Theo một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Journal of Archaeological Science, các nhà nghiên cứu đã sử dụng phương pháp chụp cắt lớp vi tính (CT) để hé lộ những thông tin mới về 4 bé gái được cho là đã được chôn cất cách đây khoảng 500 năm tại dãy Andes (Peru) như những lễ vật hiến tế cho các vị thần.
Các xác ướp này được phát hiện từ thập niên 1990 gần 2 ngọn núi lửa Ampato và Sara Sara ở miền Nam Peru.
Theo nghiên cứu, cả 4 xác ướp đều là nữ, trong độ tuổi 8-14, và được xác định là nạn nhân của nghi lễ capacocha - một nghi thức hiến tế quan trọng của Đế chế Inca.
Nhóm nghiên cứu cho biết, trong nghi lễ capacocha, trẻ em được hiến tế trong các sự kiện trọng đại của nhà nước, đóng vai trò là “đại diện cho cộng đồng người sống trước các vị thần.”
Bé gái nhỏ tuổi nhất, ước tính từ 8-10 tuổi, có tốc độ phát triển xương nhanh hơn so với những trẻ em được chôn cất tại các nghĩa trang tiền Colombo thông thường.
Các nhà khoa học cho rằng điều này có thể phản ánh địa vị xã hội cao hơn và chế độ dinh dưỡng tốt hơn của những đứa trẻ được lựa chọn làm vật hiến tế.
Thi thể được bảo quản tốt nhất, được gọi là Ampato #1 hay “Quý bà Ampato,” có dấu hiệu chấn thương do vật cùn tác động vào hộp sọ - phù hợp với nguyên nhân tử vong. Xương đòn và xương chậu của em cũng bị trật khớp, nhiều khả năng do bị buộc chặt khi quấn trong tấm vải liệm.
Kết quả chụp CT của bé gái thứ hai (Ampato #2) cho thấy hai lỗ nhỏ trên hộp sọ cùng một vết gãy xương hàm đã lành trước đó - dấu hiệu cho thấy em từng bị thương và hồi phục trước khi bị hiến tế. Thi thể này cũng cho thấy mức độ mất nước cao nhất trong số 4 xác ướp.
Thực quản của em giãn rộng bất thường, có thể liên quan đến chứng phình thực quản (megaesophagus) - một tình trạng khiến ống dẫn thức ăn phình to, đôi khi do bệnh Chagas gây ra, căn bệnh ký sinh trùng phổ biến tại khu vực Andes.
Trong khi đó, hình ảnh quét của Ampato #4 cho thấy dấu hiệu của một “chôn cất thứ cấp,” tức thi thể đã được di dời và tái an táng sau khi từng được chôn ở một địa điểm khác.
Bộ xương của em bị phân tán, trong lồng ngực có đặt đá và vải dệt - củng cố giả thuyết về việc bảo quản và di chuyển thi thể một cách có chủ ý sau khi chết. Theo các nhà nghiên cứu, đây có thể là “trường hợp ướp xác nhân tạo duy nhất được biết đến trong số các nạn nhân của nghi lễ capacocha.”
Nghiên cứu cũng ghi nhận hộp sọ của xác ướp thứ tư, được gọi là Sara Sara, vẫn còn chứa một phần băng tại thời điểm kiểm tra, cùng các dấu hiệu ướp xác tự nhiên do điều kiện chôn cất ở độ cao lớn.
Trong quá trình chụp CT, nhóm nghiên cứu còn phát hiện 3 chiếc ghim cài khăn trang trí được giấu trong lớp vải liệm, cùng một mặt dây chuyền gỗ nhỏ.
Những phát hiện mới này thách thức quan điểm lịch sử cho rằng các nạn nhân hiến tế phải hoàn toàn khỏe mạnh và không tì vết về thể chất. Theo nhóm tác giả, kết quả khảo cổ trước đây cho thấy nhiều nạn nhân capacocha từng mắc các bệnh lý khác nhau trước khi bị hiến tế./.
Phát hiện một xác ướp có niên đại hàng nghìn năm tuổi ở Peru
Hài cốt trong ngôi mộ được xác định thuộc nền văn hóa Chancay, được mai táng trong tư thế ngồi, với tay và chân co lại; được bọc trong lớp vải liệm cùng với những quả bầu khô.
