại; bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử của Thăng Long Hà Nội; bảo vệ môi trường, phát triển đô thị xanh, thông minh và bền vững.
Luật cũng dành nhiều nội dung quan trọng để thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; tăng cường liên kết vùng, mở rộng hợp tác quốc tế, tạo động lực để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững, tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu và cực tăng trưởng của cả nước…
Điểm đáng chú ý là luật không chỉ trao thêm quyền mà còn đặt ra yêu cầu rất cao về năng lực quản trị. Thành phố phải chuyển từ tư duy “quản lý” sang tư duy “kiến tạo phát triển”; từ mô hình hành chính truyền thống sang mô hình quản trị đô thị hiện đại dựa trên dữ liệu, công nghệ và trách nhiệm giải trình. Nói cách khác, quyền hạn lớn hơn đồng nghĩa với trách nhiệm lớn hơn và đòi hỏi bộ máy phải vận hành hiệu quả hơn.
Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng khẳng định Luật Thủ đô năm 2026 đã trao cho thành phố những thẩm quyền và cơ chế đặc thù, vượt trội, trở thành bệ phóng chiến lược để hiện thực hóa khát vọng xây dựng Thủ đô “Văn hiến-Văn minh-Hiện đại," phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.
Đánh giá về Luật Thủ đô 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong buổi tiếp xúc cử tri ngày 4/5/2026 đã nhận định, cùng với Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, việc thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi) với nhiều cơ chế, chính sách và thẩm quyền đặc thù, vượt trội, là cơ sở để Hà Nội chủ động hơn trong thiết kế chính sách, huy động nguồn lực, tháo gỡ điểm nghẽn và tổ chức lại không gian phát triển. Hà Nội phải chuyển mạnh từ tư duy “ban hành” sang “thực thi," từ “có cơ chế” sang “vận hành cơ chế," từ “có quy hoạch” sang “hiện thực hóa quy hoạch," từ “nói đúng” sang “làm đến nơi đến chốn."
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ những vấn đề đặt ra đối với Thủ đô hôm nay rất lớn, rất khó, nhưng cũng mở ra cơ hội rất lớn để Hà Nội bứt phá, phát triển xứng tầm hơn trong giai đoạn mới.
Đưa Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo
Trong nhiều năm qua, động lực tăng trưởng của Hà Nội chủ yếu đến từ đầu tư hạ tầng, mở rộng không gian đô thị và phát triển các ngành dịch vụ chất lượng cao. Mô hình phát triển này mang lại những thành tựu lớn, song đang bộc lộ nhiều giới hạn khi quỹ đất ngày càng thu hẹp, chi phí phát triển đô thị tăng cao, trong khi năng suất lao động chưa cải thiện tương xứng, chưa đáp ứng yêu cầu của một nền kinh tế hiện đại.
Trong bối cảnh đó, Luật Thủ đô 2026 hướng tới sự chuyển dịch căn bản: lấy tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo là mục tiêu nền tảng. Điều 2, Luật Thủ đô năm 2026 xác định Hà Nội là trung tâm lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đặt các yếu tố này ngang hàng với các yếu tố tăng trưởng truyền thống như kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế, hội nhập quốc tế.
Điều này có ý nghĩa quan trọng trong định hướng phát triển của Thủ đô, bởi Hà Nội hiện là nơi tập trung phần lớn các trường đại học trọng điểm, viện nghiên cứu quốc gia, đội ngũ giáo sư, tiến sỹ, chuyên gia đầu ngành cùng nhiều phòng thí nghiệm quy mô lớn. Đây là lợi thế mà không nhiều địa phương có được. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, những lợi thế về nguồn lực này chưa được chuyển hóa tương xứng thành đổi mới sáng tạo: khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng còn khá xa; nhiều công trình khoa học chỉ dừng lại ở báo cáo hoặc bài báo, chưa trở thành sản phẩm ứng dụng phục vụ thực tiễn đời sống sản xuất.
Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ coi chuyển đổi số là ứng dụng công nghệ thông tin trong hành chính công, mà là phương thức quản trị mới của toàn bộ chính quyền đô thị.
