Nâng cao chất lượng, hiệu quả dự báo, cảnh báo thiên tai, chuyển từ dự báo chung chung sang cung cấp thông tin cụ thể, chính xác, kịp thời để người dân chủ động ứng phó; đồng thời khắc phục bất cập trong quy hoạch, hạ tầng và tổ chức lực lượng phòng, chống thiên tai. Đây là yêu cầu của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng tại cuộc làm việc về hoàn thiện Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026-2030, sáng 22/10, tại Trụ sở Chính phủ.
Xác định 8 nhóm giải pháp tổng thể về phòng, chống thiên tai
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thực hiện Luật Phòng, chống thiên tai; các chủ trương, định hướng của Đảng, Nhà nước, Bộ đã chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xây dựng dự thảo Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026-2030 trên cơ sở đánh giá kết quả thực hiện Kế hoạch đến năm 2025 và yêu cầu thực tiễn. Quá trình xây dựng, Bộ đã tổng hợp 145 ý kiến của 13 bộ và 34 tỉnh, thành phố, trong đó tiếp thu 41 ý kiến, giải trình 104 ý kiến.
Đánh giá tình hình thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, công tác phòng, chống thiên tai đã đạt nhiều kết quả tích cực, song vẫn còn những hạn chế về cơ chế, chính sách, năng lực dự báo, cảnh báo, cơ sở hạ tầng và nguồn lực thực hiện. Nhiều công trình thủy lợi, đê điều chưa được thường xuyên củng cố, duy tu; các khu vực sạt lở bờ sông, bờ biển thiếu kinh phí xử lý.
Hệ thống quan trắc, dự báo, cảnh báo, nhất là đối với mưa lũ cục bộ, lũ quét, sạt lở đất, chưa đáp ứng yêu cầu. Việc lồng ghép nội dung phòng, chống thiên tai vào quy hoạch, kế hoạch phát triển của các ngành, địa phương còn hạn chế, trong khi thiên tai ngày càng cực đoan, khó lường, vượt quá khả năng chống chịu của cơ sở hạ tầng và năng lực ứng phó tại chỗ.
Trên cơ sở đó, dự thảo Kế hoạch giai đoạn 2026-2030 xác định 8 nhóm giải pháp tổng thể, trọng tâm là hoàn thiện thể chế, chính sách; nâng cao nhận thức cộng đồng, năng lực quản lý và lực lượng phòng, chống thiên tai; hiện đại hóa công tác dự báo, cảnh báo; rà soát quy hoạch, phương án ứng phó; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, hợp tác quốc tế và đầu tư nâng cấp công trình phòng, chống thiên tai.
Kế hoạch cũng đề xuất các giải pháp ứng phó đối với 5 nhóm thiên tai chủ yếu, gồm bão mạnh, siêu bão; lũ trên lưu vực sông; lũ quét, sạt lở đất; sạt lở bờ sông, bờ biển; hạn hán, xâm nhập mặn. Các nhiệm vụ phi công trình được tổng hợp thành 6 nhóm, gồm nâng cao nhận thức về thiên tai, tăng cường công tác quản lý, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo, điều tra cơ bản và quy hoạch, khoa học công nghệ, hợp tác quốc tế.
Đối với nhiệm vụ công trình, có 5 nhóm gồm hệ thống đê điều; công trình phòng, chống sạt lở bờ sông, bờ biển; công trình thủy lợi; cảng cá, khu neo đậu tàu thuyền tránh trú bão và các công trình phòng, chống thiên tai khác.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã rà soát các nhiệm vụ hoàn thiện pháp luật, tránh trùng lặp với những chương trình đã được ban hành; đánh giá tính khả thi của các nhiệm vụ, dự án, bảo đảm phù hợp với khả năng cân đối ngân sách và kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.
