Trong sự bùng nổ của mạng xã hội, video ngắn và các nền tảng giải trí số, làm thế nào để văn học thiếu nhi vẫn giữ được sức hút với độc giả trẻ? Làm thế nào để trái tim các bạn nhỏ biết rung động trước những áng văn thơ?
Đó là vấn đề được đặt ra tại tọa đàm “Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ” do Nhà xuất bản Kim Đồng phối hợp cùng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn tổ chức ngày 7/5 tại Hà Nội.
Không thiếu tác phẩm dành cho thiếu nhi
Thị trường xuất bản dành cho thiếu nhi hiện nay đang bước vào giai đoạn phát triển sôi động với sự xuất hiện ngày càng nhiều tác phẩm mới. Từ truyện tranh, sách kỹ năng đến văn học thiếu nhi, mỗi dòng sách đều được đầu tư công phu về nội dung lẫn hình thức. Những bìa sách rực rỡ, minh họa bắt mắt cùng cách trình bày hiện đại đang góp phần thu hút độc giả nhỏ tuổi.
Bên cạnh đó, đội ngũ tác giả viết cho thiếu nhi cũng ngày càng đông đảo, với những lứa tuổi khác nhau mang đến nhiều phong cách sáng tác đa dạng, từ những bài học giáo dục nhẹ nhàng, những áng văn thơ bay bổng đến những câu chuyện gần gũi với đời sống đương đại. Có thể nói rằng lứa tuổi thanh thiếu niên có một “thực đơn” sách vô cùng phong phú.
Ở địa hạt thơ, các đơn vị xuất bản vẫn dành nguồn lực để tái bản các tác phẩm của những nhà thơ “tiền bối” như Võ Quảng, Vũ Quần Phương, Cao Xuân Sơn, Trần Đăng Khoa… và liên tục ấn hành tác phẩm của các nhà thơ đương đại như Nguyễn Thụy Anh, Huỳnh Mai Liên…
Với truyện thiếu nhi, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh vẫn là cây bút dồi dào sức sáng tạo, giữ kỷ lục về số đầu sách và bản in. Cùng với đó là sách của những nhà văn đã tạo dựng được chỗ đứng riêng trong lòng bạn đọc thiếu nhi như Nguyễn Ngọc Thuần, Nguyên Hương, Trần Đức Tiến, Trần Hoài Dương…
Những năm gần đây, Giải thưởng Văn học thiếu nhi Dế Mèn, Giải thưởng Văn học Hội Nhà văn Việt Nam, Cuộc vận động sáng tác văn học về đề tài thiếu nhi, Giải thưởng Văn học Kim Đồng… góp phần phát hiện ra các cây bút mới và khích lệ các tác giả viết cho thiếu nhi.
Bà Vũ Thị Quỳnh Liên, Phó Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Kim Đồng, cho biết trong suốt hành trình xây dựng và phát triển gần 70 năm qua của Nhà xuất bản Kim Đồng, văn học thiếu nhi vẫn luôn là mảng đề tài được Nhà xuất bản quan tâm, nuôi dưỡng.
“Văn học thiếu nhi luôn cần những tiếng nói mới, phù hợp với tâm tư, suy nghĩ, khát vọng của trẻ em hôm nay. Chúng tôi mong muốn có thêm đối thoại giữa các chuyên gia, người viết trẻ và bạn đọc, góp những góc nhìn đa chiều, gợi mở cho những sáng tác văn học thiếu nhi hấp dẫn, thú vị, được các em yêu thích, đón nhận trong thời gian tới,” bà Vũ Thị Quỳnh Liên chia sẻ.
Đi tìm 'miền sáng' trong văn chương
Tọa đàm: “Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ” đã tạo một diễn đàn, nơi những chuyên gia nghiên cứu, các tác giả trẻ và độc giả được trao đổi, chia sẻ những quan điểm của mình về văn học thiếu nhi hiện nay.
Theo Tiến sỹ Trịnh Đặng Nguyên Hương, Viện Văn học, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, trong dòng chảy của văn học đương đại, văn học thiếu nhi đang có nhiều chuyển động và đổi mới đáng chú ý, cả ở cách tiếp cận đề tài, hình thức thể hiện lẫn chiều sâu cảm xúc. Theo bà, dù đời sống xã hội không ngừng biến đổi, văn học thiếu nhi vẫn luôn giữ được những giá trị cốt lõi của mình như một miền sáng trong của văn chương - nơi con người tìm thấy sự hồn nhiên, lòng tin và khả năng chữa lành tinh thần.