Luật Thủ đô được kỳ vọng sẽ tháo gỡ điểm nghẽn đó bằng việc tạo ra cơ chế thuận lợi hơn cho chuyển giao công nghệ, phát triển doanh nghiệp khởi nguồn, huy động nguồn lực xã hội và đổi mới cách đầu tư cho khoa học, công nghệ. Mục tiêu là kết nối và phát huy hiệu quả những nền tảng đã có để từng bước hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sức lan tỏa trên phạm vi cả nước.
Trong lĩnh vực khoa học cụ thể, Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ coi chuyển đổi số là ứng dụng công nghệ thông tin trong hành chính công, mà là phương thức quản trị mới của toàn bộ chính quyền đô thị. Dữ liệu là "tư liệu sản xuất mới" và chuyển đổi số là động lực nâng cao hiệu quả quản lý quốc gia.
Để hiện thực hóa điều đó, Hà Nội đã tự đặt ra những chỉ tiêu rất cụ thể: tỷ trọng kinh tế số đạt tối thiểu 22% GRDP trong năm 2026, tăng đáng kể so với mức 17,34% năm 2025, hướng tới mốc 40% vào năm 2030. Ít nhất 50% thủ tục hành chính được tổ chức lại theo nhóm sự kiện; 80% doanh nghiệp thành lập mới được hỗ trợ qua gói thủ tục khởi sự số; 50% doanh nghiệp đang hoạt động được gợi ý chính sách hỗ trợ phù hợp thông qua nền tảng số.
Luật Thủ đô 2026 có sự đổi mới đáng kể trong chiến lược phát triển kinh tế dựa trên nền tảng tri thức, khi không chỉ áp dụng chính sách ưu đãi cho các nhà khoa học, mà còn hướng tới hình thành thị trường khoa học và công nghệ thực sự.
Ngay trong năm 2026, Hà Nội đã ban hành kế hoạch phát triển doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off) từ các trường đại học và viện nghiên cứu, phấn đấu hình thành tối thiểu 20 doanh nghiệp khởi nguồn, đồng thời xây dựng cơ chế để các tổ chức khoa học được góp vốn bằng kết quả nghiên cứu, coi các kết quả nghiên cứu là tài sản có thể thương mại hóa và tạo ra mô hình doanh nghiệp mới.
Những dịch chuyển và mục tiêu cụ thể của Luật Thủ đô 2026 diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế Thủ đô đang tăng tốc phát triển. Theo Cục Thống kê, năm 2025 GRDP Hà Nội tăng 8,16%, quy mô nền kinh tế đạt khoảng 63 tỷ USD - lớn thứ hai cả nước; thu hút 4,365 tỷ USD vốn FDI, tăng mạnh so với 3,1 tỷ USD năm 2023; GRDP bình quân đầu người đạt 179,2 triệu đồng, tăng 10% so với năm trước.
Trên nền tảng đó, thành phố đặt mục tiêu GRDP năm 2026 tăng 11%, quy mô nền kinh tế tiến tới 70,7 tỷ USD và vượt mốc 113 tỷ USD vào năm 2030. Đáng chú ý, phần lớn tăng trưởng trong giai đoạn mới được xác định không phải đến từ mở rộng đầu tư công, mà từ kinh tế số, khoa học, công nghệ và khu vực doanh nghiệp tư nhân.
Ở góc độ rộng hơn, Luật Thủ đô 2026 không chỉ là đạo luật điều chỉnh tổ chức và quản lý một đô thị đặc biệt, mà còn là bước thử nghiệm thể chế quan trọng trong tiến trình Việt Nam chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điều 9 Luật Thủ đô ghi rõ: thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định để áp dụng tại thành phố Hà Nội.
Nếu được triển khai đồng bộ và hiệu quả, Hà Nội sẽ không chỉ là địa phương hưởng lợi từ những chính sách mới, mà còn là “phòng thí nghiệm” thể chế của cả nước, nơi kiểm nghiệm các mô hình quản trị hiện đại trước khi nhân rộng ra phạm vi quốc gia. Đó là một cuộc cách mạng thực sự, cũng là một trọng trách lớn lao của thủ đô Hà Nội, trái tim của cả nước./.