Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khoá XVI, thảo luận ở hội trường về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) vào chiều 8/8, các Đại biểu Quốc hội đã có những góp ý về chính sách ưu đãi và đầu tư trong hoạt động dầu khí; thu giữ và lưu trữ carbon (CCS), cũng như phát triển các công trình năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí; phát triển dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao; việc phân cấp, phân quyền và vai trò của Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam).
Làm rõ phân cấp, phân quyền và vai trò của Petrovietnam
Cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi Luật Dầu khí, Đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai) cho rằng điểm đáng chú ý nhất của dự thảo lần này là không chỉ sửa đổi các quy định về hoạt động dầu khí truyền thống mà còn từng bước mở ra không gian phát triển mới của ngành thông qua các quy định về hệ thống pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng cho hoạt động thu giữ và lưu trữ carbon, năng lượng ngoài khơi và dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao. Điều đó thể hiện tư duy chuyển từ quản lý hoạt động dầu khí sang kiến tạo sự phát triển của ngành dầu khí trong giai đoạn mới.
“Luật Dầu khí không chỉ là đạo luật về khai thác tài nguyên mà còn là một công cụ pháp lý quan trọng góp phần thực hiện Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa,” Đại biểu An nhấn mạnh.
Muốn doanh nghiệp Việt Nam cung cấp được dịch vụ kỹ thuật dầu khí chất lượng cao thì trước hết phải có doanh nghiệp mạnh, có công nghệ, có nguồn nhân lực chất lượng cao và có năng lực đổi mới sáng tạo, Đại biểu An đề nghị nghiên cứu bổ sung các chính sách về phát triển doanh nghiệp dịch vụ dầu khí, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và từng bước hình thành hệ sinh thái dịch vụ dầu khí có khả năng tham gia chuỗi cung ứng khu vực và quốc tế, đây mới là nền tảng lâu dài để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành dầu khí Việt Nam.
Về vai trò của Bộ Công Thương và Petrovietnam, Đại biểu An băn khoăn địa vị pháp lý của Petrovietnam khi thực hiện quyền của “nước chủ nhà” vẫn chưa được thể hiện thật rõ trong Luật.
Cụ thể, dự thảo Luật này cần phân biệt rõ hai tư cách pháp lý của Petrovietnam gồm: tư cách doanh nghiệp Nhà nước, trực tiếp tham gia đầu tư, sản xuất, kinh doanh. Hai là, Tập đoàn với tư cách chủ thể được Nhà nước giao thực hiện quyền và nghĩa vụ của nước chủ nhà theo quy định của Luật Dầu khí. Hai tư cách này có mục tiêu, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát khác nhau.
Vì vậy, Đại biểu Quốc hội đoàn Đồng Nai đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định mang tính nguyên tắc, xác định rõ: khi thực hiện quyền và nghĩa vụ của nước chủ nhà, Petrovietnam thực hiện nhiệm vụ do Nhà nước giao; độc lập với hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp; chịu sự quản lý Nhà nước của Bộ Công Thương và sự kiểm tra, giám sát theo quy định của pháp luật.
Đi sâu vào việc phân quyền cho Petrovietnam đồng thời là doanh nghiệp đầu tư, kinh doanh, trong khi còn được giao kiểm toán, thẩm tra, phê duyệt, quyết toán chi phí của nhà thầu, Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Huế) cho rằng cần phải có cơ chế kiểm soát bởi nếu chỉ dựa vào cái hậu kiểm thì chưa đủ.
Do đó, Đại biểu Sửu kiến nghị dự thảo Luật cần phân định rõ việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của Nhà nước chủ nhà với hoạt động đầu tư, kinh doanh của Petrovietnam và doanh nghiệp do Tập đoàn sở hữu, đồng thời đối với các quyết định có khả năng làm thay đổi đáng kể trữ lượng, tổng mức đầu tư, chi phí được thu hồi, nghĩa vụ tài chính hoặc lợi ích của Nhà nước, phải có cơ chế thẩm định, chấp thuận hoặc kiểm tra trước của cơ quan quản lý nhà nước theo tiêu chí do Chính phủ quyết định.
“Đây là hàng rào pháp lý cần thiết để người được giao quyền dám quyết định nhưng Nhà nước vẫn kiểm soát được rủi ro,” Đại biểu Sửu khẳng định.
Liên quan đến mức thu hồi chi phí và ưu đãi đầu tư, theo đại biểu Luật vẫn phải bảo đảm tính hấp dẫn của chính sách nhưng tránh để ưu đãi trở thành một đặc quyền kéo dài hơn mức cần thiết, phải có giới hạn và điểm kết thúc.
