Trí thức người Việt Nam ở nước ngoài được đánhgiá là nguồn lực rất dồi dào, đa dạng trong nhiều lĩnh vực, có chuyên môn cao.
Nhưng hiện nay việc huy động, tận dụng nguồn “tài nguyên” này vào sự phát triểncủa đất nước vẫn còn nhiều hạn chế.
Từ thực tế này, trong khuôn khổ Hội nghị người Việt Nam ở nước ngoài lầnthứ 2 diễn ra tại Thành phố Hồ Chí Minh từ ngày 26 đến 30/9, Ủy ban Nhà nướcngười Việt Nam ở nước ngoài phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Giáo dụcvà Đào tạo đã tổ chức hội nghị chuyên đề “Trí thức Việt Nam ở nước ngoài với sựnghiệp Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước - Từ tiềm năng đến hiện thực.”
Hơn 400.000 chuyên gia, trí thức Việt Nam ở nước ngoài
Ông Trần Tuấn Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Quan hệ Kinh tế, Khoa học và côngnghệ, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Ngoại giao cho biết hiện có gần 400.000 chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài, chiếm hơn10% trong cộng đồng hơn 4,5 triệu người Việt Nam ở nước ngoài có trình độ từđại học trở lên và các chuyên gia có kỹ thuật, tay nghề cao, tập trung ở cácnước phát triển, tiên tiến.
Trong hầu hết các ngành và lĩnh vực mũi nhọn, dự án công nghệ cao, từ điệntử, sinh học, vật liệu mới, năng lượng mới, tin học đến hành không, vũ trụ, hảidương đều có chuyên gia người Việt Nam làm việc.
Điển hình như tại Silicon Valey ở Mỹ hiện có khoảng 10.000 người Việt Namlàm việc, trong đó có nhiều doanh nghiệp nhỏ do người Việt làm chủ hoạt độngtrong lĩnh vực công nghệ cao.
Cùng với đó, thế hệ trí thức trẻ người Việt Nam ở nước ngoài cũng khôngngừng lớn mạnh. Đội ngũ các nhà khoa học trẻ gốc Việt đang trưởng thành và tậptrung ở nhiều lĩnh vực khoa học chuyên ngành và kinh tế mũi nhọn của nước sởtại như công nghiệp điện tử, thông tin, chế tạo máy, điều khiển học, công nghệsinh học, khoa học vũ trụ, công nghệ nanô, các lĩnh cực quản lý kinh tế, ngânhàng, chứng khoán…
Theo Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, đây là nguồn lực tiềmnăng có thể đóng góp vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng đấtnước và hội nhập quốc tế, giúp Việt Nam tiếp thu nhanh chóng các công nghệ mới,nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo, tạo dựng quan hệ hợp tác với các cơ sởkinh tế, khoa học ở các nước.
Trong thời gian qua, những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đãđem lại những kết quả đáng khích lệ, số lượng trí thức người Việt Nam ở nướcngoài nói riêng và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài nói chung trở về nướchoạt động, kinh doanh ngày càng nhiều.
Hàng năm có gần 300 lượt trí thức kiều bào về nước đóng góp chuyên môn vàtham gia các chương trình hợp tác nghiên cứu và triển khai khoa học công nghệ,giáo dục đào tạo, phần lớn theo hình thức công tác ngắn ngày. Số lượt chuyêngia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài về làm việc với cơ quan nhà nước chiếm55%; còn lại là tham gia giảng dạy và hợp tác với các trường đại học, việnnghiên cứu...
Thu hút trí thức người Việt Nam ở nước ngoài còn hạn chế
Từ thực tế trên cho thấy, việc thu hút nguồn lực chất xám từ trí trứcViệt kiều của Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng.
Theo nhiều trí thức Việt kiều, lâu nay khi nhắc đến kiều bào, chúng ta vẫn chỉmới để ý nhiều đến thu hút đầu tư, lượng kiều hối lớn mà chưa thật sự chú trọngđến những việc làm cụ thể để thu hút nguồn chất xám của đội ngũ trí thức hùnghậu Việt kiều.
Giáo sư Hà Tôn Vinh, Việt kiều Mỹ, Chủ tịch và Tổng Giám đốc Tổ hợp giáodục, đào tạo và tư vấn quản lý Stellar Managemet chia sẻ kinh nghiệm từ các nướctrong khu vực châu Á như Hàn Quốc, Trung Quốc... có nhiều kiều bào, từ đó cho thấy tríthức hải ngoại đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng, công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước của họ.
Sau gần 40 năm thống nhất, đến bây giờ Việt Nam vẫn còn đặt những câu hỏivà thảo luận vấn đề mời gọi và đóng góp của trí thức hải ngoại cho sự phát triểnđất nước là quá chậm. Thực lực của người Việt Nam ở nước ngoài rất lớn nhưngcách làm của Việt Nam chưa ổn lắm.
