Là một quốc gia có đường biển dài, khu vực đất liền chủ yếu là các châu thổthấp, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nềnhất của biến đổi khí hậu.
Trung tâm Bảo tồn Sinh vật biển và Phát triển cộng đồng (tên tiếng Anh viết tắtlà MCD) đang cùng các đối tác chung sức cùng cộng đồng dân cư ven biển hành độngnhằm đạt các mục tiêu bền vững để ứng phó với biến đổi khí hậu.
Tác động nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu
Theo dự báo, vào cuối thế kỷ 21, nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam tăng khoảng2-3 độ C, tổng lượng mưa năm và lượng mưa mùa mưa tăng, trong khi đó lượng mưamùa khô lại giảm, mực nước biển có thể dâng khoảng từ 75-100cm so với thời kỳ1980-1999.
Nếu mực nước biển dâng cao 1m, sẽ có khoảng 40% diện tích Đồng bằng sông CửuLong, 11% diện tích Đồng bằng sông Hồng và 3% diện tích của các tỉnh khác thuộcvùng ven biển bị ngập; khoảng 10-12% dân số Việt Nam bị ảnh hưởng trực tiếp vàtổn thất khoảng 10% GDP.
Tác động của biến đổi khí hậu đối với Việt Nam là rất nghiêm trọng, là nguy cơhiện hữu cho mục tiêu xóa đói giảm nghèo, cho việc thực hiện các mục tiêu thiênniên kỷ và sự phát triển bền vững của đất nước.
Nhận thức rõ những tác động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu đến sự phát triểnbền vững của đất nước, Chính phủ đã có chiến lược, chương trình mục tiêu và cácgiải pháp đồng bộ nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu, với quan điểm ứng phó vớibiến đổi khí hậu là trách nhiệm của toàn hệ thống; phát huy vai trò chủ đạotrong quản lý, điều hành của nhà nước, nâng cao tính năng động, sáng tạo vàtrách nhiệm của khu vực doanh nghiệp, phát huy cao nhất sự tham gia và giám sátcủa các đoàn thể chính trị xã hội, nghề nghiệp và cộng đồng dân cư.
MCD góp phần tăng lợi ích cho người dân
Trong số các lực lượng tham gia vào công tác ứng phó với biến đổi khí hậu, cáctổ chức dân sự xã hội có vai trò rất quan trọng. Là một tổ chức phi chính phủtrong nước, được thành lập từ năm 2003 với mục tiêu hài hòa nhu cầu của cộngđồng ven biển với gìn giữ môi trường biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu, trongsuốt 10 năm qua, MCD không ngừng tăng cường năng lực và hỗ trợ nhân dân một sốđịa phương tham gia bảo vệ môi trường, sử dụng và quản lý bền vững nguồn lợibiển để cải thiện đời sống, đồng thời với việc tác động tích cực vào chính sáchquản lý tài nguyên môi trường vùng ven biển ở các cấp.
MCD triển khai các mô hình thực tế và các tư vấn kỹ thuật về quản lý tàinguyên ven biển, cải thiện sinh kế cộng đồng thích ứng Biến đổi khí hậu,cùng với các đề xuất, góp ý cải thiện chính sách trong lĩnh vực này.
Từ những hoạt động đơn giản giúp người dân thay đổi nhận thức nâng cao khả năngứng phó với biến đổi khí hậu, giờ đây, những nơi có dự án của MCD đi qua, nhậnthức về biến đổi khí hậu đã trở nên phổ biến, thành một kỹ năng sống của cộngđồng cư dân.
MCD đã áp dụng các kỹ năng, kinh nghiệm từ các nước phát triển ứng dụng thànhcông và điều chỉnh phù hợp với điều kiện và nhu cầu Việt Nam.
