Lễ mừng lúa mới của các tộc người J'rai vàBahnar sinh sống trên địa bàn tỉnh Gia Lai đã có từ lâu đời và được gìn giữ,phát huy cho tới ngày hôm nay.
Đây là bản sắc văn hóa độc đáo và cũng là một trong những lễ hội lớn hàngnăm của các tộc người này với mong ước mang lại cuộc sống ấm no cho cộng đồng ởcác buôn làng có truyền thống sản xuất trên nương rẫy.
Lễ mừng lúa mới của các tộc người J'rai và Bahnar thường diễn ra trongkhoảng thời gian từ tháng 11 dương lịch năm trước cho đến tháng 1 năm sau, đâylà thời gian rảnh rỗi của con người sau khi đã thu hoạch xong vụ mùa thắng lợivà cũng là thời gian cho đất "nghỉ ngơi" theo tập quán.
Lễ mừng lúa mới thường được tổ chức theo từng buôn làng, sau đó mới tỏa vềtừng nóc nhà.
Trong quá trình thu hoạch, già làng sẽ quyết định chọn một đám lúa tốtnhất dành để lại và chọn "ngày lành tháng tốt" tổ chức lễ cúng thần Ia Pôm (thầnlúa, thần nông nghiệp) ngay tại chân ruộng.
Vào ngày này bà con trong làng đều có mặt, ai cũng có nghĩa vụ đóng gópmột phần thức ăn của mình phục vụ buổi lễ, như một vài ché rượu cần hoặc một congà, miếng thịt...
Thầy cúng (Riu Yang) cùng già làng soạn mâm lễ cúng theo nghi thức và khấnđể mong thần Ia Pôm mang lại sự ấm no cho dân làng, không để cho con chồn, concheo phá hoại mùa màng...
Khoảng 10 người khỏe mạnh trong đám thanh niên, thanh nữ làng được chọn đểđại diện dân làng xuống ruộng, từng người tay nắm lấy từng bụi lúa. Sau mỗi lờikhấn của thầy cúng, đám thanh niên giơ cao bó lúa lên trời và đồng thanh hô, hátvà múa theo, thể hiện cảnh tượng vừa thiêng liêng lại vừa ấm áp tình đoàn kếtcủa cộng đồng.
Lễ cúng mừng lúa mới diễn ra trong khoảng một giờ đồng hồ, sau đó đến đốtlửa và cồng chiêng nổi lên âm vang khắp một vùng. Mọi người đều ăn uống no sayvà vui chơi tại chỗ qua ngày thứ hai, thậm chí đến ngày thứ ba mới ra về.
Sau khi lễ hội chung của làng kết thúc, bà con lại tiếp tục lễ cúng mừnglúa mới theo từng nóc nhà. Nhà nào khá giả thì giết lợn (có thể vài con) và mờicả thầy về cúng lễ, sau đó chia thịt cho những nóc nhà lân cận cùng ăn. Có nhàthì đơn giản hơn với một miếng thịt nhỏ, chai rượu mua và tự cúng thần Ia Pôm.
Dù lễ cúng lớn hay nhỏ thì điều quan trọng nhất là mâm cơm phải bằng đượcnấu bằng hạt lúa mới.
Theo các tài liệu có được, Hội mùa của các tộc người J'ai và Bahnar là mộttrong những lễ hội ra đời sớm nhất trong các lễ hội của các tộc người ở vùng TâyNguyên, gắn liền với nền sản xuất nương rẫy tự cung tự cấp.
Hội mùa không chỉ có nghi thức cúng lễ mà còn là sự giao hòa giữa conngười với con người, giữa người với thiên nhiên-cảnh vật. Cộng đồng coi đây làsự tồn tại không thể thiếu được trong đời sống tâm linh của đời người.
Ngày nay, lễ hội mừng lúa mới ở các buôn làng không còn diễn ra linh đìnhtrong nhiều ngày như trước nữa, bà con đã ý thức được việc tiết kiệm và giữ gìnsức khỏe nên đã rút ngắn lại chỉ một ngày, thậm chí chỉ một buổi.
Lễ mừng lúa mới sẽ được phục dựng lại tại Công viên văn hóa Đồng Xanhtrong chương trình hoạt động của đại lễ Festival Cồng chiêng quốc tế lần thứ Idiễn ra tại thành phố Pleiku vào trung tuần tháng 11/2009 này.
Hơn 100 người dân tộc J'rai ở làng Mơ Rông Yố thuộc xã Ia Ka (huyệnChưpảh) trực tiếp tham gia tái hiện lễ hội với quy mô tưng bừng và hoành trángbên mái nhà rông mới được xây dựng trong khuôn viên rộng và thoáng mát.
Những người tham gia đều ăn mặc theo trang phục của người J'rai, đội cồngchiêng của làng sẽ biểu diễn những bài chiêng hay của các chàng trai và điệu múaXoang đẹp, uyển chuyển của các cô gái.
Theo ông Nguyễn Trần Hanh - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Du lịch-Văn hóa,sự tái hiện lễ mừng lúa mới diễn ra trong vòng một buổi, không những chỉ phục vụcho du khách đến tham quan trọng dịp festival mà còn là điều kiện để bảo tồn vàphát huy bản sắc văn hóa độc đáo này của tộc người J'rai và Bahnar./.