Đồng thời, bổ sung trách nhiệm kiểm tra, giám sát công tác ứng phó thiên tai, bảo đảm an toàn hồ đập, hệ thống điện, hoạt động sản xuất công nghiệp và dự trữ hàng hóa thiết yếu trước mùa mưa bão. Nguồn lực thực hiện Kế hoạch dự kiến huy động từ ngân sách nhà nước, Quỹ phòng, chống thiên tai, Quỹ phòng thủ dân sự và các nguồn vốn hợp pháp khác.
Trao đổi về dự thảo Kế hoạch, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh yêu cầu huy động nguồn lực toàn xã hội, lồng ghép phòng, chống thiên tai vào phát triển kinh tế-xã hội. Các nhiệm vụ, giải pháp phải được tính toán phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực, bảo đảm tính khả thi.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho rằng, thiên tai ngày càng cực đoan, vượt nhiều kịch bản, tiêu chuẩn thiết kế trước đây. Do đó, cần nghiên cứu điều chỉnh tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng; số hóa, công bố chính xác dữ liệu quan trắc, làm cơ sở thiết kế công trình giao thông, hạ tầng đô thị thích ứng với thiên tai.
Đồng quan điểm, Thượng tướng Phạm Trường Sơn, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, đề nghị hiện đại hóa công tác dự báo, cảnh báo; chủ động di dời dân cư khỏi khu vực nguy hiểm, phát triển công trình tránh lũ đa dụng, kiểm soát chặt việc vận hành, xả lũ hồ thủy điện.
Khẳng định phòng, chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn là nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình, Thượng tướng cho biết quân đội đã chủ động chuẩn bị phương án, bố trí lương thực tại các địa bàn có nguy cơ bị chia cắt, cô lập để kịp thời hỗ trợ người dân.
Làm rõ trách nhiệm, đề ra giải pháp thực chất, khả thi
Phát biểu kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá cao Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã khẩn trương xây dựng dự thảo Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026-2030, bám sát chỉ đạo của Chính phủ, đồng thời tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành, địa phương và chuyên gia.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, với đặc điểm địa lý và điều kiện tự nhiên, Việt Nam gần như phải đối mặt với tất cả các loại hình thiên tai trên thế giới. Trong khi đó, biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến cực đoan, khốc liệt, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Vì vậy, việc hoàn thiện và triển khai Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026-2030 là nhiệm vụ hết sức quan trọng, đòi hỏi phải nhận diện đầy đủ những tồn tại, thách thức, xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành và đề ra giải pháp thực chất, khả thi.
Về định hướng hoàn thiện Kế hoạch, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung giải quyết 6 nhóm vấn đề trọng tâm.
Trước hết, phải nhận diện rõ những tồn tại, thách thức và trách nhiệm trong công tác phòng, chống thiên tai; chỉ ra đầy đủ, cụ thể những bất cập cần khắc phục, nhất là trách nhiệm của chính quyền địa phương, đặc biệt ở cấp cơ sở.
Thứ hai, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác dự báo, cảnh báo thiên tai. Đối với hệ thống quan trắc, dự báo chưa đáp ứng yêu cầu, cần có phương án đầu tư, nâng cấp, bảo đảm cung cấp thông tin chính xác, kịp thời để người dân chủ động ứng phó. Phó Thủ tướng nhấn mạnh: “Không chỉ dừng lại ở mức dự báo chung chung nữa, mà phải thông báo cụ thể, chính xác để người dân nắm bắt được”.
Thứ ba, khắc phục những bất cập, mâu thuẫn trong công tác quy hoạch. Việc lập và tổ chức thực hiện quy hoạch, nhất là quy hoạch hạ tầng giao thông, xây dựng, phải gắn chặt với yêu cầu thoát lũ và phòng, chống thiên tai, không để các dự án phát triển làm gia tăng nguy cơ mất an toàn.
