Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ cứu nước, sự anh dũng chiến đấu và hy sinh của 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ (tỉnh Hà Nam cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình) là biểu tượng cao đẹp về lòng yêu nước, ý chí kiên cường của phụ nữ Việt Nam. Noi gương các thế hệ đi trước, phụ nữ Ninh Bình hôm nay tiếp tục khẳng định vai trò trong gia đình, xã hội, tích cực đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Nếu con có hy sinh thì mẹ đừng buồn mẹ nhé!
Giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ đã kiên cường bám trận địa, chiến đấu và anh dũng hy sinh. Sự hy sinh của các chị trở thành ký ức không thể phai mờ, như những “bông hoa thép” sống mãi trong lòng tri ân của người ở lại.
Mặc dù sức khỏe đã yếu, đi lại phải có người giúp đỡ, nhưng ký ức về những năm tháng chiến đấu oanh liệt cùng sự hy sinh của đồng đội vẫn còn vẹn nguyên trong tâm trí bà Nguyễn Thị Tình, nguyên Trung đội trưởng Trung đội nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ, nay ở phường Hà Nam, tỉnh Ninh Bình.
Bà Tình cho biết, nằm ở vị trí đặc biệt quan trọng của tuyến giao thông Bắc - Nam, Lam Hạ trở thành một trong những trọng điểm bị không quân Mỹ đánh phá rất ác liệt. Trong thế trận phòng không nhân dân rộng khắp, tháng 8/1965, Đại đội Dân quân phòng không Lam Hạ được thành lập với 87 cán bộ, chiến sỹ, gồm một trung đội nam và một trung đội nữ.
Trung đội nữ có 24 cán bộ, chiến sỹ, phần lớn còn rất trẻ. Vừa lao động, sản xuất, các chị vừa tích cực huấn luyện, trực chiến, phối hợp cùng bộ đội và các lực lượng bảo vệ những mục tiêu trọng yếu.
Trong ký ức của bà Tình, những trận chiến đấu ác liệt của Trung đội nữ dân quân Lam Hạ vẫn còn vẹn nguyên. Sáng 1/10/1966, máy bay Mỹ liên tiếp công kích trận địa pháo Lam Hạ và cầu Phủ Lý. Phối hợp cùng bộ đội chủ lực, Đại đội Dân quân phòng không kiên cường chiến đấu, bảo vệ an toàn mục tiêu được giao.
Trong trận đánh ấy, 6 nữ dân quân đã anh dũng hy sinh gồm: Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thi, Đinh Thị Tâm, Phan Thị Tuyết, Phạm Thị Lan và Vũ Thị Phương. Chỉ 8 ngày sau, các chị Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp và Nguyễn Thị Oánh tiếp tục ngã xuống. Ngày 7/7/1967, nữ dân quân thứ mười, chị Đặng Thị Chung, hy sinh tại trận địa Hòa Lạc. Các chị chiến đấu với tinh thần người trước ngã xuống, máu chưa khô mâm pháo thì người sau tiếp tục vào vị trí.
Mỗi người một hoàn cảnh, một câu chuyện, sự hy sinh của các chị đã để lại niềm thương nhớ và tự hào cho những người ở lại. Hai chị em ruột Nguyễn Thị Thu và Nguyễn Thị Thi cùng tình nguyện tham gia Đại đội Dân quân phòng không.
Trước giờ ra trận, chị Thi dặn mẹ: “Mẹ ơi! Nếu con có hy sinh thì mẹ đừng buồn mẹ nhé.” Khi bị thương nặng, chị vẫn từ chối thuốc gây mê để dành cho đồng đội và anh dũng hy sinh khi mới 16 tuổi. Chị Phan Thị Tuyết từng cắt tay lấy máu ký đơn tình nguyện tham gia dân quân. Cô giáo Vũ Thị Phương, dù bị thương nặng, vẫn nén đau tiếp tục làm nhiệm vụ và hy sinh ở tuổi 22. Còn chị Phạm Thị Lan đã ngã xuống khi đang mang trong mình đứa con đầu lòng…
Nhắc về người chị gái, liệt sỹ Đinh Thị Tâm, bà Đinh Thị Lịch không khỏi xúc động và tự hào. Chị Tâm khi ấy là cô gái xinh đẹp, dịu dàng, đảm đang, một thợ may giỏi của Nhà máy Dệt may Phủ Lý. Trong trận chiến đấu ác liệt ngày 1/10/1966, chị đã anh dũng hy sinh khi đang làm nhiệm vụ, trên tay vẫn giữ quả đạn pháo chuẩn bị nạp bắn.
“Sáu thập kỷ đã trôi qua, câu chuyện về chị tôi vẫn được gia đình kể lại cho con cháu như một phần ký ức thiêng liêng. Chị là một trong những người đã dành trọn tuổi xuân cho quê hương, đất nước, để lại trong lòng người ở lại niềm thương nhớ khôn nguôi và niềm tự hào về sự hy sinh cao đẹp. Với gia đình, sự hy sinh của chị không chỉ là ký ức của một thời chiến tranh mà còn là lời nhắc nhở các thế hệ sau về truyền thống yêu nước, trách nhiệm với quê hương và giá trị của sự cống hiến”, bà Lịch chia sẻ.