Về vấn đề này, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài cũng thừanhận việc tạo môi trường, điều kiện phù hợp để tri thức kiều bào về đóng gópxây dựng đất nước còn nhiều hạn chế; một số bộ ngành, địa phương chưa thực sựnhận thức và quan tâm đúng mức đến thu hút và tạo điều kiện để chuyên gia, tríthức về hoạt động. Một số nơi còn thiên về khai thác năng lực kinh tế của doanhnhân kiều bào hơn là nguồn lực trí tuệ của chuyên gia, trí thức.
Để khơi thông và tạo điều kiện cho nguồn lực trí thức người Việt Nam ởnước ngoài tham gia phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước,theo nhiều kiều bào, cùng với những chính sách, chủ trương chung, Việt Nam còncần phải có những hành động, việc làm cụ thể, phù hợp với thực tế hơn.
Ông Phạm Nam Kim, trí thức kiều bào ở Thụy Sĩ, thẳng thắn cho biết Việt kiều tríthức luôn một lòng một dạ với đất nước, chỉ cần một môi trường làmviệc thuận lợi để có thể phát huy được những hiểu biết của mình một cách tối đacho đất nước.
Chúng tôi mong muốn bỏ ra hình ảnh Việt kiều gắn liền với đôla, gắn liềnvới lượng kiều hối, với đầu tư để chỉ giữ hình ảnh của những người Việt, khi trởvề muốn mang những gì đã học và phát huy được ở nước ngoài áp dụng ở nước nhà.
Với kinh nghiệm 30 năm làm việc tại nhiều nước châu Á, giáo sư Hà Tôn Vinhcho rằng để mời gọi trí thức đóng góp cho đất nước, cần có quyết tâm mời gọitrí thức tham gia giảng dạy và nghiên cứu khoa học ở các cấp đại học và sau đạihọc; thành lập các trung tâm đào tạo, các dự án, công trình nghiên cứu.
Cùng với đó, phải chính sách mời gọi rõ ràng, có thể mời một số trí thứcViệt kiều có tiếng, có công trình nổi bật về tham qua du lịch trước khi về sốngvà làm việc; tạo nhiều câu chuyện thành công do trí thức Việt kiều tạo nên trongnước.
Theo nhiều Việt kiều, trí thức nào cũng mong muốn và sẵn sàng đóng góp tàinăng và sức lực cho quê hương và đất nước. Tuy nhiên, phía các nhà lãnh đạo vàquản lý trong nước cần phải có các hành động cụ thể thông qua việc thể hiện đồngbộ quyết tâm chính trị của lãnh đạo, kèm theo một chính sách tích cực mời gọi vàsử dụng hợp lý trí thức hải ngoại và cam kết đầu tư tài nguyên và đãi ngộ hợp lýcác cá nhân và các công trình nghiên cứu dài hạn.
Tiến sỹ Dương Văn Quả, Chủ tịch Hội người Việt Nam tại Nhật Bản, cho rằng hơn bao giờ hết, Nhà nước sớm có chủ trương tích cực kêu gọi sự đóng góp các tríthức Việt kiều, cần có chính sách đãi ngộ đúng đắn để các trí thức có thểđóng góp cao nhất trí tuệ cũng như năng lực của mình vào sự nghiệp công nghiệphóa đất nước, tạo thành một trong các lực lượng chủ lực, then chốt tạo nên độnglực thúc đẩy để công nghiệp hóa đất nước sớm sánh vai cùng các nước tiên tiến trênthế giới.
Ông Trần Tuấn Dũng cho rằng công tác thu hút trí thức người Việt Nam ởnước ngoài cần có một chiến lược ổn định và lâu dài, có sự phối hợp của nhiềubộ, ban ngành, chức năng...
Để khắc phục những hạn chế hiện nay, các cơ quan trong nước cần sớm hoànchỉnh và xây dựng mới hệ thống chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài, phát huysự đóng góp của trí thức kiều bào vào công cuộc phát triển đất nước.
Tổ chức các đầu mới tập hợp thông tin và hỗ trợ trí thức người Việt Nam ởnước ngoài về nước đóng góp và thành lập nhóm chuyên gia, trí thức đầu ngành ởtừng lĩnh vực quan trọng.
Bên cạnh đó, cần xác định nhu cầu, lĩnh vực cần ưu tiên vận động, khuyếnkhích chuyên gia kiều bào; xây dựng một số chương trình thí điểm trong lĩnh vựckhoa học công nghệ và giáo dục đào tạo (hai lĩnh vực kiều bào quan tâm) có sựtham gia của trí thức kiều bào từ đó điều chỉnh, hoàn thiện chính sách./.
Hoàng Anh Tuấn (TTXVN)