Thứ tư, đổi mới phương thức triển khai công tác phòng, chống thiên tai; rà soát cơ sở vật chất, trang thiết bị và nhân lực. Trong đó, phải phân định rõ lực lượng chuyên trách, bán chuyên trách và lực lượng tại chỗ; xây dựng lực lượng nòng cốt đủ năng lực xung kích, đồng thời bố trí lực lượng dự bị, dân quân sẵn sàng hỗ trợ khi xảy ra thiên tai.
Thứ năm, bảo đảm tính lưỡng dụng của hệ thống hạ tầng phòng, chống thiên tai. Các công trình hồ chứa, đê điều, khu neo đậu tránh trú bão vừa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, vừa phải sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa, ứng phó thiên tai. Cùng với đó, cần nghiên cứu ứng dụng công nghệ hiện đại, trong đó có thiết bị bay không người lái (UAV), phục vụ tìm kiếm cứu nạn, tiếp tế lương thực cho những vùng bị chia cắt, cô lập mà trực thăng khó tiếp cận.
Thứ sáu, đổi mới công tác thông tin, truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng. Thông tin cảnh báo thiên tai phải ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu, giúp người dân nhận biết rõ mức độ nguy hiểm để chủ động bảo vệ người và tài sản, kê cao đồ đạc, thu dọn tài sản và sơ tán khi cần thiết.
Trên cơ sở các nhóm vấn đề trọng tâm, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các bộ, ngành liên quan tiếp tục rà soát, bổ sung, hoàn thiện Kế hoạch theo hướng tập trung giải quyết những vấn đề tổng thể, mang tầm chiến lược quốc gia, có tính liên ngành, liên vùng, liên tỉnh; đồng thời phân định rõ nhiệm vụ của Trung ương và chính quyền địa phương.
Việc nhận diện nguy cơ thiên tai phải gắn với đặc thù từng vùng, từng địa bàn, tránh liệt kê chung chung các loại hình thiên tai. Trong đó, miền Trung tập trung vào bão mạnh, mưa lớn, ngập lụt sâu; miền núi phía Bắc chú trọng lũ ống, lũ quét, sạt lở đất đá; miền Nam và Đồng bằng sông Cửu Long tập trung vào hạn hán, xâm nhập mặn, sạt lở bờ sông, bờ biển và sụt lún.
Phó Thủ tướng yêu cầu quy định rõ trách nhiệm lồng ghép nội dung phòng, chống thiên tai vào tất cả các quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự án đầu tư công trình của từng địa phương. Đồng thời, xây dựng các kịch bản ứng phó rõ ràng, ngắn gọn, thực chất đối với từng loại hình thiên tai chủ yếu, bám sát ba giai đoạn: phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả.
Về hoàn thiện thể chế, chính sách, Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp thu ý kiến của Bộ Tư pháp, rà soát, lựa chọn kỹ danh mục văn bản quy phạm pháp luật cần sửa đổi, bổ sung. Chỉ đưa vào Kế hoạch những dự án luật, nghị định thực sự liên quan đến công tác phòng, chống thiên tai, bám sát Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội; đồng thời xác định rõ những chính sách trọng tâm cần tháo gỡ.
Đối với vấn đề an toàn hồ đập, Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Công Thương rà soát tổng thể hiện trạng các hồ chứa thủy lợi, thủy điện; xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và quy trình vận hành liên hồ chứa, vừa bảo đảm mục tiêu phát điện, tích nước phục vụ tưới tiêu, vừa đáp ứng yêu cầu cắt giảm lũ, bảo đảm an toàn cho vùng hạ du. Các địa phương phải xây dựng kịch bản xả lũ chi tiết đến tận thôn, xóm, bảo đảm người dân được cảnh báo và sơ tán kịp thời.
Trước mắt, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành, địa phương khẩn trương chuẩn bị đầy đủ phương án ứng phó với các đợt mưa bão, áp thấp nhiệt đới trong những tháng cuối năm; chủ động phòng ngừa, giảm thiểu đến mức thấp nhất thiệt hại về tính mạng và tài sản của nhân dân./.