Phụ nữ Ninh Bình khẳng định vai trò trong thời đại mới
Hình ảnh 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ chiến đấu giỏi, sản xuất giỏi, sẵn sàng hiến dâng tuổi thanh xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc là niềm tự hào, được các thế hệ phụ nữ Ninh Bình hôm nay tiếp nối bằng tinh thần yêu nước, ý chí vươn lên, khẳng định vai trò, vị thế trong gia đình và xã hội.
Theo bà Đào Thị Hòa, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Ninh Bình, ý nghĩa của sự hy sinh anh dũng của 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ không chỉ nằm ở chiến công, mà còn ở những giá trị nhân văn sâu sắc mà các chị để lại. Đó là lời nhắc nhở về giá trị của hòa bình được đánh đổi bằng máu xương của biết bao người con ưu tú; đồng thời thôi thúc phụ nữ hôm nay tiếp nối truyền thống, phát huy tinh thần trách nhiệm, góp sức xây dựng quê hương, đất nước.
Các cấp Hội Phụ nữ Ninh Bình đang đẩy mạnh các phong trào thi đua, phát huy truyền thống, phẩm chất tốt đẹp của phụ nữ Việt Nam, tích cực tham gia phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng gia đình hạnh phúc, góp phần xây dựng quê hương giàu đẹp. Phong trào phụ nữ khởi nghiệp, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã và phát triển sản phẩm OCOP ngày càng phát triển.
Các Đề án “Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp,” “Hỗ trợ hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý, tạo việc làm cho lao động nữ đến năm 2030” được triển khai hiệu quả. Toàn tỉnh hiện có hơn 3.600 phụ nữ khởi nghiệp, khởi sự kinh doanh; hơn 500 phụ nữ khởi nghiệp tiêu biểu được biểu dương, khen thưởng và gần 200 sản phẩm OCOP do phụ nữ làm chủ thể. Hội Nữ doanh nhân tỉnh có trên 500 thành viên; 38 hợp tác xã, 24 tổ hợp tác với 800 thành viên do phụ nữ tham gia hoạt động hiệu quả.
Cùng với phát triển kinh tế, phụ nữ Ninh Bình ngày càng khẳng định vai trò trong các lĩnh vực văn hóa - xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của phụ nữ, trẻ em, góp phần xây dựng xã hội công bằng, tiến bộ. Toàn tỉnh hiện có hơn 1.500 câu lạc bộ, mô hình xây dựng gia đình hạnh phúc; hơn 1.650 “Địa chỉ tin cậy” tại cộng đồng và các mô hình tư vấn, giáo dục đời sống gia đình, tiền hôn nhân, xây dựng gia đình “5 không, 3 sạch,” góp phần hỗ trợ phụ nữ xây dựng “Mỗi gia đình là một địa chỉ hạnh phúc.”
Phụ nữ Ninh Bình cũng tích cực tham gia xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị. Các cấp Hội chú trọng tham mưu, đề xuất với cấp ủy, chính quyền về công tác cán bộ nữ và thực hiện bình đẳng giới. Nhiệm kỳ 2025-2030, nữ Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh chiếm 14%; nữ Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ cấp xã chiếm 28,03%, trong đó có 24 nữ Bí thư và 33 nữ Phó Bí thư. Nữ đại biểu Quốc hội khóa XVI của tỉnh chiếm 31,6%; nữ đại biểu Hội đồng Nhân dân tỉnh chiếm 23,5% và nữ đại biểu Hội đồng Nhân dân cấp xã chiếm 28,86%.
Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Ninh Bình Đào Thị Hòa cho biết, thời gian tới, các cấp Hội tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục truyền thống về tấm gương 10 nữ liệt sỹ dân quân pháo phòng không Lam Hạ, qua đó bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tin, ý chí tự lực, tự cường và tinh thần đổi mới, sáng tạo cho các tầng lớp phụ nữ, nhất là thế hệ trẻ.
Hội sẽ đa dạng hóa các hoạt động tham quan, giao lưu, tọa đàm, nói chuyện chuyên đề; đồng thời bảo tồn, phát huy giá trị các di tích gắn với chiến công của 10 cô gái Lam Hạ, kết nối với giáo dục và du lịch văn hóa - lịch sử, đưa nơi đây trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống.
Cùng với đó, các cấp Hội tập trung hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp, khởi sự kinh doanh, tiếp cận vốn, nâng cao năng lực quản lý, ứng dụng khoa học công nghệ và mở rộng thị trường; nhân rộng các mô hình phụ nữ tham gia xây dựng nông thôn mới, hướng tới môi trường sống xanh, sạch, đẹp, an toàn.
Hội cũng chú trọng nâng cao vai trò của phụ nữ trong lãnh đạo, quản lý; đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nữ và thúc đẩy bình đẳng giới; đẩy mạnh xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh; xây dựng hình ảnh người phụ nữ Ninh Bình thời đại mới có sức khỏe, tri thức, đạo đức, trách nhiệm với gia đình và xã hội./.
Vang mãi chiến công của nữ Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Ngô Thị Tuyển