Tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ (chiều 12/11), các nhóm vấn đề an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân cùng giải pháp ứng phó với vi phạm trên môi trường số đã nhận được sự quan tâm đặc biệt từ các vị đại biểu Quốc hội.
Định hướng quản lý trí tuệ nhân tạo
Trong bối cảnh các dịch vụ số phát triển mạnh mẽ, việc bảo đảm an toàn cho người dân khi thực hiện các giao dịch tài chính, học tập, khám chữa bệnh và lưu trữ thông tin cá nhân trên không gian mạng trở thành yêu cầu cấp bách.
Đại biểu Hà Thị Anh Thư (Đoàn Quảng Ngãi) đặt vấn đề về mức độ sẵn sàng kiểm chứng các phương án ứng phó trước nguy cơ giả mạo nhân thân, đánh cắp, sửa đổi dữ liệu hoặc hacker tấn công làm tê liệt hệ thống đồng thời đề nghị làm rõ trách nhiệm khắc phục và thời hạn hoàn thành của các cơ quan chức năng.
Trả lời nội dung này, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết về mặt quản lý Nhà nước, Bộ Công an là cơ quan chủ trì chính về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, trong khi Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò phối hợp về hạ tầng kỹ thuật, xây dựng hệ thống quy chuẩn và tiêu chuẩn an toàn thông tin. Thời gian qua, các đợt diễn tập phương án ứng phó sự cố tấn công mạng cũng như việc triển khai xác thực sinh trắc học trong hệ thống ngân hàng đã phát huy hiệu quả thiết thực. Nhằm ngăn chặn các hành vi lừa đảo sử dụng công nghệ giả mạo khuôn mặt và giọng nói, cơ quan quản lý đã yêu cầu các đơn vị phát triển nền tảng thực hiện bắt buộc việc dán nhãn nhận diện đối với các nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh AI có thể tạo ra hoặc làm giả khuôn mặt, giọng nói, nhưng không thể thay thế được tình cảm, trí tuệ và nhân cách của con người. Vì vậy, tôi cho rằng các bậc phụ huynh dành nhiều thời gian quan tâm và trò chuyện với con nhiều hơn thì AI sẽ rất khó lợi dụng để lừa đảo các em.
Liên quan đến công tác quản lý trí tuệ nhân tạo trong môi trường giáo dục, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn Lâm Đồng) phản ánh thực tế học sinh có thể tự lạm dụng các nền tảng trí tuệ nhân tạo tạo sinh để nhận ngay lời giải hoặc bài viết hoàn chỉnh, gây ảnh hưởng đến tư duy phản biện, năng lực sáng tạo và khả năng tự học. Trước lo ngại đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tiến hành phân loại mức độ rủi ro của các hệ thống trí tuệ nhân tạo theo các cấp độ cao, trung bình và thấp đồng thời đưa ra định hướng cần xem xét hạn chế sự phụ thuộc vào công nghệ ở lứa tuổi nhỏ nhằm rèn luyện năng lực tư duy tự nhiên trước khi khai thác các công cụ hiện đại.
Bên cạnh đó, vấn đề thu hẹp khoảng cách số và hỗ trợ người dân vùng sâu, vùng xa tiếp cận hạ tầng viễn thông cũng được thảo luận kỹ lưỡng. Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh chất vấn về giải pháp thực hiện mục tiêu hỗ trợ bốn trăm nghìn điện thoại thông minh trang bị cho các hộ nghèo và cận nghèo trang bị theo (Quyết định số 777/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ). Nội dung giải trình đã nêu rõ Bộ Khoa học và Công nghệ mong muốn có sự tham gia của chính quyền địa phương, để việc trao tặng điện thoại đúng đối tượng, tránh trùng lặp và nâng cao hiệu quả thực hiện. Nếu chỉ giao cho các doanh nghiệp viễn thông thực hiện thì chưa chắc bảo đảm thiết bị được chuyển đến đúng người có nhu cầu.
Tháo gỡ rào cản thể chế thử nghiệm
Một trong những nội dung trọng tâm nhận được nhiều ý kiến tranh luận tại nghị trường là việc hoàn thiện khung pháp lý về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là một trong những cơ chế đột phá được xây dựng trong Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo với ba nội hàm chính. Thứ nhất, nội dung thử nghiệm, bao gồm phạm vi, địa điểm, những vấn đề cần thử nghiệm và thời gian thử nghiệm. Thứ hai, khung pháp lý về miễn trừ trách nhiệm cho đơn vị tổ chức thử nghiệm. Thứ ba, khung pháp lý bảo đảm quyền lợi cho cá nhân, tổ chức tham gia thử nghiệm. Đối với từng lĩnh vực, khung pháp lý này sẽ được cụ thể hóa. Bộ trưởng đơn cử ví dụ về UAV (thiết bị bay không người lái), đây là lĩnh vực rất mới, hiện chưa được quy định đầy đủ trong các văn bản quy phạm pháp luật. Do đó, khi triển khai thử nghiệm UAV, cần có một khung pháp lý thử nghiệm. Hiện, tỉnh Tây Ninh đang xây dựng đề án, trong đó có một khu vực dành cho thử nghiệm hoạt động bay. Tiếp đó là thời gian thử nghiệm, chẳng hạn từ 1-2 năm, doanh nghiệp tham gia thử nghiệm, tức đơn vị sản xuất UAV và lĩnh vực thử nghiệm, chẳng hạn vận tải. Tất cả những nội dung này phải được cụ thể hóa trong khung thử nghiệm chính sách.
Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, trường hợp thử nghiệm UAV không phải chỉ một mình Bộ Khoa học và Công nghệ có thể thực hiện, mà còn liên quan đến nhiều Bộ, ngành. Vấn đề vùng bay liên quan đến Bộ Quốc phòng; Vấn đề an toàn bay, an ninh bay liên quan đến Bộ Công an; Và, UAV được sử dụng để vận chuyển hàng hóa (như bưu phẩm) thì phải tuân thủ các quy định của pháp luật về bưu chính thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ. Như vậy, để xây dựng được một khung chính sách, cần có sự tham gia đồng bộ của nhiều Bộ, ngành và cơ quan liên quan.
Một ví dụ khác là xe không người lái. Trước đây, phương tiện giao thông vận hành phải có tài xế, nhưng hiện nay đã xuất hiện xe không người lái. Một trong những câu hỏi đặt ra là nếu phương tiện xảy ra tai nạn thì ai chịu trách nhiệm? Trách nhiệm thuộc về phương tiện, tác giả hay đơn vị sản xuất phương tiện đó? Tất cả những vấn đề này phải được quy định trong khung pháp lý. Đồng thời, nếu người dân tham gia thử nghiệm và gặp rủi ro thì quyền lợi của họ được bảo đảm như thế nào?
Để giải quyết đồng bộ những vấn đề này, trước hết, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng khung pháp lý trong Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đồng thời ban hành nghị định hướng dẫn thực hiện. Nếu những nội dung này chưa rõ ràng, chưa cụ thể, Bộ sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan, đơn vị có nhu cầu xây dựng khung pháp lý thử nghiệm để hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp triển khai.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng đánh giá đây là một khâu đột phá nhưng rất khó, rất mới trong lĩnh vực khoa học và công nghệ./.
Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Phổ cập kỹ năng AI trong toàn dân
Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp thu đầy đủ ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, chỉ đạo việc thực hiện các giải pháp đã đề ra, tập trung vào một số vấn đề trọng tâm.
