Lễ hội Đả Ngư Đền Và năm 2026 sẽ diễn ra trong hai ngày 23 và 24/10 tại Di tích lịch sử Đền Và, phường Sơn Tây, thành phố Hà Nội.
Lễ hội do Ủy ban Nhân dân phường Sơn Tây tổ chức, nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống, đồng thời giới thiệu, quảng bá những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của Thủ đô đến đông đảo nhân dân và du khách.
Tích xưa về Đức Thánh Tản kéo vó trên sông Tích
Theo Ủy ban Nhân dân phường Sơn Tây, Đền Và, còn gọi là Đông Cung, là nơi thờ Tam vị Đức Thánh Tản Viên Sơn - vị thần đứng đầu trong hàng “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Di tích được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử-văn hóa cấp quốc gia năm 1964.
Đặc biệt, Lễ hội Đền Và đã được công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia năm 2016. Điều này góp phần khẳng định những giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng đặc sắc của lễ hội, đồng thời ghi nhận nỗ lực gìn giữ, trao truyền di sản qua nhiều thế hệ của cộng đồng địa phương.
Trong hệ thống nghi lễ và hoạt động truyền thống tại Đền Và, Lễ hội Đả Ngư, còn gọi là tiệc cá, được tổ chức vào dịp rằm tháng Chín âm lịch hằng năm. Lễ hội bắt nguồn từ truyền thuyết Đức Thánh Tản Viên Sơn kéo vó trên sông Tích, giúp người dân đánh bắt cá và truyền dạy cách chế biến món ăn.
Không chỉ phản ánh sự quan tâm, gần gũi của Đức Thánh đối với đời sống nhân dân, câu chuyện còn gửi gắm những thông điệp ý nghĩa về lòng nhân ái, tinh thần sẻ chia và ý thức trân trọng, bảo vệ các loài sinh vật trong tự nhiên.
Theo truyền thuyết dân gian, một hôm, Đức Thánh Tản Viên Sơn hóa thân thành lão nông, dạo chơi trên sông Tích. Khi đến đoạn giữa cầu Vang - cây cầu bắc qua dòng sông Tích - ngài gặp một ông lão đang ngồi kéo vó bắt cá. Đến giữa trưa, ông lão lấy cơm nắm muối vừng ra ăn và mời ngài cùng dùng bữa. Cảm động trước tấm lòng chân thành ấy, Đức Thánh hỏi thăm chuyện đánh bắt cá rồi ngỏ ý giúp ông kéo vó.
Nghe ông lão than phiền rằng đã kéo vó từ sáng nhưng vẫn chưa bắt được con cá nào, Đức Thánh xin kéo thử một mẻ. Thật kỳ lạ, khi chiếc vó được đưa lên, bên trong có rất nhiều cá. Ông lão vui mừng cùng ngài gỡ cá, vừa bắt vừa đếm được tổng cộng 99 con. Khi phát hiện dưới đáy vó còn một con cá trê đang chửa, ông lão nghe lời Đức Thánh, thả cá trở lại dòng sông để làm phúc.
Không dừng lại ở việc giúp ông lão đánh bắt được cá, Đức Thánh Tản còn chỉ dẫn cách chế biến cá thành các món ăn ngay tại nơi kéo vó. Vì không kịp trở về nhà lấy muối, những món ăn được chế biến đều thiếu gia vị mặn. Sau bữa ăn, nhận thấy thức ăn còn nhạt, ngài hướng dẫn ông lão hái cau tươi, lá trầu và vỏ cây quạch để nhai mà không cần dùng vôi. Theo câu chuyện dân gian, cách làm này giúp khử mùi tanh của cá, đem lại cảm giác thơm tho, dễ chịu.
Từ những chỉ dẫn ấy, ông lão biết cách làm vó, đánh bắt và chế biến cá, sau đó truyền dạy lại cho người dân trong vùng. Truyền thuyết còn kể rằng con cá trê được phóng sinh ngày ấy sinh sôi thành đàn. Khi sắp chết, nhớ ơn cứu mạng, con cá cố bơi về gần Đền Và, ngoảnh đầu bái lạy. Địa điểm này về sau được gọi là xóm Cá Trê, nay thuộc tổ dân phố Đồng Đổi, phường Sơn Tây.
Để tưởng nhớ công ơn Đức Thánh Tản Viên Sơn, người dân địa phương duy trì tục tổ chức lễ hội đánh cá trên sông Tích vào dịp rằm tháng Chín âm lịch hằng năm.
Qua thời gian, Lễ hội Đả Ngư trở thành một sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng mang đậm dấu ấn địa phương, góp phần lưu giữ những câu chuyện dân gian, giáo dục truyền thống và nâng cao ý thức trân trọng, bảo vệ nguồn lợi thủy sản, môi trường sinh thái.
Những nghi lễ truyền thống đặc sắc
Theo chương trình, Lễ hội Đả Ngư Đền Và năm 2026 sẽ bắt đầu với Lễ phong triều vào lúc 14 giờ 30 phút ngày 23/10.
Sáng 24/10, từ 7 giờ đến 8 giờ 40 phút, các đình Vân Gia, Nghĩa Phủ, Mai Trai, Thanh Trì, Ái Mỗ, Phù Sa, Phú Nhi và Đền Ngự Dội sẽ tổ chức rước kiệu, rước lễ về Đền Và theo nghi thức truyền thống. Đây là một trong những hoạt động tiêu biểu của lễ hội, thể hiện mối liên kết giữa các đình, đền, tổ dân phố và cộng đồng dân cư trong việc gìn giữ, tiếp nối phong tục cổ truyền.
Trong không khí trang nghiêm, thành kính, các đoàn rước không chỉ tái hiện không gian văn hóa tín ngưỡng đặc trưng mà còn thể hiện lòng tri ân Đức Thánh Tản Viên Sơn, khơi dậy niềm tự hào về lịch sử và truyền thống quê hương.
Tiếp nối hoạt động rước kiệu, rước lễ, Lễ tế thánh sẽ diễn ra từ 9 giờ ngày 24/10. Đến 14 giờ 30 phút cùng ngày, lễ tạ và hạ triều được tổ chức, khép lại phần lễ theo phong tục truyền thống.
Bên cạnh các nghi thức trang trọng, phần hội với những trò chơi dân gian sẽ diễn ra trong ngày 24/10 tại khu di tích Đền Và. Các hoạt động góp phần tạo không khí vui tươi, phấn khởi, đồng thời tạo điều kiện để người dân và du khách giao lưu, tham gia các hoạt động văn hóa cộng đồng.
Việc tổ chức Lễ hội Đả Ngư Đền Và năm 2026 không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân mà còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia.
Lễ hội cũng là dịp để phường Sơn Tây giới thiệu, quảng bá những giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng đặc sắc của địa phương tới du khách trong nước và quốc tế, qua đó, góp phần khai thác tiềm năng du lịch văn hóa, du lịch tâm linh gắn với bảo tồn di sản./.