Chuyển dịch năng lượng tại châu Á đang đứng trước yêu cầu kép: đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, đồng thời giảm phát thải và bảo đảm nguồn cung ổn định với mức giá phù hợp. Theo tập đoàn dầu khí quốc gia Malaysia PETRONAS, đây là những yếu tố cần được cân nhắc đồng thời khi khu vực định hình hệ thống năng lượng trong những năm tới.
Trao đổi với phóng viên TTXVN, ông Norafizal Mat Saad, Phó Chủ tịch Ban Quan hệ Chiến lược và Truyền thông tập đoàn PETRONAS, cho rằng không nên đánh giá tiến trình chuyển dịch năng lượng của châu Á chỉ qua mức độ cắt giảm phát thải.
Bài toán đa chiều của châu Á
Theo ông Norafizal, PETRONAS vừa hoạt động như một tập đoàn năng lượng toàn cầu, vừa đảm nhận vai trò là tập đoàn dầu khí quốc gia của Malaysia. Vì vậy, hoạt động truyền thông của tập đoàn không chỉ tập trung vào kết quả kinh doanh mà còn gắn với những đóng góp rộng hơn đối với nền kinh tế và quá trình chuyển dịch năng lượng của đất nước. Từ quan điểm này, những thách thức mà châu Á đang đối mặt cần được xem xét trong một bức tranh rộng hơn.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Đông Nam Á đang trở thành một trong những động lực chính của tăng trưởng nhu cầu năng lượng toàn cầu. Khu vực hiện chiếm 9% dân số thế giới, nhưng GDP chỉ đạt khoảng 4% toàn cầu.
Nếu các chính sách hiện hành đạt mục tiêu, Đông Nam Á có thể đóng góp gần 20% mức tăng nhu cầu năng lượng toàn cầu đến năm 2035. Trong đó, công nghiệp hóa, đô thị hóa, thu nhập tăng và nhu cầu đi lại là những động lực chính.
Điều này đặt ra một bài toán không đơn giản. Nhu cầu năng lượng tăng nhanh trong khi nhiều nền kinh tế Đông Nam Á vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhiên liệu nhập khẩu. IEA cho biết trước cuộc khủng hoảng hiện nay, khoảng 60% dầu thô và trên 30% lượng khí đốt nhập khẩu của khu vực đến từ Trung Đông.
Nếu không có những thay đổi mang tính cơ cấu, hóa đơn nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch của Đông Nam Á có thể tăng từ hơn 80 tỷ USD năm 2024 lên khoảng 245 tỷ USD vào năm 2035.
Những biến động tại các tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng càng cho thấy những rủi ro này. Theo IEA, gián đoạn dòng chảy dầu khí qua eo biển Hormuz đã bộc lộ những điểm dễ tổn thương về cơ cấu của hệ thống năng lượng Đông Nam Á, đồng thời cho thấy sự cần thiết phải tăng cường an ninh năng lượng và năng lực tài chính dự phòng.
Trong khi đó, quá trình chuyển dịch không thể chỉ dựa vào việc thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng các nguồn năng lượng sạch hơn. IEA cho rằng điện đang trở thành trung tâm của hệ thống năng lượng Đông Nam Á.
Nhu cầu điện của khu vực tăng nhanh hơn đáng kể so với tổng nhu cầu năng lượng, trong khi đầu tư vào lưới điện, lưu trữ và các nguồn điện mới cần được đẩy mạnh để đáp ứng nhu cầu trong tương lai.
Ông Norafizal cho rằng chính những khác biệt về trình độ phát triển, nguồn tài nguyên và ưu tiên quốc gia khiến châu Á không thể áp dụng một mô hình chuyển dịch năng lượng duy nhất.
Khu vực cần đồng thời bảo đảm nguồn cung, mở rộng khả năng tiếp cận năng lượng và duy trì khả năng chi trả, trong khi vẫn thúc đẩy giảm phát thải.
Đây là vấn đề mà Energy Asia- diễn đàn do PETRONAS tổ chức- muốn tập trung thảo luận trong những năm tới. Chủ đề của Energy Asia 2027 là Định hình lại các hệ thống năng lượng có khả năng chống chịu. Theo trang chính thức của Energy Asia, trọng tâm của diễn đàn là xây dựng những hệ thống năng lượng có khả năng thích ứng, đáng tin cậy và cạnh tranh, trong khi vẫn bảo đảm năng lượng có thể tiếp cận, có giá phù hợp và an toàn.
Từ đối thoại đến hợp tác
Theo ông Norafizal, giá trị của một diễn đàn năng lượng không chỉ nằm ở những cuộc thảo luận diễn ra trong thời gian hội nghị. PETRONAS không thể quyết định các kết quả thương mại hay chính sách, nhưng có thể tạo không gian để các nhà hoạch định chính sách, lãnh đạo doanh nghiệp và các chuyên gia cùng trao đổi về những vấn đề quan trọng của khu vực.
Một trong những cơ chế được tập đoàn sử dụng là Energy Asia Global Leadership Executive Forum (EAGLe), diễn đàn đối thoại dành cho các lãnh đạo cấp cao trong lĩnh vực năng lượng, tài chính và công nghệ.
Trao đổi ở cấp lãnh đạo có ý nghĩa trong bối cảnh châu Á không phải là một thị trường đồng nhất. Các quốc gia có trình độ phát triển, nguồn tài nguyên và ưu tiên năng lượng khác nhau. Do đó, đối thoại cần tạo điều kiện để các bên thảo luận thẳng thắn về những đánh đổi, giới hạn và khả năng hợp tác.
Bên cạnh EAGLe, PETRONAS cũng tổ chức các cuộc đối thoại với nhiều bên liên quan tại những thị trường chủ chốt trước mỗi kỳ Energy Asia. Mục tiêu là thu thập góc nhìn tại chỗ, xác định các rào cản thực tế và xem xét những điều kiện cần thiết để hợp tác có thể tiến xa hơn.
Cách tiếp cận này cũng phù hợp với yêu cầu mới ở Đông Nam Á. Theo IEA, tăng cường hợp tác khu vực có thể giúp cải thiện khả năng chống chịu, giảm chi phí và kiến tạo lợi ích chung.
Trong lĩnh vực điện, việc mở rộng kết nối xuyên biên giới thông qua Lưới điện ASEAN có thể giúp cân bằng cung - cầu, tích hợp thêm các nguồn năng lượng tái tạo và tăng tính linh hoạt của hệ thống. IEA ước tính cần khoảng 27 tỷ USD đến năm 2040 để thực hiện các dự án kết nối xuyên biên giới đã được hoạch định trong khuôn khổ này.
Mục tiêu của Energy Asia trong thập niên tới là tạo ra những cuộc thảo luận có chiều sâu hơn về tương lai năng lượng của châu Á và góp phần xây dựng động lực cho hợp tác sau hội nghị. Nó cũng cho thấy một thay đổi trong cách nhìn về chuyển dịch năng lượng.
Đây không còn chỉ là câu chuyện của từng doanh nghiệp hay từng quốc gia, mà ngày càng đòi hỏi sự phối hợp giữa chính phủ, doanh nghiệp, các tổ chức tài chính và giới công nghệ.
Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng của châu Á tiếp tục tăng, quá trình chuyển dịch của khu vực vì thế sẽ không chỉ là câu chuyện về công nghệ hay giảm phát thải.
Đây còn là bài toán cân bằng giữa an ninh năng lượng, khả năng chi trả, phát triển kinh tế và mục tiêu giảm phát thải - những yếu tố sẽ cùng quyết định khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng châu Á trong những năm tới./.