Đây là bản sắc văn hóa độc đáo và cũng là một trong những lễ hội lớn hàngnăm của các tộc người này với mong ước mang lại cuộc sống ấm no cho cộng đồng ởcác buôn làng có truyền thống sản xuất trên nương rẫy.
Lễ mừng lúa mới của các tộc người J'rai và Bahnar thường diễn ra trongkhoảng thời gian từ tháng 11 dương lịch năm trước cho đến tháng 1 năm sau, đâylà thời gian rảnh rỗi của con người sau khi đã thu hoạch xong vụ mùa thắng lợivà cũng là thời gian cho đất "nghỉ ngơi" theo tập quán.
Lễ mừng lúa mới thường được tổ chức theo từng buôn làng, sau đó mới tỏa vềtừng nóc nhà.
Trong quá trình thu hoạch, già làng sẽ quyết định chọn một đám lúa tốtnhất dành để lại và chọn "ngày lành tháng tốt" tổ chức lễ cúng thần Ia Pôm (thầnlúa, thần nông nghiệp) ngay tại chân ruộng.
Vào ngày này bà con trong làng đều có mặt, ai cũng có nghĩa vụ đóng gópmột phần thức ăn của mình phục vụ buổi lễ, như một vài ché rượu cần hoặc một congà, miếng thịt...
Thầy cúng (Riu Yang) cùng già làng soạn mâm lễ cúng theo nghi thức và khấnđể mong thần Ia Pôm mang lại sự ấm no cho dân làng, không để cho con chồn, concheo phá hoại mùa màng...
Khoảng 10 người khỏe mạnh trong đám thanh niên, thanh nữ làng được chọn đểđại diện dân làng xuống ruộng, từng người tay nắm lấy từng bụi lúa. Sau mỗi lờikhấn của thầy cúng, đám thanh niên giơ cao bó lúa lên trời và đồng thanh hô, hátvà múa theo, thể hiện cảnh tượng vừa thiêng liêng lại vừa ấm áp tình đoàn kếtcủa cộng đồng.
Lễ cúng mừng lúa mới diễn ra trong khoảng một giờ đồng hồ, sau đó đến đốtlửa và cồng chiêng nổi lên âm vang khắp một vùng. Mọi người đều ăn uống no sayvà vui chơi tại chỗ qua ngày thứ hai, thậm chí đến ngày thứ ba mới ra về.
Sau khi lễ hội chung của làng kết thúc, bà con lại tiếp tục lễ cúng mừnglúa mới theo từng nóc nhà. Nhà nào khá giả thì giết lợn (có thể vài con) và mờicả thầy về cúng lễ, sau đó chia thịt cho những nóc nhà lân cận cùng ăn. Có nhàthì đơn giản hơn với một miếng thịt nhỏ, chai rượu mua và tự cúng thần Ia Pôm.
Dù lễ cúng lớn hay nhỏ thì điều quan trọng nhất là mâm cơm phải bằng đượcnấu bằng hạt lúa mới.
Theo các tài liệu có được, Hội mùa của các tộc người J'ai và Bahnar là mộttrong những lễ hội ra đời sớm nhất trong các lễ hội của các tộc người ở vùng TâyNguyên, gắn liền với nền sản xuất nương rẫy tự cung tự cấp.
Hội mùa không chỉ có nghi thức cúng lễ mà còn là sự giao hòa giữa conngười với con người, giữa người với thiên nhiên-cảnh vật. Cộng đồng coi đây làsự tồn tại không thể thiếu được trong đời sống tâm linh của đời người.
Ngày nay, lễ hội mừng lúa mới ở các buôn làng không còn diễn ra linh đìnhtrong nhiều ngày như trước nữa, bà con đã ý thức được việc tiết kiệm và giữ gìnsức khỏe nên đã rút ngắn lại chỉ một ngày, thậm chí chỉ một buổi.
Lễ mừng lúa mới sẽ được phục dựng lại tại Công viên văn hóa Đồng Xanhtrong chương trình hoạt động của đại lễ Festival Cồng chiêng quốc tế lần thứ Idiễn ra tại thành phố Pleiku vào trung tuần tháng 11/2009 này.
Hơn 100 người dân tộc J'rai ở làng Mơ Rông Yố thuộc xã Ia Ka (huyệnChưpảh) trực tiếp tham gia tái hiện lễ hội với quy mô tưng bừng và hoành trángbên mái nhà rông mới được xây dựng trong khuôn viên rộng và thoáng mát.
Những người tham gia đều ăn mặc theo trang phục của người J'rai, đội cồngchiêng của làng sẽ biểu diễn những bài chiêng hay của các chàng trai và điệu múaXoang đẹp, uyển chuyển của các cô gái.
Theo ông Nguyễn Trần Hanh - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Du lịch-Văn hóa,sự tái hiện lễ mừng lúa mới diễn ra trong vòng một buổi, không những chỉ phục vụcho du khách đến tham quan trọng dịp festival mà còn là điều kiện để bảo tồn vàphát huy bản sắc văn hóa độc đáo này của tộc người J'rai và Bahnar./.
(TTXVN/Vietnam+)