Thời gian đầu, khi đề cập tới biến đối khí hậu, hầu như người dân nghèo ven biểnkhông mấy quan tâm. Miếng cơm manh áo phục vụ đời sống hàng ngày mới là nỗi lotoan của họ. Sau này, nhờ công tác truyền thông với các công cụ gần gũi, cáckhái niệm như thích ứng, phòng ngừa đã trở nên quen thuộc với người dân sinh sống ven biển.
Là một trong số rất nhiều những trường hợp được hưởng lợi từ những hoạt động hỗtrợ của MCD, chị Phùng Thị Thìn, Chủ tịch Liên hiệp hội phụ nữ xã Giao Thủy(Xuân Thủy, Nam Định) cho biết qua sự hỗ trợ của MCD, nhiều chị em trong xã đãnâng cao được nhận thức bảo tồn sinh vật biển. Cùng với việc tham gia làm dulịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy, chị em vừa có việc làm thêm vừa tăngthu nhập.
Trao “cần câu” để người dân sinh tồn bền vững
Giáo sư Nguyễn Hoàng Trí, Ủy ban Sinh quyển và Con người (Trung tâm nghiên cứuvà giáo dục môi trường) chia sẻ: "Chúng ta nên mang đến cho người nghèo một cái “cầncâu” chứ đừng mang đến con cá. Nhưng cái cần câu ấy, có thể là việc xây dựng cácmô hình thành công để bà con đến học tập, hoặc tìm giải pháp là ngoài hoạt độngđánh bắt thì họ có thu nhập khác ngoài thủy sản. Đó là các sản phẩm trao đổitrong quá trình du lịch, các sản phẩm làm bằng tay, các hoạt động văn hóa, vănnghệ, gây quỹ. Vấn đề cuối cùng phải là nâng cao dân trí."
Bà Nguyễn Thu Huệ, Giám đốc MCD cho biết: “Chúng tôi nhận thấy vai trò tham giacủa người dân rất quan trọng, bởi các sáng kiến phải có sự tham giacủa người dân. Chúng tôi muốn là cầu nối để mang những giá trị gia tăng chongười dân địa phương, dựa trên nền tảng văn hóa–xã hội và kinh tế của họ. Đâylà cách tiếp cận mang tính kiên nhẫn.”
Đồng quan điểm này, PGS Michael Tedengren, Khoa sinh thái học-hệ thống Đại họcStockholm, Thụy Điển, cho rằng, nếu lấy một cộng đồng nghề cá làm ví dụ, cần đưara các giải pháp quản lý tài ngyên để cộng đồng có thể tồn tại, phát triển, đóchính là gắn bó chặt chẽ với việc bảo tồn văn hóa của các cộng đồng.
Chính vì thế, ngoài việc trực tiếp tăng cường năng lực cộng đồng và xây dựng cácmô hình trình diễn tại các điểm dự án, MCD tích cực vận động nguồn kết nối mạnglưới.
MCD là cầu nối gắn kết các thành phần khác nhau, đặc biệt giới thiệu cách tiếpcận hệ sinh thái, hỗ trợ điều phối hợp tác giữa các ngành, các địa phương vớinhau thông qua chia sẻ thông tin, kinh nghiệm quản lý các khu dự trữ sinh quyển,quản lý tổng hợp dải ven biển, góp phần giải bài toán ứng phó với biến đổi khíhậu một cách toàn diện.
Từ những đóng góp và sự vươn lên, luôn tìm tòi, sáng tạo, năm 2009 MCD là thànhviên sáng lập của mạng lưới các tổ chức phi chính phủ và biến đối khí hậu tạiViệt Nam (VNGO&CC).
Từ năm 2010, MCD chính thức trở thành thành viên của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiênThế giới (IUCN), là thành viên của Hiệp hội nghề cá nhỏ Đông Nam Á Seafish.
Mô hình sinh kế thích ứng vùng ven biển mà MCD xây dựng cùng các địa phương đãđược ghi nhận là một trong các điểm sáng của báo cáo phát triển bền vững mà ViệtNam báo cáo tại RIO 20+./.
