Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Nghị quyết 70) đưa ra các giải pháp đột phá về thu hút vốn đầu tư tư nhân và chuyển đổi năng lượng thị trường.
Xung quanh nội dung này, phóng viên Thông tấn xã Việt Nam đã có cuộc trao đổi với chuyên gia Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh.
- Thưa ông, điểm mới nổi bật nhất của Nghị quyết 70 so với Nghị quyết 55-NQ/TW năm 2020 về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2045 là gì?
Ông Hà Đăng Sơn: Nghị quyết 70 có một số điểm khác biệt so với Nghị quyết 55. Thứ nhất, Nghị quyết 55 đề cập đến việc thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, song chủ yếu mới dừng ở định hướng chung, chưa làm rõ các thách thức cụ thể. Tuy nhiên, theo định hướng mới, việc thu hút đầu tư, các cơ chế hợp đồng mua bán điện và giá điện phải vận hành theo nguyên tắc thị trường, thay cho cơ chế trợ giá trước đây.
Thứ hai, các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời có tính bất ổn định. Để gia tăng tỷ trọng các nguồn điện này trong cơ cấu nguồn điện, bên cạnh đầu tư hạ tầng truyền tải và các hạ tầng phục vụ dịch vụ phụ trợ, Việt Nam cần phát triển các nguồn điện linh hoạt, ổn định, sẵn sàng tham gia cung ứng khi các nguồn tái tạo không đáp ứng được nhu cầu, hoặc khi xảy ra tình trạng dư thừa hay thiếu hụt công suất. Đồng thời, cần có các công cụ phù hợp nhằm ổn định hệ thống lưới điện và bảo đảm chất lượng cung ứng điện.
Ngoài ra, Nghị quyết 70 cũng nhấn mạnh yêu cầu hạn chế rủi ro từ sự phụ thuộc vào các nguồn nhiên liệu nhập khẩu. Để bảo đảm an ninh năng lượng, cần xây dựng và triển khai các kế hoạch đầu tư hệ thống kho dự trữ nhiên liệu như khí, dầu, than, qua đó chủ động nguồn cung trong trường hợp xảy ra các biến động bất thường ảnh hưởng đến hoạt động cung ứng.
Bên cạnh đó, đầu tư các dự án điện hạt nhân được xác định là nội dung đặc biệt quan trọng. Nội dung này chưa được đề cập trong Nghị quyết 55, nhưng Nghị quyết 70 đã đưa ra chủ trương thúc đẩy đầu tư hai dự án điện hạt nhân đầu tiên sau khi tái khởi động.
- Hiện nay, nhiều dự án năng lượng tái tạo, nhất là điện gió ngoài khơi đang gặp vướng mắc về pháp lý, quy hoạch, cơ chế giá. Theo ông, Nghị quyết 70 có thể tháo gỡ những nút thắt này ra sao?
Ông Hà Đăng Sơn: Cơ chế giá điện là vấn đề tồn tại trong nhiều năm nhưng chưa được giải quyết một cách triệt để, chủ yếu do vướng mắc giữa yêu cầu bảo đảm an sinh xã hội và mục tiêu hạn chế tác động làm gia tăng lạm phát.
Tuy nhiên, trong bối cảnh đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, yêu cầu bảo đảm cung ứng điện đầy đủ trở nên cấp thiết hơn. Khi nền kinh tế tăng trưởng cao, nhu cầu vốn đầu tư lớn, việc huy động nguồn lực từ ngân hàng, các tổ chức tài chính và khu vực tư nhân sẽ đi kèm với những yêu cầu chặt chẽ hơn về hiệu quả và khả năng hoàn vốn.
Liên quan đến năng lực tài chính và khả năng trả nợ của các dự án, các hợp đồng mua bán điện có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm cam kết dòng tiền nhằm hoàn trả cho các nhà đầu tư.
Nếu tiếp tục duy trì cơ chế giá điện như trước, các nhà đầu tư sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình đàm phán với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), bởi EVN cũng không có đủ dư địa linh hoạt để điều chỉnh giá trong khuôn khổ cơ chế giá điện hiện hành.
Trước bối cảnh đó, Bộ Công Thương đã có động thái xây dựng cơ chế thí điểm giá điện hai thành phần. Theo đó, nếu áp dụng cơ chế giá điện hai thành phần, nhà đầu tư có thể yên tâm khi có một khoản doanh thu được cam kết trước, dựa trên công suất sẵn sàng huy động cho hệ thống điện.
Trên cơ sở này, các nhà đầu tư có căn cứ cụ thể để làm việc với ngân hàng và các tổ chức tài chính liên quan đến dòng tiền trả nợ, qua đó trở thành một yếu tố quan trọng trong tiến trình cải cách cơ chế giá điện.
- Với tinh thần đó, trong thời điểm hiện tại, các bộ, ngành và địa phương nên ưu tiên triển khai việc gì đầu tiên để nghị quyết sớm đi vào cuộc sống?
Ông Hà Đăng Sơn: Các bộ, ngành Trung ương và chính quyền địa phương cần sớm hoàn thiện bộ máy về thể chế và nhân lực, bảo đảm hệ thống vận hành thông suốt, tránh tình trạng hồ sơ đã nộp nhưng chậm được xử lý.
Thực tế cho thấy dù một số thủ tục hành chính trực tuyến ban đầu còn chậm, song sau khi bộ máy ổn định, việc xử lý hồ sơ đã được cải thiện rõ rệt, nhanh và hiệu quả hơn.
Trên nền tảng ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, công nghiệp 4.0 và trí tuệ nhân tạo, có cơ sở để kỳ vọng các thủ tục hành chính thời gian tới sẽ tiếp tục được rút ngắn, với chi phí thực hiện thấp hơn.
Bên cạnh đó, các nhà đầu tư cần chủ động phản ánh khó khăn, vướng mắc, đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể với cơ quan quản lý nhà nước, cả ở Trung ương và địa phương, theo hướng hài hòa lợi ích giữa các bên.
Khi những định hướng lớn như Nghị quyết 70 được ban hành, thường sẽ đi kèm với các cơ chế, chính sách tháo gỡ và tạo điều kiện triển khai; những nội dung chưa phù hợp sẽ tiếp tục được rà soát, điều chỉnh trong quá trình thực hiện.
Vì vậy, cần thúc đẩy sự tham gia mang tính xây dựng của các nhà đầu tư thông qua đối thoại và hợp tác, nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích và nâng cao khả năng thực thi trong thực tế.
- Xin cảm ơn ông./.