Trăn trở với văn hóa dân gian, sinh viên “đánh thức” di sản bằng công nghệ

Để gìn giữ văn hóa truyền thống, các sinh viên đã thực hiện nhiều dự án nhằm đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ bằng công nghệ 3D, AI, mô hình trải nghiệm đa giác quan và truyền thông đa nền tảng.

Các nghệ sỹ biểu diễn trong dự án "Tuồng tân tích". (Ảnh: Vietnam+)

Làm thế nào để múa rối nước thu hút Gen Z? Làm sao để chèo, tuồng và những di sản phi vật thể được UNESCO công nhận có thể chạm đến cảm xúc của người trẻ? Từ những câu hỏi đó, sinh viên Trường Đại học FPT đã thực hiện nhiều dự án, tìm cách đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ bằng công nghệ 3D, AI, mô hình trải nghiệm đa giác quan và truyền thông đa nền tảng.

Đưa di sản thành sản phẩm thương mại

Với mong muốn khiến di sản văn hóa trở nên gần gũi hơn với người trẻ, nhóm sinh viên K17 chuyên ngành Digital Marketing gồm Phùng Phương Anh, Lê Trung Kiên, Lê Hoàng Trung, Nguyễn Phương Thảo, Tạ Thị Thu Hường thực hiện dự án “Dáng hình di sản”.

Dự án lựa chọn tái hiện 5 loại hình di sản phi vật thể được UNESCO công nhận tại Việt Nam gồm hát xoan, ca trù, thực hành then, múa xòe Thái và quan họ Bắc Ninh.

Điểm đáng chú ý của “Dáng hình di sản” là sự kết hợp giữa công nghệ in 3D và video AI. Mỗi sản phẩm tích hợp mã QR dẫn tới website chứa video, âm thanh và thông tin về từng loại hình văn hóa. Nhóm sử dụng công cụ VEO 3 để tạo video AI với nhân vật theo phong cách chibi trẻ trung.

Để bảo đảm tính chính xác, nhóm nghiên cứu tài liệu, khảo sát thực tế và gặp gỡ những người am hiểu văn hóa địa phương. Từ trang phục, động tác biểu diễn đến bối cảnh văn hóa đều được kiểm chứng trước khi đưa vào sản phẩm.

Nhóm sinh viên với sản phẩm "Dáng hình di sản". (Ảnh: Vietnam+)

Tháng 3/2026, nhóm thử nghiệm bán sản phẩm ra thị trường. Sau hơn một tháng, 54 hộp sản phẩm được bán ra, mang về doanh thu hơn 35 triệu đồng. Khách hàng gồm người trẻ yêu văn hóa, bảo tàng, cửa hàng lưu niệm và các đơn vị giáo dục.

Nhóm dự kiến mở rộng dự án với các loại hình văn hóa đặc trưng của miền Trung và miền Nam như đờn ca tài tử Nam Bộ, dân ca ví giặm Nghệ Tĩnh, nghệ thuật bài chòi, nhã nhạc cung đình Huế và hướng tới khách du lịch quốc tế.

Biến rối nước thành trải nghiệm “sống”

Cùng trăn trở với văn hóa dân gian, nhóm sinh viên Truyền thông đa phương tiện K17 và K18 gồm Hoàng Quốc Đạt, Nguyễn Quang Trường, Nguyễn Lan Phương, Mai Lan Phương, Phạm Bùi Thảo Vy nhận thấy tại các nhà hát múa rối nước, khán giả chủ yếu là khách du lịch quốc tế, trong khi người trẻ Việt Nam - những người được kỳ vọng kế thừa di sản - ngày càng vắng bóng.

Từ đó, nhóm thực hiện dự án “Rối Tễu nhờ” nhằm kéo gần khoảng cách giữa múa rối nước và người trẻ. Tên gọi “Rối Tễu nhờ” là cách chơi chữ, khi đọc lái thành “Nhớ Tễu rồi”.

Nhóm xây dựng hệ sinh thái nội dung đa nền tảng, trong đó Facebook là kênh lõi cho các bài viết chuyên sâu, TikTok được sử dụng để lan tỏa video ngắn. Các chuỗi nội dung “Tễu tâm tình”, “Tễu tỷ tê” và podcast “Vén mành tre, nghe chuyện rối” được triển khai nhằm giúp người trẻ tìm hiểu về rối nước.

Sự kiện “Thủy Đình vọng ảnh” đưa sân khấu rối nước thu nhỏ ra không gian mở tại một trung tâm thương mại ở Hà Nội, tạo cơ hội để người trẻ trực tiếp trải nghiệm. Lượng người tham gia vượt dự kiến, khu vực tổ chức liên tục kín chỗ và vật tư workshop được sử dụng hết trong ngày đầu. Theo thống kê của Kompa.ai, dự án lọt tốp 10 sự kiện tiêu biểu trong tuần.

Mô hình sân khấu rối nước thu nhỏ của dự án đã mang trải nghiệm thực tế đến cho cộng đồng. (Ảnh: Vietnam+)

Sau 4 tháng triển khai, từ tháng 1 đến tháng 4/2026, dự án ghi nhận hơn 365.000 lượt xem trên Facebook, hơn 28.000 lượt truy cập và hơn 3.200 lượt theo dõi.

Cũng khai thác rối nước, nhóm sinh viên Truyền thông đa phương tiện K17 gồm Phan Linh Bằng, Lê Minh Dũng, Phan Nguyễn Trà My, Nguyễn Văn Trường An, Vương Gia Huy thực hiện dự án “Âm vang rối nước” với chiến lược “mưa dầm thấm lâu”, qua 4 cấp độ: biết - hiểu - tin - yêu.

