Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Chính phủ đã trình Quốc hội xem xét dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 7 luật thuộc lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch.
Đối với Luật Điện ảnh, các nội dung sửa đổi, bổ sung tập trung vào những vấn đề thiết thực, từ rút ngắn thủ tục hành chính, hoàn thiện cơ chế sản xuất phim sử dụng ngân sách nhà nước đến tăng cường quản lý hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng.
Dù số lượng điều luật sửa đổi không nhiều, nhưng những điều chỉnh lần này có thể tháo gỡ các điểm nghẽn trong thực tiễn, mở rộng cơ hội huy động nguồn lực xã hội và tạo thêm động lực để điện ảnh Việt Nam thích ứng với môi trường số.
Tháo gỡ các điểm nghẽn
Điện ảnh không chỉ là một loại hình nghệ thuật có sức lan tỏa rộng rãi, mà còn là phương tiện quan trọng để phản ánh đời sống, lưu giữ ký ức lịch sử, truyền tải các giá trị văn hóa và quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.
Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, phương thức sản xuất, phát hành và tiếp cận phim liên tục thay đổi, việc hoàn thiện hành lang pháp lý trở thành yêu cầu cần thiết để ngành điện ảnh vừa phát triển năng động, vừa đáp ứng tốt hơn yêu cầu quản lý nhà nước.
Luật Điện ảnh năm 2022 đã tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động điện ảnh trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tiễn đặt ra những vấn đề cần tiếp tục điều chỉnh, nhất là cơ chế tổ chức sản xuất phim sử dụng ngân sách nhà nước, quản lý nội dung phim trên môi trường mạng và thẩm quyền tổ chức các sự kiện điện ảnh.
Theo Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí, được Chính phủ trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dự thảo lần này đề xuất sửa đổi, bổ sung 8 trong tổng số 50 điều của Luật Điện ảnh, tập trung vào ba nhóm nội dung lớn: hoàn thiện quy định về sản xuất phim sử dụng ngân sách nhà nước; hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng; đẩy mạnh phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với việc tổ chức các hoạt động điện ảnh.
Đánh giá về những điều chỉnh này, Nghệ sỹ Ưu tú Trịnh Quang Tùng, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Hãng Phim tài liệu và Khoa học Trung ương cho rằng, việc Dự thảo Luật Điện ảnh tập trung sửa đổi, bổ sung 8/50 điều là một bước đi rất trúng và đúng thời điểm.
Dù số lượng điều sửa đổi không quá lớn, nhưng đây đều là những "nút thắt" tạo hành lang pháp lý và thúc đẩy sự phát triển của điện ảnh Việt Nam.
Dự thảo Luật sửa đổi đã rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính (chẳng hạn như rút ngắn thời gian cấp Giấy phép cung cấp dịch vụ quay phim bối cảnh tại Việt Nam từ 20 ngày xuống 12 ngày làm việc; giảm thời gian cấp Giấy phép phân loại phim từ 15 ngày xuống 8 ngày làm việc) và đơn giản hóa thành phần hồ sơ.
Sự cải cách này giúp tiết kiệm chi phí, thời gian cho các doanh nghiệp, nhà làm phim, gia tăng sức hấp dẫn của môi trường đầu tư điện ảnh Việt Nam đối với thị trường quốc tế.
Các nội dung sửa đổi, bổ sung tại Dự thảo lần này đã đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương.
Dự thảo Luật sửa đổi Điều 38 theo hướng phân cấp thẩm quyền cấp phép tổ chức liên hoan phim, giải thưởng phim hay cuộc thi phim có yếu tố nước ngoài được chuyển giao từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh.
Quy định này giúp các địa phương chủ động tổ chức các sự kiện điện ảnh, thu hút nguồn lực, phát triển công nghiệp văn hóa gắn liền với quảng bá du lịch địa phương, trong khi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tập trung vai trò quản lý vĩ mô và tổ chức các sự kiện tầm vóc quốc gia.
Bên cạnh đó, việc chuẩn hóa các quy định sẽ tạo hành lang pháp lý minh bạch, vừa giúp điện ảnh Việt Nam dễ dàng hội nhập quốc tế, vừa tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, lành mạnh cho các doanh nghiệp điện ảnh trong nước.
Cùng với đó, việc kiện toàn cơ chế quản lý phổ biến phim trên không gian mạng giúp lấp đầy các khoảng trống pháp lý, kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng giữa các nền tảng trong và ngoài nước, từ đó bảo vệ bản quyền và tạo không gian phát triển lành mạnh cho công nghiệp điện ảnh thời đại số.
Đổi mới tư duy quản lý
Đối với nội dung hoàn thiện quy định về hoạt động sản xuất phim sử dụng ngân sách nhà nước, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Điều 14 quy định về chủ dự án sản xuất phim theo hướng giao cơ quan sử dụng ngân sách nhà nước để đặt hàng, giao nhiệm vụ, đấu thầu sản xuất phim; đồng thời bổ sung quy định về cơ chế Nhà nước hỗ trợ một phần ngân sách nhằm khuyến khích tổ chức, cá nhân thuộc các thành phần kinh tế tham gia đầu tư, sản xuất phim phục vụ nhiệm vụ chính trị.
Theo Nghệ sỹ Ưu tú Trịnh Quang Tùng, đây là sự đổi mới trong tư duy quản lý "Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt và hỗ trợ."