Trung tâm Bảo tồn Sinh vật biển và Phát triển cộng đồng (tên tiếng Anh viết tắtlà MCD) đang cùng các đối tác chung sức cùng cộng đồng dân cư ven biển hành độngnhằm đạt các mục tiêu bền vững để ứng phó với biến đổi khí hậu.
Tác động nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu
Theo dự báo, vào cuối thế kỷ 21, nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam tăng khoảng2-3 độ C, tổng lượng mưa năm và lượng mưa mùa mưa tăng, trong khi đó lượng mưamùa khô lại giảm, mực nước biển có thể dâng khoảng từ 75-100cm so với thời kỳ1980-1999.
Nếu mực nước biển dâng cao 1m, sẽ có khoảng 40% diện tích Đồng bằng sông CửuLong, 11% diện tích Đồng bằng sông Hồng và 3% diện tích của các tỉnh khác thuộcvùng ven biển bị ngập; khoảng 10-12% dân số Việt Nam bị ảnh hưởng trực tiếp vàtổn thất khoảng 10% GDP.
Tác động của biến đổi khí hậu đối với Việt Nam là rất nghiêm trọng, là nguy cơhiện hữu cho mục tiêu xóa đói giảm nghèo, cho việc thực hiện các mục tiêu thiênniên kỷ và sự phát triển bền vững của đất nước.
Nhận thức rõ những tác động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu đến sự phát triểnbền vững của đất nước, Chính phủ đã có chiến lược, chương trình mục tiêu và cácgiải pháp đồng bộ nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu, với quan điểm ứng phó vớibiến đổi khí hậu là trách nhiệm của toàn hệ thống; phát huy vai trò chủ đạotrong quản lý, điều hành của nhà nước, nâng cao tính năng động, sáng tạo vàtrách nhiệm của khu vực doanh nghiệp, phát huy cao nhất sự tham gia và giám sátcủa các đoàn thể chính trị xã hội, nghề nghiệp và cộng đồng dân cư.
MCD góp phần tăng lợi ích cho người dân
Trong số các lực lượng tham gia vào công tác ứng phó với biến đổi khí hậu, cáctổ chức dân sự xã hội có vai trò rất quan trọng. Là một tổ chức phi chính phủtrong nước, được thành lập từ năm 2003 với mục tiêu hài hòa nhu cầu của cộngđồng ven biển với gìn giữ môi trường biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu, trongsuốt 10 năm qua, MCD không ngừng tăng cường năng lực và hỗ trợ nhân dân một sốđịa phương tham gia bảo vệ môi trường, sử dụng và quản lý bền vững nguồn lợibiển để cải thiện đời sống, đồng thời với việc tác động tích cực vào chính sáchquản lý tài nguyên môi trường vùng ven biển ở các cấp.
MCD triển khai các mô hình thực tế và các tư vấn kỹ thuật về quản lý tàinguyên ven biển, cải thiện sinh kế cộng đồng thích ứng Biến đổi khí hậu,cùng với các đề xuất, góp ý cải thiện chính sách trong lĩnh vực này.
Từ những hoạt động đơn giản giúp người dân thay đổi nhận thức nâng cao khả năngứng phó với biến đổi khí hậu, giờ đây, những nơi có dự án của MCD đi qua, nhậnthức về biến đổi khí hậu đã trở nên phổ biến, thành một kỹ năng sống của cộngđồng cư dân.
MCD đã áp dụng các kỹ năng, kinh nghiệm từ các nước phát triển ứng dụng thànhcông và điều chỉnh phù hợp với điều kiện và nhu cầu Việt Nam.
Thời gian đầu, khi đề cập tới biến đối khí hậu, hầu như người dân nghèo ven biểnkhông mấy quan tâm. Miếng cơm manh áo phục vụ đời sống hàng ngày mới là nỗi lotoan của họ. Sau này, nhờ công tác truyền thông với các công cụ gần gũi, cáckhái niệm như thích ứng, phòng ngừa đã trở nên quen thuộc với người dân sinh sống ven biển.