Bà Hương cho rằng văn học thiếu nhi là một “địa chỉ kép” nơi cả trẻ em và người lớn đều có thể tìm về. Vì vậy, văn học thiếu nhi luôn có một sức nặng và chỗ đứng riêng. Qua những tác phẩm văn học thiếu nhi kinh điển, không khó để nhận thấy, các tác phẩm này chứa đựng lớp lang những giá trị văn hoá tinh thần, những gì tốt đẹp mà thế hệ trước gửi gắm cho thế hệ sau. Đây là cách giáo dục, trao truyền giá trị văn hoá cho thế hệ sau một cách tự nhiên nhất.
Đáng chú ý, Tiến sỹ Trịnh Đặng Nguyên Hương cho rằng thực trạng trẻ em ngày càng ít đọc sách không phải do thiếu tác phẩm hay, mà chủ yếu vì các em thiếu “khoảng trống” để đọc.
Theo bà, lịch học dày đặc với chương trình chính khóa, học thêm và các lớp kỹ năng khiến trẻ em gần như không còn thời gian dành cho việc đọc. Bên cạnh đó, áp lực học tập và nhịp sống gấp gáp cũng khiến các em thiếu khoảng lặng tinh thần để có thể thực sự chìm vào thế giới của một cuốn sách.
Từ thực tế này, các chuyên gia cho rằng để phát triển văn học thiếu nhi, cần có những chính sách vĩ mô và giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy môi trường sáng tác và tiếp nhận tác phẩm. Đồng thời, người viết cũng cần đổi mới nội dung và hình thức thể hiện để tạo sức hấp dẫn, khơi dậy hứng thú đọc sách ở trẻ.
Bên cạnh đó, gia đình, nhà trường và xã hội cần thấu hiểu đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, từ đó đồng hành và khuyến khích trẻ tìm đến với văn học, góp phần nuôi dưỡng đời sống tinh thần và hình thành thói quen đọc sách bền vững.
Nhiều ý kiến nhận định văn học thiếu nhi đang đối mặt với nhiều thách thức đến từ sự cạnh tranh gay gắt của các phương tiện giải trí kỹ thuật số, thiếu hụt đội ngũ sáng tác chuyên sâu và tâm lý xem nhẹ thể loại này.
Nhà phê bình văn học Bùi Việt Thắng cho rằng dư địa để phát triển văn học thiếu nhi ở Việt Nam hiện nay vẫn còn rất rộng mở. Sự thay đổi của đời sống xã hội, nhu cầu đọc ngày càng đa dạng của độc giả trẻ cùng khát vọng tìm kiếm những giá trị nhân văn mới đang đặt ra nhiều cơ hội cho người cầm bút.
Điều đó cũng đồng nghĩa với việc các tác giả viết cho thiếu nhi đang đứng trước một sứ mệnh quan trọng: Không chỉ sáng tạo nên những câu chuyện hấp dẫn, mà còn góp phần bồi đắp tâm hồn, hình thành nhân cách và giữ gìn những giá trị tốt đẹp cho thế hệ tương lai.
Ông cho rằng để văn học thiếu nhi có thể phát triển bền vững trong thời kỳ mới, cần có thêm nhiều tác phẩm thực sự thấu hiểu trẻ em, đồng hành với tâm lý và nhịp sống của các em hôm nay./.
Mùa sách Hè 2025: Xuất bản các tác phẩm đoạt giải thưởng văn học thiếu nhi
Ngày 7/5, Nhà xuất bản Kim Đồng phát động Cuộc thi Chuyển thể Truyện tranh Kính vạn hoa, lấy cảm hứng từ bộ truyện của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh.
Hơn 30 năm qua, những câu chuyện về gia đình, trường lớp, bè bạn cùng những chuyến phiêu lưu, khám phá trong “Kính vạn hoa” đã nuôi dưỡng ước mơ và khát vọng của lớp lớp độc giả nhỏ tuổi.
Cuộc thi dành cho tác giả hoặc nhóm tác giả chuyên và không chuyên là công dân Việt Nam đang sinh sống, làm việc, học tập trong và ngoài nước.
Tác phẩm gửi về Ban Tổ chức là tác phẩm truyện tranh tối thiểu 10 trang được chuyển thể từ một trích đoạn hoặc một tập truyện bất kỳ trong bộ “Kính vạn hoa.”
Thời hạn nhận tác phẩm từ ngày 7/5 đến hết ngày 31/10. Dự kiến công bố kết quả vào tháng 12/2026.