Trước đây, phim phục vụ nhiệm vụ chính trị thường 100% dùng vốn ngân sách. Việc bổ sung cơ chế "Nhà nước bảo đảm hoặc hỗ trợ ngân sách để sản xuất phim phục vụ nhiệm vụ chính trị quốc gia, Bộ, ngành và địa phương" sẽ tạo hành lang pháp lý và kích thích các thành phần kinh tế chủ động tham gia đầu tư, tài trợ hoặc hợp tác sản xuất các dự án phim phục vụ nhiệm vụ chính trị. Mô hình hợp tác công-tư này sẽ mở ra nguồn tài chính đa dạng hơn rất nhiều cho điện ảnh nhà nước.
Đối với phim tài liệu, khoa học thì cũng sẽ có thêm cơ hội huy động thêm nguồn tài trợ, hợp tác từ các tập đoàn, doanh nghiệp, tổ chức xã hội. Việc này giúp nâng quy mô đầu tư cho từng bộ phim, ứng dụng công nghệ hiện đại (như 4K, 8K, đồ họa 3D, kỹ xảo phục dựng tư liệu lịch sử….), từ đó có điều kiện để nâng cao chất lượng sản phẩm.
Ông Trịnh Quang Tùng cho rằng, việc giao cơ quan sử dụng ngân sách nhà nước đặt hàng, đấu thầu sản xuất phim tạo ra môi trường bình đẳng giữa các đơn vị làm phim.
Đối với Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương, đây không phải rào cản mà là động lực. Với việc sở hữu kho tư liệu hình ảnh lịch sử vô giá và đội ngũ nghệ sỹ, đạo diễn giàu kinh nghiệm, cơ chế đấu thầu buộc Hãng phải liên tục đổi mới tư duy kịch bản, nâng cao chất lượng nghệ thuật để thắng thầu bằng chính năng lực của đơn vị.
Từ góc độ đơn vị sản xuất, Nghệ sỹ Ưu tú Trịnh Quang Tùng mong muốn, ngoài các đề tài truyền thống như lịch sử, cách mạng, lãnh tụ hay vùng sâu, vùng xa đã được quy định tại Luật Điện ảnh năm 2022, phạm vi chủ đề cho các dự án phim sử dụng ngân sách nhà nước sẽ được mở rộng thêm.
Điện ảnh nhà nước nói chung, đặc biệt điện ảnh tài liệu và khoa học rất cần phản ánh hơi thở của cuộc sống đương đại-từ những vấn đề thời sự như chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, bảo vệ môi trường, biến đổi khí hậu… đến các câu chuyện truyền cảm hứng của người trẻ Việt Nam hôm nay.
Việc đa dạng hóa chủ đề không chỉ giúp phim tài liệu, khoa học gỡ bỏ định kiến khô cứng, mà còn giúp các tác phẩm sử dụng ngân sách hòa vào nhịp đập xã hội, tạo sự đồng cảm sâu sắc và thu hút khán giả ở mọi lứa tuổi.
Ở nội dung hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Điều 21 nhằm hoàn thiện quy định về hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng theo hướng tăng cường trách nhiệm của chủ thể phổ biến phim; đồng thời làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp viễn thông và cơ quan quản lý nhà nước trong việc kiểm soát, ngăn chặn và xử lý phim vi phạm pháp luật.
Nghệ sỹ Ưu tú Trịnh Quang Tùng cho rằng, không gian mạng là môi trường phát triển tất yếu nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Việc sửa đổi Điều 21 bổ sung quy định gỡ bỏ phim vi phạm, hiển thị cảnh báo theo yêu cầu của cơ quan nhà nước, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các doanh nghiệp viễn thông, chủ quản nền tảng số trong việc triển khai giải pháp kỹ thuật, ngăn chặn truy cập và gỡ bỏ phim vi phạm khi có yêu cầu là rất cần thiết, giúp chuyển từ cơ chế "tiền kiểm" thụ động sang "hậu kiểm" gắn liền với trách nhiệm pháp lý cao.
Quy định này thiết lập nên một hệ thống kiểm soát đa tầng - từ nhà phát hành, doanh nghiệp hạ tầng kỹ thuật đến cơ quan quản lý và Bộ Công an.
Điều này giúp ngăn chặn kịp thời các nội dung độc hại, vi phạm chủ quyền hay thuần phong mỹ tục, đồng thời bảo vệ tối đa khán giả, đặc biệt là trẻ em, thông qua yêu cầu bắt buộc cung cấp công cụ kỹ thuật và hướng dẫn để cha mẹ, người giám hộ tự kiểm soát độ tuổi xem phim của con em mình giúp giảm thiểu nguy cơ tiếp cận các nội dung không phù hợp...
Việc sửa đổi Luật Điện ảnh, nếu được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, sẽ góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn trong thực tiễn, khơi thông nguồn lực xã hội và tạo điều kiện để các đơn vị điện ảnh chủ động đổi mới. Qua đó, điện ảnh Việt Nam có thêm cơ hội phát huy vai trò trong đời sống văn hóa, quảng bá hình ảnh đất nước và đóng góp tích cực vào sự phát triển của công nghiệp văn hóa trong giai đoạn mới./.
Điện ảnh trẻ đưa Việt Nam đến gần khán giả châu Âu
Tại liên hoan phim tài liệu ngắn quốc tế dành riêng cho đề tài văn hóa Việt Nam-Viet Culture in Motion, văn hóa Việt được lan tỏa mạnh mẽ khi được các bạn trẻ kể bằng những câu chuyện giàu cảm xúc.
