Thông tư số 85/2026/TT-BGDĐT vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy định về hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động theo nhu cầu người học (Thông tư 85) đang nhận được sự quan tâm lớn của người dân khi yêu cầu không thu phí với hoạt động giáo dục tăng cường, không được chèn giờ liên kết vào giờ chính khóa.
Phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus đã có cuộc phỏng vấn với ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Trung học, Bộ Giáo dục và Đào tạo để làm rõ hơn các điểm mới của Thông tư này.
Tăng trách nhiệm nhà trường, gỡ khó cho phụ huynh
- Thưa ông, một trong những khó khăn với phụ huynh thời gian qua là giờ học chính khóa kết thúc sớm, trong khi giờ tan tầm của phụ huynh muộn hơn, khiến phụ huynh buộc phải cho con tham gia các tiết học có thu phí trong thời gian chờ bố mẹ đến đón. Vấn đề này được giải quyết như thế nào trong Thông tư 85?
Ông Thái Văn Tài: Đây là một vấn đề thực tiễn mà khi xây dựng Thông tư 85, chúng tôi quan tâm giải quyết: vừa bảo đảm mục tiêu giáo dục, vừa tổ chức thời gian học tập hợp lý, hài hòa với điều kiện sinh hoạt của gia đình.
Khi tổ chức dạy học hai buổi/ngày, sau khi hoàn thành các môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc, nhà trường vẫn có thể còn một khoảng thời gian trong ngày trước khi phụ huynh kết thúc giờ làm việc. Nếu khoảng thời gian này trước đây được coi hoàn toàn là thời gian theo nhu cầu và tổ chức thành các lớp có thu phí, thì cần phải xem xét lại trách nhiệm của nhà trường theo tinh thần Thông tư 85.
Thông tư đặt ra yêu cầu nhà trường phải xác định những nội dung giáo dục tăng cường cần thiết đối với tất cả học sinh, xây dựng kế hoạch và bố trí thời gian tổ chức phù hợp; không mặc nhiên chuyển khoảng thời gian sau giờ học chính khóa thành hoạt động theo nhu cầu có thu phí.
Chẳng hạn, nếu hoạt động giáo dục chính khóa kết thúc vào khoảng 14 giờ, nhà trường cần xem xét tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường tiếp nối trong khoảng thời gian còn lại của buổi chiều, có thể đến khoảng 16 giờ 30 nếu phù hợp với kế hoạch giáo dục và điều kiện thực tế. Đây là cách tiếp cận nhằm sử dụng hợp lý thời gian học tập, tạo điều kiện để học sinh được tham gia các hoạt động giáo dục có định hướng và giảm áp lực cho phụ huynh trong việc bố trí thời gian đón con.
Nội dung tăng cường có thể là thực hành, trải nghiệm, vận dụng kiến thức, phát triển năng lực số, STEM, ngoại ngữ, nghệ thuật, thể chất, kỹ năng sống hoặc những nội dung phù hợp khác. Việc lựa chọn phải xuất phát từ mục tiêu giáo dục và nhu cầu phát triển của học sinh, không phải chỉ để kéo dài thời gian ở trường.
Không mặc nhiên chuyển khoảng thời gian sau giờ học chính khóa thành hoạt động theo nhu cầu có thu phí (...). Nhà trường cần xem xét tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường tiếp nối trong khoảng thời gian còn lại của buổi chiều, có thể đến khoảng 16 giờ 30 nếu phù hợp với kế hoạch giáo dục và điều kiện thực tế."
Tôi cũng xin nói rõ: Thông tư không ấn định một giờ kết thúc giống nhau cho tất cả các trường. Hiệu trưởng phải căn cứ kế hoạch giáo dục, thời lượng chương trình, điều kiện đội ngũ, cơ sở vật chất và yêu cầu bảo đảm an toàn để bố trí phù hợp đồng thời không làm quá tải học sinh.
Đối với những nội dung thuộc hoạt động giáo dục tăng cường, nhà trường không thu tiền của người học. Đây là điểm cần thay đổi trong nhận thức và tổ chức thực hiện: những nội dung giáo dục cần thiết thuộc trách nhiệm của nhà trường phải được xác định và tổ chức đúng quy định, không thể mặc nhiên coi là dịch vụ theo nhu cầu để thu phí.
Địa phương có trách nhiệm đầu tư nguồn lực
- Khi không được thu phí đối với hoạt động giáo dục tăng cường, những trường còn thiếu giáo viên, học liệu và kinh phí sẽ được hỗ trợ cụ thể ra sao và thuộc trách nhiệm của ai, thưa ông?
Ông Thái Văn Tài: Không thu tiền học sinh không có nghĩa là hoạt động giáo dục tăng cường không cần kinh phí. Muốn tổ chức hoạt động có chất lượng, nhà trường phải có đội ngũ, học liệu, thiết bị, kinh phí và kế hoạch thực hiện phù hợp.
Theo Thông tư 85, kinh phí thực hiện hoạt động giáo dục tăng cường được bảo đảm từ dự toán chi thường xuyên hằng năm của cơ sở giáo dục, nguồn học liệu dùng chung do cơ quan quản lý giáo dục cung cấp và các nguồn kinh phí hợp pháp khác theo quy định. Nhà trường không được quy đổi kinh phí này thành khoản thu bình quân theo học sinh hoặc đặt ra điều kiện đóng góp để học sinh được tham gia hoạt động.
