Sau hơn hai tuần Ngân hàng Nhà nước quyết định nâng mức lãi suất cơ bản bằngđồng Việt Nam lên 9%/năm; theo đó, Hiệp hội Ngân hàng và các Ngân hàng Thươngmại đồng thuận trần lãi suất huy động là 12%/năm, đến thời điểm này, lãi suấthuy động thực tế đã vượt xa trần.
Những cơn sóng ngầm về mặt bằng lãi suất vẫn đang âm ỉ và ẩn náu dưới nhiềuhình thức khác nhau tại các Ngân hàng thương mại cổ phần nhỏ. Tuy nhiên, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương Võ ChíThành nhận định đến thời điểm này, Việt Nam vẫn chưa đủ "độ chín" để tự do hóalãi suất.
Lãi suất huy động vượt xa trần
Hiện nay, một số Ngân hàng thương mại cổ phần đã niêm yết công khai mức lãi suấthuy động với mức cao. Đơn cử như Ngân hàng Nam Á, lãi suất huy động đang đượctính theo hình thang với số tiền càng nhiều, lãi suất càng cao.
Cụ thể, đối với tiền gửi có kỳ hạn 3 tháng, lãi suất đã là 13%/năm, kỳ hạn 6tháng lên tới 13,5/năm. Đặc biệt ở ngân hàng này với số tiền từ 500 triệu - dưới2 tỷ đồng với kỳ hạn 6 tháng sẽ được hưởng lãi suất 13,65%/năm và trên 2 tỷ đồnglà 13,75%/năm. Không chỉ có Ngân hàng Nam Á, Ngân hàng Việt Nam Thịnh Vượng(VPBank), tại bảng niêm yết lãi suất hàng ngày, mức lãi suất cao nhất cũng đãlên tới 13,75%/năm.
Một thực tế nữa đang tồn tại trong huy động lãi suất của các ngân hàng đó chínhlà việc áp dụng các hình thức khuyến mại để lôi kéo khách hàng. Vô hình chungcách làm đó đã và đang đẩy lãi suất tiết kiệm lên cao.
Chỉ tính riêng đầu tháng 11 này, các ngân hàng đã thi nhau có các chươngtrình chăm sóc khách hàng như tiết kiệm nhỏ, trúng nhà to của Ngân hàngVietinbank; nhận quà ngay vận may trúng lớn của LiênVietbank hay gửi càng nhiều,quà càng lớn của BIDV; chương trình ngàn quà tặng, vạn niềm vui của Tiên phongbank....
Chưa phải thời điểm để tự do hóa lãi suất
Theo ông Võ Chí Thành, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trungương, nhìn về dài hạn, việc tự do hóa lãi suất là cần thiết bởi Việt Nam đangtrong quá trình thực hiện các cam kết gia nhập WTO và hội nhập ngày càng sâu vàonền kinh tế thế giới.
Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, hệ thống quản trị rủiro của nhiều ngân hàng nhỏ vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu cần thiết; trong khiđó, rủi ro về tài chính ngân hàng lại mang tính lan truyền hệ thống.
Do vậy, với thời điểm hiện tại, tự do hóa lãi suất là chưa đủ độ chín. Đểthực hiện tự do hóa lãi suất, hệ thống ngân hàng phải có cuộc cải tổ về nhiềumặt, từ xây dựng hệ thống quản trị của ngân hàng cho đến minh bạch hóa các thôngtin...
Ông Thành cho rằng trong những trường hợp nhất định, việc xử lý tình huốnglinh hoạt là cần thiết, tuy nhiên mục tiêu, tổng thể của từng giai đoạn cũngphải rõ ràng.
Đối với chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh, Bộ Tài chính, cho rằng, hệ thống tíndụng ở Việt Nam hiện nay có khoảng 40 ngân hàng thương mại cổ phần. Các ngânhàng thương mại cổ phần luôn trong tình trạng khát vốn. Do vậy, việc các ngânhàng thương mại điều chỉnh lãi suất cao để thu hút vốn hơn cũng là lẽ đươngnhiên.
Mặc dù họ đã đồng thuận với Hiệp hội Ngân hàng về ngưỡng lãi suất trần là12%, nhưng trên thực tế nhiều ngân hàng vẫn ngấm ngầm thỏa thuận với khách hàngvề lãi suất huy động, hoặc đưa ra nhiều hình thức khuyến mại khác nhau để thuhút vốn.
Theo ông Ánh, các công cụ điều hành chính sách tiền tệ hiện nay của Ngân hàngNhà nước chưa thực sự giúp được các ngân hàng nhỏ.
"Bên cạnh đó, hệ thống ngân hàng ở Việt Nam lại có độ vênh rất lớn," ông Ánhkhẳng định. Ở các nước khác, hoạt động ngân hàng dựa trên sự phân khúc khác nhaunhưng ở Việt Nam điều đó lại chưa thấy. Những ngân hàng nhỏ mới thành lập cũngđều muốn vươn lên thành ngân hàng lớn, muốn thu hút khách hàng nên tìm mọi cáchđể đẩy lãi suất huy động.
Các ngân hàng lớn thấy vậy cũng tìm cách tăng lãi suất huy động để giữ chânkhách hàng. Sự phân khúc không rõ ràng này đã dẫn đến việc các ngân hàng cùngtham gia vào cuộc chạy đua lãi suất một cách không lành mạnh.
Để giải quyết vấn đề điều hành chính sách tiền tệ hiện nay, ông Ánh nhấn mạnh,cần có sự kết hợp đồng bộ giữa các chính sách, cũng như sự phối hợp chặt chẽ củacác cơ quan chức năng, mới tìm được lời giải cho bài toán về lãi suất và tỷ giá.
Về phía Ngân hàng Nhà nước cũng đã yêu cầu tổ chức tín dụng tăng cường huy độngvốn trong nước và ngoài nước, duy trì cơ cấu vốn khả dụng (tiền gửi tại Ngânhàng Nhà nước, tiền mặt…) ở mức hợp lý, đảm bảo khả năng thanh toán ở mức caotrong những tháng cuối năm 2010 và đầu năm 2011.
Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước còn yêu cầu các tổ chức tín dụng phải kiểmsoát tốc độ, quy mô và cơ cấu cho vay để cân đối vốn huy động, thực hiện quyđịnh về các tỷ lệ đảm bảo an toàn trong hoạt động tín dụng.../.