Lễ hội Cầu ngư đình Trường Đông (phường Nam Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa) diễn ra từ ngày 29/3-2/4 (tức 11/2-15/2 âm lịch) thu hút đông đảo ngư dân và du khách tham gia với nhiều nghi thức truyền thống.
Sự kiện góp phần bảo tồn di sản văn hóa biển, duy trì sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng cư dân ven biển.
Lan tỏa giá trị văn hóa vùng biển
Trong khuôn khổ lễ hội kéo dài 5 ngày, nhiều nghi thức truyền thống đã được tổ chức. Nổi bật là Lễ nghinh Ông trên biển, Lễ tế Nam Hải và các hoạt động văn hóa dân gian.
Đối với người dân Nha Trang, tham gia lễ hội là dịp tìm về nét đẹp văn hóa cư dân miền biển.
Thầy giáo Phạm Vũ Thanh An (giáo viên Trường Trung học cơ sở Võ Văn Ký, phường Tây Nha Trang) chia sẻ, trong Lễ hội Cầu ngư tại đình Trường Đông, thầy đã trực tiếp tham gia diễu hành và ghe đoàn hò Bá Trạo - một nét nghệ thuật diễn xướng dân gian đặc trưng. Qua đó, thầy thấy được sự hào hứng, đồng thuận của thanh niên vùng biển qua từng câu hò tái hiện hình ảnh chèo thuyền, vượt sóng gió, thể hiện sự đoàn kết, biết ơn cá Ông và cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Đây không chỉ là một nét văn hóa đặc sắc thể hiện sâu sắc đời sống tinh thần và tín ngưỡng độc đáo của người dân làng chài mà còn thể hiện đặc tính quý báu của người dân Việt Nam đó là tinh thần biết ơn, “uống nước nhớ nguồn." Hình ảnh hàng ngàn người đứng trên bờ chờ đợi và cùng hòa mình vào đoàn người rước cá Ông cho thấy sức hút của sự kiện văn hóa này.
Bên cạnh đó, hát Bội (hát Tuồng) là một phần lễ nghi và giải trí không thể thiếu, thường được tổ chức tại Lăng Ông sau các nghi thức rước trên biển. Đây vừa là một hình thức tạ ơn Thần Nam Hải (cá Ông) đã che chở cho ngư dân, vừa là món quà tinh thần phục vụ nhân dân sau một mùa đánh bắt.
Thầy giáo Phạm Vũ Thanh An cho rằng: “Những nội dung trên được thể hiện rõ trong tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Khánh Hòa lớp 9. Tất cả đều hướng tới mục tiêu giáo dục cho học sinh những đức tính quý báu, những giá trị tốt đẹp của ngư dân ven biển nói riêng và người dân Việt Nam nói chung. Vì vậy khi được tận mắt chứng kiến, bản thân tôi đã hiểu sâu sắc hơn và thời gian tới sẽ đưa học sinh xuống trực tiếp tham gia lễ hội."
Ông Ngô Tuấn Anh (du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết lễ hội mang lại trải nghiệm chân thực về văn hóa biển. Các nghi lễ được tổ chức trang nghiêm. Hoạt động dân gian thể hiện rõ nét đời sống ngư dân. Đây là dịp gia đình ông được khám phá, tìm hiểu nét văn hóa cư dân miền biển.
Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa đặc sắc
Theo ông Phạm Như Ý (thư ký Ban quản lý đình Trường Đông), đình làng được xây dựng hơn 150 năm. Sau 4 lần trùng tu, phục hồi các hạng mục đến nay công trình đảm bảo kiến trúc truyền thống và công trình phụ trợ phục vụ cho người dân đến tế lễ. Lễ hội năm nay được chuẩn bị công phu từ nhiều ngày trước. Người dân địa phương cùng nhau trang trí ghe thuyền, chuẩn bị lễ vật và tập luyện các tiết mục truyền thống.
Lễ hội Cầu ngư là nét văn hóa đặc trưng của ngư dân vùng biển. Việc duy trì tổ chức hằng năm sự kiện này góp phần bảo tồn tín ngưỡng thờ cá Ông; đồng thời giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống "uống nước nhớ nguồn."
Đại diện Ban quản lý cho biết thêm, thông qua các nghi thức và hoạt động truyền thống, thanh thiếu niên hiểu hơn về nghề biển, tín ngưỡng thờ cá Ông và truyền thống của làng. Việc tham gia trực tiếp giúp thế hệ trẻ nâng cao ý thức gìn giữ di sản.
Đình Trường Đông (đình Vĩnh Trường) được khởi dựng từ đầu thế kỷ 19, gắn với quá trình hình thành làng Trường Đông ven cửa Bé. Theo hồ sơ di tích, cư dân từ các tỉnh miền Trung di cư vào đây lập nghiệp, dựng đình làm nơi thờ tự và sinh hoạt cộng đồng.
Các sắc phong triều Nguyễn hiện còn lưu giữ tại đình cho thấy niên đại sớm nhất từ năm 1852, thời vua Tự Đức. Đến nay, đình còn bảo tồn 7 sắc phong qua nhiều triều vua.
Đình thờ Bản cảnh Thành hoàng, thần Nam Hải, Tiền hiền, Hậu hiền. Trải qua thời gian, đình Trường Đông đã nhiều lần tu bổ, sửa chữa và nâng cấp. Lần tu bổ lớn đầu tiên vào năm 1918, sau đó tiếp tục vào năm 1959 và đại trùng tu năm 2009, sửa chữa năm 2025. Bốn lần sửa chữa giúp di tích giữ được kết cấu truyền thống, đồng thời đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa của cộng đồng.
Đình Trường Đông tọa lạc trên khu đất rộng hơn 1.100m2, phía trước hướng ra cửa biển, phía sau tựa núi. Thế đất phù hợp quan niệm phong thủy truyền thống. Tổng thể kiến trúc gồm nghi môn, võ ca, tiền tế, chính điện, Lăng Ông, nhà Tiền hiền và các miếu phụ. Các hạng mục được bố trí liên hoàn trong khuôn viên khép kín.
Hệ thống cột, kèo được chạm khắc họa tiết truyền thống như đầu rồng, hoa dây, chim thú. Đình Trường Đông được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh năm 2010. Hiện nay, di tích do Ban quản lý địa phương trực tiếp quản lý. Các hạng mục được bảo vệ, tu bổ định kỳ. Lễ hội Cầu ngư được duy trì thường niên, trở thành sinh hoạt văn hóa quen thuộc của người dân.
Lễ hội Cầu ngư đình Trường Đông góp phần quảng bá hình ảnh vùng biển Khánh Hòa, tạo điểm nhấn trong đời sống văn hóa địa phương. Giữa nhịp sống của vùng đất du lịch, hiện đại, đình Trường Đông vẫn là nơi lưu giữ ký ức của người dân miền biển. Lễ hội tiếp tục được duy trì, góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống của cư dân ven biển Nam Trung Bộ./.
Bảo tồn và phát huy giá trị Di sản Lễ hội Cầu ngư tại Đà Nẵng
Lễ hội Cầu ngư diễn ra trong không khí vui tươi những ngày đầu xuân, là dịp để cộng đồng ngư dân cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, đánh bắt thủy hải sản thuận lợi.