Là một trong số rất nhiều những trường hợp được hưởng lợi từ những hoạt động hỗtrợ của MCD, chị Phùng Thị Thìn, Chủ tịch Liên hiệp hội phụ nữ xã Giao Thủy(Xuân Thủy, Nam Định) cho biết qua sự hỗ trợ của MCD, nhiều chị em trong xã đãnâng cao được nhận thức bảo tồn sinh vật biển. Cùng với việc tham gia làm dulịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Xuân Thủy, chị em vừa có việc làm thêm vừa tăngthu nhập.
Trao “cần câu” để người dân sinh tồn bền vững
Giáo sư Nguyễn Hoàng Trí, Ủy ban Sinh quyển và Con người (Trung tâm nghiên cứuvà giáo dục môi trường) chia sẻ: "Chúng ta nên mang đến cho người nghèo một cái “cầncâu” chứ đừng mang đến con cá. Nhưng cái cần câu ấy, có thể là việc xây dựng cácmô hình thành công để bà con đến học tập, hoặc tìm giải pháp là ngoài hoạt độngđánh bắt thì họ có thu nhập khác ngoài thủy sản. Đó là các sản phẩm trao đổitrong quá trình du lịch, các sản phẩm làm bằng tay, các hoạt động văn hóa, vănnghệ, gây quỹ. Vấn đề cuối cùng phải là nâng cao dân trí."
Bà Nguyễn Thu Huệ, Giám đốc MCD cho biết: “Chúng tôi nhận thấy vai trò tham giacủa người dân rất quan trọng, bởi các sáng kiến phải có sự tham giacủa người dân. Chúng tôi muốn là cầu nối để mang những giá trị gia tăng chongười dân địa phương, dựa trên nền tảng văn hóa–xã hội và kinh tế của họ. Đâylà cách tiếp cận mang tính kiên nhẫn.”
Đồng quan điểm này, PGS Michael Tedengren, Khoa sinh thái học-hệ thống Đại họcStockholm, Thụy Điển, cho rằng, nếu lấy một cộng đồng nghề cá làm ví dụ, cần đưara các giải pháp quản lý tài ngyên để cộng đồng có thể tồn tại, phát triển, đóchính là gắn bó chặt chẽ với việc bảo tồn văn hóa của các cộng đồng.
Chính vì thế, ngoài việc trực tiếp tăng cường năng lực cộng đồng và xây dựng cácmô hình trình diễn tại các điểm dự án, MCD tích cực vận động nguồn kết nối mạnglưới.
MCD là cầu nối gắn kết các thành phần khác nhau, đặc biệt giới thiệu cách tiếpcận hệ sinh thái, hỗ trợ điều phối hợp tác giữa các ngành, các địa phương vớinhau thông qua chia sẻ thông tin, kinh nghiệm quản lý các khu dự trữ sinh quyển,quản lý tổng hợp dải ven biển, góp phần giải bài toán ứng phó với biến đổi khíhậu một cách toàn diện.
Từ những đóng góp và sự vươn lên, luôn tìm tòi, sáng tạo, năm 2009 MCD là thànhviên sáng lập của mạng lưới các tổ chức phi chính phủ và biến đối khí hậu tạiViệt Nam (VNGO&CC).
Từ năm 2010, MCD chính thức trở thành thành viên của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiênThế giới (IUCN), là thành viên của Hiệp hội nghề cá nhỏ Đông Nam Á Seafish.
Mô hình sinh kế thích ứng vùng ven biển mà MCD xây dựng cùng các địa phương đãđược ghi nhận là một trong các điểm sáng của báo cáo phát triển bền vững mà ViệtNam báo cáo tại RIO 20+./.
Xuân Thân (Vietnam+)