Trên không gian số, nhóm làm mới video tư liệu bằng nhịp dựng nhanh và đồ họa bắt mắt. Trong các hoạt động trực tiếp, nhóm thiết kế 5 trạm workshop tương tác như tô màu nhân vật rối trên túi tote, gấp đầu trâu bằng lá đa, xếp mô hình thuyền đua, làm mới mặt nạ tứ linh và tổ chức trình diễn với các nghệ sỹ Nhà hát Rồng Vàng.

Theo nhóm sinh viên, nếu các vở diễn chỉ giữ nội dung cũ, xa lạ với nhịp sống đô thị, người trẻ khó tìm thấy sự kết nối. Vì vậy, di sản cần được đặt trong hệ sinh thái của đời sống hiện đại, sử dụng ngôn ngữ của thời đại để kể những câu chuyện có giá trị lâu dài.

“Neo chèo” trong giới trẻ

Với nghệ thuật chèo, nhóm sinh viên Lê Thị Thùy Tiên, Hồ Nhật Linh, Phạm Thị Thương, Kiều Đình Nhật, Trần Quốc Anh, K18 ngành Truyền thông đa phương tiện thực hiện dự án “Neo chèo 2”, phát triển từ “Neo chèo 1” của sinh viên K17.

Lê Thị Thùy Tiên, phụ trách dự án, cho biết mục tiêu là đưa nghệ thuật chèo đến gần người trẻ bằng các hình thức truyền thông hiện đại. “Neo chèo 2” tập trung vào học sinh trung học cơ sở, đặc biệt là Gen Alpha từ 11-14 tuổi.

Dự án "Neo chèo" đã ghi nhận gần 1 triệu lượt xem. (Ảnh: Vietnam+)

Chiến dịch được triển khai qua 4 giai đoạn “gieo - chạm - trải - neo”, kế thừa hệ thống 5 nhân vật chèo gồm hề, kép, đào, lão, mụ. Để gần gũi với học sinh, nhóm chọn nhân vật hề làm hình tượng xuyên suốt, như một người bạn mở ra thế giới chèo theo cách tự nhiên, vui nhộn.

Dự án ghi nhận gần 1 triệu lượt xem, hơn 86.000 lượt tương tác trên các nền tảng truyền thông, hơn 6.600 lượt tham gia trực tiếp và 79.337 lượt tiếp cận tại các hoạt động ở trung tâm thương mại.

Kể tuồng bằng hơi thở mới

Nhóm sinh viên K17 gồm Nguyễn Viết Sơn, Nguyễn Quế Chi, Nguyễn Đăng Thị Thủy Tiên, Đặng Thị Huyền Trang, Trần Ngọc Đức lựa chọn nghệ thuật tuồng với dự án “Tuồng tân tích”.

Nhận thấy tuồng là loại hình sân khấu cổ truyền mang tính uyên bác và khó tiếp nhận hơn, nhóm triển khai chiến dịch kết hợp truyền thống và hiện đại, hướng tới việc kể lại các tích xưa bằng hơi thở mới. Nhóm làm việc trực tiếp với Nhà hát Tuồng Việt Nam và các nghệ sỹ để tìm hiểu loại hình nghệ thuật này.

Chiến dịch gồm chuỗi nội dung trên mạng xã hội giới thiệu tuồng dưới góc nhìn hiện đại, sử dụng ngôn ngữ gần với Gen Z; podcast “Tuồng kể”, nơi những người trẻ chia sẻ trải nghiệm, kỷ niệm và cảm xúc với tuồng.

Talkshow và biểu diễn nghệ thuật “Lời tuồng - Tiếng trẻ” thu hút 400 sinh viên, kết hợp biểu diễn, talkshow và workshop. Người tham dự được hóa thân thành nhân vật tuồng, trực tiếp học cách biểu diễn và hóa trang cùng nghệ sĩ.

Dự án đã đưa nghệ thuật tuồng đến gần hơn với người trẻ. (Ảnh: Vietnam+)

Các nền tảng truyền thông của dự án ghi nhận Facebook hơn 84.000 lượt tiếp cận, TikTok hơn 517.000 lượt xem, YouTube hơn 36.000 lượt xem; podcast đạt hơn 100.000 lượt nghe. Tổng cộng, đồ án đạt 864.000 lượt xem, gần 10.000 lượt theo dõi mới và hơn 508.000 lượt tiếp cận.

Các sinh viên cho biết ngoài sự hỗ trợ về chuyên môn của các giảng viên, Trường Đại học FPT tài trợ 20 triệu đồng cho dự án. Theo thành viên Quế Chi, sự đồng hành của giảng viên và nhà trường giúp nhóm có thêm điều kiện để gắn kết nghệ thuật truyền thống với cách tiếp cận hiện đại, gần gũi với giới trẻ.

Những dự án trên là minh chứng cho mạch nguồn di sản vẫn tiếp nối trong thế hệ trẻ, đồng thời đã và đang được chính thế hệ trẻ ứng dụng tri thức hiện đại để gìn giữ, lan tỏa và làm mới theo cách riêng./.

Quảng Trị mở ra hướng đi mới trong bảo tồn nghệ thuật Tuồng bội

Việc đưa Tuồng bội vào trường học không chỉ góp phần bảo tồn một Di sản Văn hóa phi vật thể mà còn vun đắp niềm tự hào về bản sắc quê hương trong thế hệ trẻ hôm nay.

(Vietnam+)