Lễ cúng máng nước là nghi lễ tín ngưỡng dân gian lâu đời của đồng bào M’Nông, thể hiện lòng biết ơn đối với thần linh, tổ tiên và ước vọng về nguồn nước dồi dào, mùa màng tươi tốt, cuộc sống bình an.
Việc phục dựng nghi lễ cúng máng nước tại xã Trà Leng góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống, đồng thời lan tỏa thông điệp bảo vệ nguồn nước và rừng đầu nguồn.
Nghi lễ lâu đời gắn với đời sống người M’Nông
Trong đời sống văn hóa, tâm linh của đồng bào M’Nông, nước giữ vai trò thiết yếu đối với sinh hoạt và sản xuất. Bởi vậy, lễ cúng máng nước từ lâu đã trở thành một nghi lễ quan trọng, thể hiện sự tôn kính đối với thần linh, tổ tiên và lòng biết ơn khi nguồn nước được đưa về phục vụ cộng đồng.
Thông qua nghi lễ, người dân cầu mong dòng nước luôn dồi dào, trong lành, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, mọi người khỏe mạnh, cuộc sống ấm no, bình an. Những lời khấn không chỉ gửi gắm niềm tin tâm linh mà còn phản ánh sự gắn bó mật thiết giữa con người với rừng núi, sông suối và môi trường tự nhiên.
Thông thường, mỗi năm đồng bào M’Nông tổ chức hai lần lễ cúng máng nước. Lần đầu diễn ra trước khi tỉa lúa, lần thứ hai được tổ chức sau mùa vụ lúa rẫy. Sau mỗi dịp cúng, dân làng cùng nhau tổ chức lễ hội mừng nguồn nước về, tạo không gian sinh hoạt văn hóa chung và thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng.
Giá trị của nghi lễ còn nằm ở ý thức gìn giữ thiên nhiên được trao truyền qua nhiều thế hệ. Đối với cư dân vùng cao, rừng đầu nguồn có vai trò quan trọng trong duy trì nguồn nước phục vụ đời sống. Bảo vệ rừng cũng chính là bảo vệ dòng nước, gìn giữ điều kiện sinh tồn và phát triển lâu dài của buôn làng.
Vì vậy, lễ cúng máng nước không chỉ là một phong tục tín ngưỡng mà còn là dịp để người lớn truyền dạy cho thế hệ trẻ về truyền thống của cha ông, nâng cao ý thức bảo vệ rừng, suối và môi trường sống.
Tái hiện không gian nghi lễ truyền thống
Ngày 25/10/2026, Bảo tàng Đà Nẵng phối hợp với Ủy ban Nhân dân xã Trà Leng tổ chức phục dựng Lễ hội Cúng máng nước của đồng bào M’Nông năm 2026 tại thôn Tak Xoai. Hoạt động nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, đồng thời gắn gìn giữ bản sắc dân tộc với phát triển kinh tế- xã hội và du lịch cộng đồng tại địa phương.
Điểm nhấn của chương trình là việc tái hiện nghi lễ trong không gian văn hóa liên hoàn, gồm bốn không gian gắn kết theo trình tự truyền thống, phản ánh mối quan hệ giữa con người với nguồn nước, rừng núi và cộng đồng.
Tại không gian thượng nguồn, các già làng, nghệ nhân mang lễ vật gồm trầu cau, con heo cùng những sản vật địa phương đến nơi có nguồn nước phù hợp để bày biện và đọc lời khấn. Nghi thức thể hiện lòng thành kính, lời tạ ơn thần linh và ước mong dòng nước luôn dồi dào, trong lành, mùa màng thuận lợi, dân làng mạnh khỏe, bình an.
Tiếp đó, không gian dòng chảy và máng nước tái hiện quá trình dẫn nước từ thượng nguồn về phục vụ đời sống. Khi dòng nước bắt đầu chảy theo máng về phía làng, tiếng reo vui của bà con vang lên, thể hiện niềm vui đón nguồn nước và niềm tin vào cuộc sống no đủ.
Tại không gian hạ nguồn - nhà làng, cộng đồng thực hiện các nghi thức cầu bình an, no đủ. Cuối cùng là nghi thức bàn giao máng nước cho cộng đồng, kết hợp giao lưu văn hóa, ẩm thực, thể hiện tinh thần đoàn kết, gắn bó trong đời sống của đồng bào M’Nông.
Trong trang phục truyền thống, người dân trang nghiêm thực hiện các nghi lễ. Không khí ngày hội thêm rộn ràng với những điệu múa, lời ca truyền thống, góp phần tái hiện sinh động không gian văn hóa đặc trưng của cộng đồng.
Bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch cộng đồng
Bên cạnh việc tái hiện phong tục, chương trình còn tổ chức giao lưu văn hóa, ẩm thực, giới thiệu những nét đặc trưng trong đời sống của đồng bào M’Nông đến người dân và du khách. Đây là dịp để cộng đồng trực tiếp thực hành văn hóa truyền thống, đồng thời tạo điều kiện để những giá trị văn hóa bản địa được biết đến rộng rãi hơn.
Thông qua hoạt động này, Bảo tàng Đà Nẵng tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương và cộng đồng trong công tác khảo sát, sưu tầm, bảo tồn các di sản văn hóa phi vật thể; từng bước giới thiệu những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào M’Nông đến công chúng, góp phần phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo vệ môi trường sinh thái và gìn giữ bản sắc dân tộc.
Hoạt động phục dựng cũng nằm trong định hướng triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035, gắn bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa phi vật thể với phát triển du lịch cộng đồng tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Việc phục dựng lễ cúng máng nước không chỉ góp phần lưu giữ một nghi lễ lâu đời mà còn đề cao vai trò chủ thể của cộng đồng trong bảo tồn và trao truyền di sản. Qua đó, những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được nuôi dưỡng trong đời sống hiện đại, đồng thời lan tỏa thông điệp về trách nhiệm bảo vệ nguồn nước, rừng đầu nguồn và môi trường sinh thái./.
Nét đẹp Lễ cúng máng nước của đồng bào M’Nông
Lễ cúng máng nước của đồng bào M’Nông vừa được phục dựng tại thôn Tak Xoai, xã Trà Leng, thành phố Đà Nẵng, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, nâng ý thức bảo vệ nguồn nước, môi trường sinh thái.
