Từ lâu, giới y khoa đã ghi nhận một nghịch lý thú vị là hai căn bệnh đáng sợ ung thư và Alzheimer hiếm khi cùng xuất hiện trên một người.
Mới đây, một nghiên cứu kéo dài 15 năm được công bố trên tạp chí Cell đã giải mã bí ẩn này, chỉ ra rằng chính các tế bào ung thư đã vô tình tạo ra một lá chắn bảo vệ não bộ khỏi sự thoái hóa.
Cụ thể, nhóm nghiên cứu tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hoa Trung (Trung Quốc) phát hiện ra tế bào ung thư tiết ra một loại protein có tên là Cystatin C, đóng vai trò như một "người hùng" giấu mặt trong cuộc chiến chống lại sự sa sút trí tuệ.
Điều đáng kinh ngạc là protein Cystatin C này có khả năng vượt qua hàng rào máu não để xâm nhập vào trung khu thần kinh. Tại đây, chúng bám vào các mảng bám amyloid - nguyên nhân chính gây chết tế bào não trong bệnh Alzheimer - và kích hoạt một tín hiệu miễn dịch đặc biệt gọi là TREM2.
Nhờ đó, các tế bào miễn dịch trong não được huy động để "dọn dẹp" và phân hủy các mảng bám độc hại này. Trong các thử nghiệm trên chuột được cấy ghép khối u, quy trình sinh học này đã giúp ngăn chặn sự hình thành mảng bám não và cải thiện rõ rệt khả năng nhận thức của vật thí nghiệm.
Phát hiện này phù hợp với các quan sát lâm sàng và dữ liệu dịch tễ học trước đây. Donald Weaver, một nhà thần kinh học tại Viện Nghiên cứu Krembil (Canada), chia sẻ rằng trong suốt sự nghiệp chẩn đoán cho hàng nghìn bệnh nhân, ông hầu như không gặp trường hợp nào mắc cả hai bệnh cùng lúc.
Một phân tích quy mô lớn trên 9,6 triệu người cũng cho thấy việc chẩn đoán ung thư liên quan đến việc giảm 11% tỷ lệ mắc Alzheimer. Tuy nhiên, phải đến tận bây giờ, cơ chế phân tử đằng sau mối liên hệ kỳ lạ này mới được đưa ra ánh sáng.
Nghiên cứu này được đánh giá là một bước tiến quan trọng, mở ra hướng đi mới đầy hứa hẹn cho việc điều trị Alzheimer. Mặc dù việc một protein lớn như Cystatin C có thể lọt vào não là điều gây ngạc nhiên cho giới chuyên môn, nhưng khả năng kích hoạt cơ chế tự vệ TREM2 của nó mang lại giá trị thực tiễn to lớn.
Hiện nay, y học đang gặp khó khăn trong việc tìm ra thuốc có thể kích hoạt protein thay vì chỉ vô hiệu hóa chúng, do đó cơ chế tự nhiên này của ung thư có thể là chìa khóa để các nhà khoa học thiết kế nên những loại thuốc đặc trị mới cho não bộ trong tương lai./.