Nhắc đến vùng đất xứ Nghệ, là nhắc tới cảnh đẹp non nước hữu tình, với núi non hùng vĩ và những bãi biển trải dài tuyệt đẹp, còn nguyên nét hoang sơ. Đây cũng là vùng đất có những ngôi chùa với kiến trúc ấn tượng và lịch sử lâu đời, trong đó có chùa Lam Sơn, ngôi chùa làm bằng gỗ lớn nhất xứ Nghệ.
Cách thủ đô Hà Nội hơn 250km, chùa Lam Sơn tọa lạc xóm Thượng Yên, tại xã Quỳnh Yên, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An được xem ngôi chùa làm bằng gỗ lớn nhất xứ Nghệ. Các hạng mục của ngôi chùa được xây dựng chủ yếu bằng gỗ lim và gỗ sến, với tổng khối lượng khoảng 1.200m3.
Đã từ lâu, chùa Lam Sơn là biểu tượng tâm linh, tín ngưỡng của người dân địa phương và trở thành một trong những điểm đến không thể thiếu trong hành trình của du khách thập phương mỗi khi có dịp ghé thăm vùng đất xứ Nghệ.
Theo các cụ cao niên ở xóm Thượng Yên, xã Quỳnh Yên, chùa Lam Sơn được xây dựng từ năm 1712 thời Lê Trung Hưng. Xưa kia, chùa được xây dựng giữa làng Thượng Yên, trên khoảng đất rộng, cao ráo; là nơi sinh hoạt tín ngưỡng và tâm linh của người dân địa phương, và Phật tử thập phương.
Trong thời kỳ kháng chiến, chùa trở thành nơi tổ chức các cuộc mít-tinh và diễn thuyết, kêu gọi nhân dân ủng hộ và tham gia kháng chiến. Trải qua biến thiên của thời gian và thăng trầm lịch sử, ngôi chùa đã bị phá bỏ, các đồ tế khí, tượng Phật cũng mai một dần.
Nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng, tâm linh của bà con nhân dân và Phật tử, ngày 8/11/2012, Ủy ban Nhân dân tỉnh Nghệ An đã ban hành quyết định số 4446/QĐ-UBND-NC về chấp thuận phục hồi cơ sở Phật giáo chùa Lam Sơn (xã Quỳnh Yên, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An). Theo đó, ngày 19/11/2013, Ủy ban Nhân dân tỉnh đã phê duyệt quy hoạch chi tiết về xây dựng chùa Lam Sơn với tổng diện tích đất chùa được quy hoạch 5.482,37m2, trong đó diện tích xây dựng chùa 1.961.38m2.
Vào cuối năm 2013, công tác khôi phục, trùng tu, xây dựng chùa Lam Sơn được triển khai. Theo thiết kế, chùa được xây dưng theo lối kiến trúc chùa chiền cổ phổ biến ở đồng bằng Bắc bộ.
Cũng như nhiều ngôi chùa Việt truyền thống khác, chùa Lam Sơn được xây dựng với nhiều hạng mục như đại hùng bảo điện, nhà thờ Tổ, tả hữu hành lang, lầu chuông, lầu trống, cổng tam quan và các công trình phụ trợ khác.
Các hạng mục đều làm bằng gỗ lim và gỗ sến, với tổng khối lượng khoảng 1.200m3. Riêng khu nhà thờ Tổ được làm hoàn toàn bằng gỗ kiền kiền, trong đó cột gỗ cao tới 7,58m.
Đặc biệt, tại ngôi chùa có Pho tượng Phật Bồ đề đạt ma, được chế tác từ gỗ nu nghiến nguyên khối. Pho tượng này đã được tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục là bức tượng Bồ đề đạt ma bằng gỗ nu nghiến nguyên khối lớn nhất Việt Nam vào tháng 12/2016.
Bên cạnh những hạng mục bằng gỗ, một trong những điểm nhấn của ngôi chùa là bức tượng đá Phật Di Lặc khổng lồ, được chế tác từ một khối đá nguyên khối nặng hơn 120 tấn. Bức tượng nặng hơn 60 tấn, cao 3,2 mét.
Ngoài hai pho tượng tiêu biểu là Phật Di Lặc và Phật Bồ Đề Đạt Ma thì chùa Lam Sơn còn có bức tượng Quan Thế Âm Bồ Tát tọa lạc ngay cạnh hồ nước trong xanh trước cổng chùa. Tất cả tạo nên nét đặc biệt của chùa Lam Sơn.
Giờ đây chùa Lam Sơn không chỉ phục vụ cho nhu cầu tính ngưỡng của người dân, mà còn trở thành một trong những điểm đến không thể thiếu trong hành trình của du khách thập phương mỗi khi có dịp ghé thăm vùng đất xứ Nghệ, từ đó góp phần phát triển kinh tế và du lịch địa phương./.