Với việc chia sẻ rủi ro thăm dò dầu khí, Đại biểu Sửu lưu ý cần phân biệt rủi ro khách quan của hoạt động dầu khí với quyết định đầu tư sai, vi phạm quy trình hoặc lỗi chủ quan. Nếu không phân định rõ, cơ chế chia sẻ rủi ro có thể vô tình trở thành cơ chế xã hội hóa tổn thất nhưng tư nhân hóa lợi ích.
Khơi thông nguồn lực, đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát
Giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng khẳng định tinh thần xuyên suốt và nổi bật của dự thảo là tăng cường phân cấp, giao quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, khơi thông nguồn lực, đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát, phù hợp với chủ trương của Đảng, thông lệ về công nghiệp dầu khí quốc tế và đặc biệt là trên cơ sở kinh nghiệm trong những năm qua chúng ta triển khai Luật Dầu khí năm 2022 và phù hợp với tinh thần đổi mới về quản trị.
Theo đó, mô hình quản lý Nhà nước sau khi được Quốc hội thông qua Luật Dầu khí sẽ được phân cấp.
Thứ nhất, là cấp Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ thì quyết định những vấn đề vĩ mô, những vấn đề quan trọng như là phân lô dầu khí, như là ưu đãi đầu tư và đặc biệt là về quốc phòng, an ninh và đối ngoại.
Thứ hai, là các cơ quan quản lý Nhà nước, trong đó Bộ Công Thương được phân công là đầu mối cùng với các bộ, ngành và các địa phương, thì thực hiện vai trò quản lý nhà nước chuyên ngành để phê duyệt những nội dung thuộc về quản lý nhà nước như hợp đồng dầu khí, cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, quản lý tài nguyên, trữ lượng dầu khí, thực hiện các hoạt động kiểm tra, giám sát.
Và thứ ba, là Petrovietnam, với vai trò là đại diện nước chủ nhà, được giao một số quyền trong ký kết, quản lý, theo dõi, giám sát các hoạt động dầu khí, đặc biệt là phê duyệt những nội dung có tính chất cụ thể, kỹ thuật mà thuộc thẩm quyền, cũng như tận dụng bộ máy của Petrovietnam với tổ chức đã hoạt động hơn 60 năm qua.
Về cơ chế tổ chức giám sát, theo Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng, trong luật cũng đã quy định Chính phủ sẽ chi tiết việc tổ chức kiểm tra, giám sát và trên cơ sở dữ liệu của Petrovietnam và các nhà thầu dầu khí báo cáo thì cơ quan quản lý Nhà nước sẽ giám sát dựa trên dữ liệu và kiểm toán dựa trên định hướng rủi ro; trách nhiệm quản lý, giám sát của cơ quan đại diện chủ sở hữu Nhà nước, giám sát việc đầu tư, bảo toàn và phát triển vốn của Nhà nước tại doanh nghiệp.
Đối với chính sách ưu đãi và đầu tư trong hoạt động dầu khí, người đứng đầu Bộ Công Thương nhìn nhận dự thảo Luật lần này cũng thiết kế để có chính sách khuyến khích nhà đầu tư đầu tư phát triển khoa học công nghệ để nâng cao hệ số thu hồi dầu, khai thác các cụm mỏ, lô dầu khí, đặc biệt là nhằm thu hút các nhà đầu tư để gia tăng sản lượng dầu khai thác, dầu khí, đóng góp nhiều hơn nữa cho ngân sách Nhà nước và năng lượng sơ cấp của đất nước.
Bộ trưởng Bộ Công Thương cũng nhấn mạnh về việc phát triển năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển chuỗi giá trị dầu khí, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao hiệu quả khai thác dầu khí. Hiện, Chính phủ cũng đã dự thảo những hướng dẫn chi tiết ở trong nghị định và dự kiến sẽ có hiệu lực cùng với thời điểm có hiệu lực của luật.
Với các ý kiến liên quan đến phát triển dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết các tiêu chí và điều kiện cũng như cơ chế ưu đãi cụ thể của doanh nghiệp thì Chính phủ quy định chi tiết để đảm bảo linh hoạt và phù hợp với sự phát triển nhanh của khoa học công nghệ và yêu cầu thực tiễn trong từng thời kỳ.
“Cơ quan chủ trì soạn thảo xin nghiêm túc tiếp thu đầy đủ ý kiến, trách nhiệm, tâm huyết của các vị đại biểu Quốc hội, sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật để báo cáo Chính phủ trình Quốc hội,” Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nói./.