Về trách nhiệm, ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện việc bố trí kinh phí cho các cơ sở giáo dục công lập theo khả năng cân đối và phân cấp ngân sách, đồng thời ưu tiên địa bàn, nhà trường còn khó khăn. Sở giáo dục và đào tạo có trách nhiệm tham mưu, hướng dẫn chuyên môn và quản lý theo thẩm quyền. Chính quyền cấp xã thực hiện trách nhiệm hỗ trợ, tạo điều kiện trong phạm vi nhiệm vụ được giao. Nhà trường phải rà soát điều kiện thực tế, xây dựng kế hoạch, sử dụng hiệu quả các nguồn lực và báo cáo nhu cầu với cơ quan có thẩm quyền.
Đối với những nơi còn thiếu giáo viên, học liệu hoặc thiết bị, cần đánh giá cụ thể khó khăn để xác định giải pháp phù hợp: bố trí và sử dụng đội ngũ theo quy định; khai thác hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị hiện có; sử dụng học liệu dùng chung; rà soát, đề xuất nguồn lực cần thiết theo quy định về ngân sách và cơ chế tài chính.
Trường hợp cần huy động chuyên gia hoặc lực lượng bên ngoài, nhà trường phải xác định rõ nội dung, điều kiện chuyên môn, phương thức tổ chức và nguồn kinh phí hợp pháp. Việc thanh toán phải có căn cứ và thực hiện đúng quy định.
Điều kiện giữa các địa phương và nhà trường còn khác nhau, vì vậy cần nhìn nhận đúng thực trạng, không khẳng định mọi nơi đã có đủ nguồn lực. Trách nhiệm của các cấp quản lý là rà soát, hướng dẫn và xử lý khó khăn theo thẩm quyền; nhà trường phải tổ chức thực hiện theo kế hoạch và quy định, không chuyển gánh nặng kinh phí của hoạt động giáo dục tăng cường sang học sinh, phụ huynh bằng các khoản thu không đúng quy định.
Những nơi chưa đủ nguồn lực cũng phải xác định đây là nhiệm vụ cần thực hiện. Chính quyền địa phương phải vào cuộc, bởi nếu học sinh của địa phương chưa được tiếp cận các nội dung theo Thông tư thì các em đang chịu thiệt thòi, chưa được bảo đảm quyền lợi học tập.
Giờ học thu phí bắt buộc phải xếp sau cùng
- Với hoạt động theo nhu cầu có thu phí, nhà trường phải tổ chức đăng ký và bố trí thời khóa biểu như thế nào để phụ huynh có quyền lựa chọn thực chất và bảo đảm quyền lợi của học sinh không đăng ký tham gia, thưa ông?
Ông Thái Văn Tài: Thông tư 85 phân định rõ hai nhóm hoạt động: hoạt động giáo dục tăng cường dành cho học sinh theo kế hoạch giáo dục của nhà trường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu, được tổ chức trên cơ sở tự nguyện đăng ký của người học, cha mẹ hoặc người giám hộ.
Về thời gian, nguyên tắc là phải hoàn thành các hoạt động giáo dục chính khóa và bố trí hoạt động giáo dục tăng cường trước, sau đó mới tổ chức hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học. Hoạt động theo nhu cầu không được lồng ghép vào thời gian dành cho hoạt động giáo dục chung để tạo áp lực buộc học sinh phải đăng ký, đồng thời không được làm ảnh hưởng đến việc thực hiện chương trình giáo dục.
Nguyên tắc là phải hoàn thành các hoạt động giáo dục chính khóa và bố trí hoạt động giáo dục tăng cường trước, sau đó mới tổ chức hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học. Hoạt động theo nhu cầu không được lồng ghép vào thời gian dành cho hoạt động giáo dục chung để tạo áp lực buộc học sinh phải đăng ký."
Theo Thông tư, hoạt động theo nhu cầu được tổ chức theo nhóm học sinh có cùng nội dung đăng ký, không theo đơn vị lớp học biên chế. Nhà trường cần công khai mục tiêu, nội dung, thời lượng, hình thức tổ chức và mức thu; tiếp nhận đăng ký trên cơ sở tự nguyện; sau đó xây dựng kế hoạch và bố trí thời khóa biểu phù hợp với nhu cầu thực tế và điều kiện tổ chức.
Ví dụ, trong chương trình giáo dục âm nhạc, những nội dung chung theo chương trình phải được thực hiện theo kế hoạch giáo dục của nhà trường. Nếu một số học sinh có nhu cầu học sâu hơn về một loại nhạc cụ, nhà trường có thể xem xét tổ chức lớp riêng theo nhu cầu đó, với điều kiện đáp ứng các yêu cầu của Thông tư và quy định có liên quan. Hoạt động này không được chiếm dụng thời gian dành cho chương trình chung hoặc hoạt động giáo dục tăng cường của tất cả học sinh.
Đối với học sinh không đăng ký, nhà trường vẫn phải bảo đảm quyền tiếp cận chương trình giáo dục và các hoạt động giáo dục tăng cường thuộc trách nhiệm của mình. Không được gây áp lực buộc học sinh tham gia; không được sử dụng việc tham gia hay không tham gia hoạt động theo nhu cầu làm căn cứ bất lợi trong đánh giá kết quả học tập, khen thưởng hoặc xếp loại học sinh.
Điều cốt lõi là quyền lựa chọn phải được bảo đảm trên thực tế, chứ không chỉ thể hiện trên giấy đăng ký. Nhà trường phải bố trí thời gian, không gian và tổ chức hoạt động theo đúng quy định, không để học sinh không đăng ký bị mất quyền lợi học tập hoặc chịu sự phân biệt đối xử.
Thông tư 85 hướng đến hai yêu cầu: nhà trường thực hiện đầy đủ trách nhiệm giáo dục đối với tất cả học sinh đồng thời tạo điều kiện để những học sinh có nhu cầu riêng được lựa chọn các hoạt động phù hợp, trên cơ sở tự nguyện, công khai và đúng quy định./.
