Sau gần 3 năm đưa nền tảng cửa khẩu số vào vận hành, hoạt động thông quan hàng hóa tại Lào Cai đã có bước chuyển mạnh mẽ, từ doanh nghiệp xuất nhập khẩu cho đến các cơ quan quản lý Nhà nước.
Đặc biệt, Quyết định số 453/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược thuộc Cửa khẩu quốc tế Lào Cai đang mở ra kỳ vọng về một cuộc “cách mạng công nghệ” trong lĩnh vực xuất nhập khẩu và hình ảnh một trung tâm logistics quốc tế đang dần hiện hữu.
Ông Vương Trinh Quốc, Trưởng Ban quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai, chia sẻ hiệu quả rõ nét nhất của nền tảng cửa khẩu số mang lại sau gần 3 năm được triển khai tại cửa khẩu Lào Cai là rút ngắn đáng kể thủ tục thông quan, giảm số điểm chạm, tiết giảm chi phí cho doanh nghiệp, tích luỹ kho dữ liệu nâng cao hiệu quả quản lý.
Điều dễ nhận thấy nhất chính là sự thay đổi về tốc độ xử lý thủ tục. Nếu trước đây doanh nghiệp phải khai báo trên nhiều hệ thống phần mềm khác nhau, thì nay chỉ cần thực hiện một lần duy nhất trên nền tảng cửa khẩu số.
Dữ liệu được lưu trữ đồng bộ, cho phép tái sử dụng trong các lần khai báo tiếp theo, tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí.
Đến nay, 100% doanh nghiệp xuất nhập khẩu qua Cửa khẩu Kim Thành đã kết nối với nền tảng cửa khẩu số. Những con số thống kê cho thấy hiệu quả rõ nét, số điểm chạm trong quy trình thông quan giảm từ 19 xuống còn 4; thời gian xử lý tại barrie rút ngắn từ 4-6 phút xuống dưới 2 phút.
Cơ chế thông thoáng, hạ tầng thông minh giúp giảm thiểu rủi ro và tiết kiệm chi phí. Không chỉ mang lại lợi ích cho cộng đồng doanh nghiệp, nền tảng cửa khẩu số còn tạo ra thay đổi lớn trong công tác quản lý nhà nước.
Tất cả dữ liệu về phương tiện, hàng hóa, thời gian thông quan đều được cập nhật theo thời gian thực, được chia sẻ công khai, đảm bảo tính pháp lý, chính xác tạo thuận lợi cho cơ quan quản lý Nhà nước có thể khai thác trên nền tảng này.
Đặc biệt, sau gần 3 năm vận hành, nền tảng cửa khẩu số đã tích luỹ được một kho dữ liệu lớn, giúp cơ quan quản lý nhà nước theo dõi, phân tích các số liệu, đưa ra những dự báo cho hoạt động xuất-nhập khẩu.
Trong bối cảnh kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc liên tục tăng trưởng, áp lực lên hạ tầng cửa khẩu Lào Cai ngày càng lớn.
Những thời điểm cao điểm nông sản, hàng nghìn xe container tập trung tại cửa khẩu khiến nguy cơ ùn ứ luôn hiện hữu. Chính vì vậy, việc chuyển đổi từ “cửa khẩu số” sang “cửa khẩu thông minh” được xem là bước đi tất yếu nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn hiện nay.
Theo Đề án cửa khẩu thông minh được Chính phủ phê duyệt, Lào Cai sẽ triển khai mô hình ứng dụng đồng bộ các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), kết nối 5G, dữ liệu lớn và hệ thống xe tự hành AGV trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Khác với mô hình truyền thống, hàng hóa sau khi hoàn thành thủ tục điện tử sẽ được vận chuyển bằng xe tự hành qua khu vực kiểm soát mà không cần lái xe trực tiếp điều khiển. Toàn bộ quy trình vận hành, giám sát, nhận diện phương tiện và hàng hóa đều được tự động hóa.
Theo đánh giá của Ban Quản lý Khu Kinh tế tỉnh Lào Cai, mô hình này có thể giúp năng lực thông quan tăng từ 2-3 lần; thời gian thông quan rút ngắn từ vài ngày xuống còn khoảng 24 giờ. Đặc biệt, chi phí logistics của doanh nghiệp có thể giảm từ 20-30%.
Ông Vương Trinh Quốc khẳng định khi vận chuyển bằng xe không người lái, doanh nghiệp giảm được thủ tục xuất nhập cảnh cho lái xe, tiết kiệm chi phí nhiên liệu và đặc biệt là thời gian. Tất cả quy trình đều được lập trình tự động, công khai và minh bạch.
Đề án cửa khẩu thông minh sẽ được triển khai theo hai giai đoạn; trong đó, giai đoạn đầu tập trung hoàn thiện thể chế, hạ tầng công nghệ và lựa chọn nhà đầu tư; giai đoạn tiếp theo sẽ tổ chức vận hành, mở rộng hệ thống logistics và hoàn thiện mô hình thông minh liên ngành.
Song song với đó, ngành hải quan cũng đang đẩy nhanh xây dựng hải quan số, hải quan thông minh nhằm đồng bộ dữ liệu với hệ thống cửa khẩu. Đây được xem là nền tảng quan trọng để giảm tối đa thủ tục giấy tờ, nâng cao khả năng giám sát và quản lý rủi ro.
Ông Trần Anh Tú, Đội trưởng Đội Hải quan Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai, Chi cục Hải quan khu vực 7, cho rằng cửa khẩu thông minh kết hợp với hải quan số sẽ mang lại lợi ích rất lớn cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp, giúp các quy trình nhanh hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn.
Theo lộ trình, chậm nhất đến quý 1/2027, mô hình cửa khẩu thông minh tại Lào Cai sẽ được đưa vào vận hành thương mại.
Hiện nay, tỉnh Lào Cai đang tập trung đầu tư xây dựng hạ tầng, vận hành thử nghiệm và kết nối dữ liệu liên ngành. Không chỉ đơn thuần là một dự án ứng dụng công nghệ, cửa khẩu thông minh còn thể hiện khát vọng của Lào Cai trong việc trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quan trọng của khu vực phía Bắc và một trung tâm logistics quốc tế trong tương lai.
Khi thời gian thông quan được rút ngắn, chi phí logistics giảm mạnh, sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam cũng sẽ được nâng lên đáng kể.Trong dòng chảy thương mại ngày càng sôi động giữa ASEAN và thị trường Trung Quốc rộng lớn, Lào Cai đang đứng trước cơ hội trở thành “điểm trung chuyển quốc tế.”
Những đoàn xe hàng nối dài qua cửa khẩu Kim Thành không chỉ mang theo nông sản, máy móc hay linh kiện điện tử, đó còn là biểu tượng cho một tư duy phát triển mới, nơi công nghệ trở thành động lực tăng trưởng, nơi chuyển đổi số không còn là khẩu hiệu mà đang hiện diện rõ ràng trong từng khâu thông quan hàng hóa.
Từ “cửa khẩu số” đến “cửa khẩu thông minh,” Lào Cai đang từng bước khẳng định vai trò tiên phong trong chuyển đổi số lĩnh vực xuất nhập khẩu. Và nếu đề án được triển khai đúng lộ trình, nơi địa đầu Tổ quốc này sẽ không chỉ là cửa ngõ giao thương, mà còn là hình mẫu mới về logistics thông minh của Việt Nam trong tương lai./.