Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN. Trên nền tảng Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và trong bối cảnh hai nước cùng có nhu cầu đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng, quan hệ Việt Nam-Canada đang mở rộng từ thương mại hàng hóa sang những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn như năng lượng, công nghệ, sản xuất tiên tiến và liên kết chuỗi giá trị.
Những cuộc tiếp xúc gần đây giữa đại diện chính phủ, nghị viện và cộng đồng doanh nghiệp hai nước cho thấy quan hệ kinh tế Việt Nam-Canada đang có những chuyển động đáng chú ý.
Nếu thương mại hàng hóa từng là một trong những động lực chính của quan hệ song phương, nay hai bên đang hướng tới một cấu trúc hợp tác rộng hơn, trong đó thương mại được kết nối ngày càng chặt chẽ với đầu tư, công nghệ, năng lượng và sản xuất.
Kỳ họp lần thứ ba Ủy ban hỗn hợp về Kinh tế Việt Nam-Canada và Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam-Canada gần đây là một trong những dấu hiệu rõ nét của xu hướng này.
Những lĩnh vực được hai bên quan tâm không còn chỉ giới hạn ở nông nghiệp, hàng tiêu dùng hay đầu tư truyền thống mà đang mở rộng sang năng lượng sạch, khoáng sản thiết yếu, công nghệ tiên tiến, hàng không vũ trụ, công nghiệp quốc phòng và kinh tế tri thức.
Trả lời phỏng vấn của phóng viên TTXVN tại Canada, Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu quản trị chiến lược Vina Nadjibulla cho biết quan hệ thương mại hai nước đã tăng trưởng đáng kể nhưng dư địa vẫn còn lớn.
Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN và CPTPP đã góp phần tạo thuận lợi cho doanh nghiệp hai nước tiếp cận thị trường của nhau.
Tuy nhiên, nhu cầu đa dạng hóa đang làm thay đổi phạm vi hợp tác giữa hai bên. Nếu trước đây doanh nghiệp hai nước tập trung nhiều vào thương mại, nông nghiệp và đầu tư, thì các lĩnh vực như công nghệ, năng lượng, khoáng sản thiết yếu và công nghiệp tiên tiến đang ngày càng được quan tâm.
Theo bà Trần Thu Quỳnh, Tham tán Thương mại Đại sứ quán Việt Nam tại Canada, kết quả của cơ chế Ủy ban hỗn hợp cùng sự quan tâm của hai chính phủ đang tạo ra những động lực tăng trưởng mới.
Bà nhận định các hướng ưu tiên hợp tác trong tương lai giữa hai nước sẽ chính là những lĩnh vực về công nghệ, năng lượng, hợp tác trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu, công nghệ tiên tiến và thậm chí cả công nghiệp quốc phòng.
Từ thương mại sang hợp tác công nghiệp
Trong ngắn hạn, Canada vẫn có lợi thế rõ rệt về tài nguyên, nông sản và các sản phẩm năng lượng. Tuy nhiên, theo Thượng nghị sỹ Yuen Pau Woo, Chủ tịch Nhóm nghị sỹ hữu nghị Canada-Việt Nam, tiềm năng dài hạn của quan hệ hai nước nằm ở một tầng hợp tác sâu hơn.
Ông cho biết trong ngắn hạn, Canada có nguồn tài nguyên dồi dào, bao gồm nông sản và các sản phẩm năng lượng có thể xuất khẩu sang châu Á, trong đó có Việt Nam. Nhưng tiềm năng dài hạn để hai nước cùng hợp tác là trong công nghiệp, phát triển ngành chế tạo tiên tiến và năng lượng tái tạo.
Cách tiếp cận này cho thấy quan hệ kinh tế song phương đang được nhìn nhận không chỉ qua câu hỏi hai nước có thể bán thêm gì cho nhau, mà còn ở khả năng cùng tham gia phát triển năng lực công nghiệp và cùng tạo ra giá trị.
Năng lượng và công nghệ là những lĩnh vực thể hiện khá rõ tính bổ trợ đó. Theo bà Nadjibulla, Canada có thể hợp tác với Việt Nam ở các lĩnh vực từ khí tự nhiên hóa lỏng, hydrogen, thu giữ carbon tới điện hạt nhân và năng lượng tái tạo. Ngoài ra, các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, hàng không vũ trụ và công nghiệp quốc phòng cũng được coi là các điểm kết nối mới.
Doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị
Các lĩnh vực hợp tác được mở rộng cũng đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp Việt Nam. Theo Thương vụ Việt Nam tại Canada, mục tiêu trong giai đoạn tới không chỉ là tăng lượng hàng xuất khẩu mà còn phải nâng cao giá trị thương hiệu, mở rộng sự hiện diện trực tiếp tại thị trường sở tại và từng bước tham gia sâu hơn vào hệ thống phân phối, sản xuất và dịch vụ quốc tế.
Ở một tầng sâu hơn, mục tiêu không chỉ là mở rộng thị trường mà còn là kết nối thương mại với sản xuất. Việc tận dụng tốt hơn các hiệp định thương mại tự do mà hai nước cùng tham gia có thể tạo tiền đề để chuỗi cung ứng từng bước gắn với chuỗi sản xuất.
Bà Trần Thu Quỳnh chia sẻ sự kết nối từ chuỗi cung ứng sang chuỗi sản xuất sẽ là tiền đề của sự kết nối giữa chính sách thương mại và chính sách công nghiệp của hai nước, thúc đẩy liên kết thực chất và là tiền đề cho những nâng cấp trong quan hệ trong thời gian tới.
Để những liên kết mới phát triển bền vững, môi trường chính sách cũng đóng vai trò quan trọng. Thượng nghị sĩ Yuen Pau Woo cho rằng các vấn đề về quan hệ quốc tế, hiệp định thương mại hay chính sách đối ngoại đều có thể tác động trực tiếp tới quan hệ với Việt Nam và vì vậy giới hoạch định chính sách cần phải hiểu Việt Nam và hiểu Việt Nam quan trọng như thế nào đối với Canada.
Từ trao đổi hàng hóa tới liên kết sản xuất; từ những lĩnh vực truyền thống tới năng lượng, công nghệ và kinh tế tri thức, quan hệ Việt Nam-Canada đang xuất hiện ngày càng nhiều điểm kết nối mới.
Những chuyển động gần đây cho thấy hai bên đang hướng tới một quan hệ kinh tế không chỉ lớn hơn về quy mô mà còn sâu hơn về chuỗi cung ứng, công nghiệp và công nghệ, tạo thêm nền tảng để quan hệ song phương tiếp tục phát triển thực chất trong thời gian tới./.
Khoa học, công nghệ - trụ cột mới trong quan hệ Việt Nam-Canada