Trước áp lực gia tăng chất thải từ các dự án cải tạo, xây dựng hạ tầng và chỉnh trang đô thị, thành phố Hà Nội đang đẩy nhanh việc bố trí các điểm tiếp nhận tạm thời, tháo gỡ vướng mắc về mặt bằng và thúc đẩy đầu tư các cơ sở xử lý tập trung. Bên cạnh giải pháp trước mắt, vấn đề tiếp theo với thành phố là kiểm soát chặt chẽ quá trình thu gom, vận chuyển, xử lý, từng bước biến phế thải xây dựng thành nguồn vật liệu có thể tái sử dụng.
Áp lực phế thải xây dựng từ các công trường
Thời gian gần đây, tại khu vực dự án cải tạo, mở rộng ngõ 381 Nguyễn Khang (Hà Nội), tiếng máy xúc, tiếng xe tải lại nối nhau giữa những đống gạch vỡ, bê tông, đất đá còn ngổn ngang sau phá dỡ. Các công nhân khẩn trương thu dọn, phân loại, vận chuyển phế thải, để bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công.
Theo anh Minh Châu, công nhân môi trường đang làm việc tại khu vực dự án trên, đêm nào đội công nhân cũng vận chuyển gần chục lượt xe chất thải ra khỏi công trường. Khối lượng phế thải phát sinh mỗi ngày khá lớn, đòi hỏi các công nhân làm việc liên tục để kịp tiến độ bàn giao mặt bằng.
Từ những ngôi nhà được phá dỡ, phế thải chủ yếu gồm gạch, bê tông, vữa, đất đá, sắt, thép... Trước khi đưa lên xe, các loại vật liệu được phân loại ngay tại hiện trường. Sau đó, máy xúc bốc phế thải lên xe để vận chuyển đến các bãi xử lý, chủ yếu tại khu vực Pháp Vân-Cầu Giẽ và xã Phúc Thịnh.
Tại các bãi tiếp nhận, vật liệu tiếp tục được phân loại, nghiền và sàng. Những thành phần còn khả năng tận dụng có thể được sử dụng làm vật liệu san lấp, nền đường hoặc phục vụ các công trình khác. Phần không thể tái sử dụng được chuyển đi xử lý, chôn lấp theo quy định.
Trong khi đó, tại khu vực vành đai 2,5, bà Thu Hà (sinh sống ở khu vực này) cho biết sau khi nhà cửa được phá dỡ, gạch, bê tông và đất đá được xe tải vận chuyển ra khỏi khu vực giải phóng mặt bằng từ sáng sớm đến đêm khuya. Qua từng ngày, người dân nhận thấy mặt bằng đang dần được thu dọn, song điều mong muốn nhất vẫn là phế thải được di chuyển kịp thời, tránh tồn đọng gây bụi bẩn và ảnh hưởng đến việc đi lại.
Còn tại ngõ 381 Nguyễn Khang, chị Tú Linh, phản ánh một số vị trí vẫn còn phế thải chất đống ngoài đường, thậm chí lẫn với rác sinh hoạt. Đáng nói hơn, những đống vật liệu để lâu có thể phát tán bụi khi trời nắng, xe cộ đi qua; khi trời mưa, đất cát và bùn tràn ra mặt đường, gây bất tiện cho người dân.
Những phản ánh trên cho thấy, bên cạnh nỗ lực thu dọn tại các công trường, việc tổ chức các điểm tiếp nhận, trung chuyển và xử lý phù hợp với tiến độ thi công có ý nghĩa quan trọng. Phế thải cần được đưa đi đúng nơi quy định, hạn chế tồn đọng tại khu dân cư và ngăn ngừa nguy cơ bị đổ trộm.
Theo Cục Môi trường, khối lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh tại Hà Nội trung bình khoảng 3.000-3.400 tấn/ngày, lúc cao điểm có thể lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày. Trong khi đó, tổng công suất xử lý tại một số vị trí tiếp nhận, xử lý hiện có trên địa bàn vẫn còn hạn chế.
Thực tế trên cho thấy khoảng cách lớn giữa lượng chất thải phát sinh và năng lực xử lý hiện hữu, tạo sức ép đáng kể đối với công tác quản lý. Đặc biệt, khi nhiều dự án hạ tầng, giao thông và chỉnh trang đô thị đồng loạt triển khai, nhu cầu tiếp nhận đất đào, bùn thải và phế thải xây dựng càng tăng.
Tại phiên chất vấn về lĩnh vực môi trường ngày 22/10, do Thường trực Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội tổ chức, vấn đề về quy hoạch, quản lý chất thải rắn và bảo đảm vệ sinh môi trường cũng được các đại biểu quan tâm.
Theo ông Vũ Duy Cường - Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội, quy hoạch của Hà Nội xác định 9 vị trí xử lý chất thải rắn xây dựng với tổng công suất 8.500 tấn/ngày đêm, nhưng công suất thực hiện mới đạt khoảng 1.500 tấn/ngày đêm. Trong khi đó, lượng chất thải phát sinh thực tế khoảng 3.000-4.000 tấn/ngày, có thời điểm lên tới 10.000 tấn/ngày khi các công trình trọng điểm được đẩy mạnh thi công.
Thực tế trên đặt ra yêu cầu cấp thiết phải mở rộng năng lực tiếp nhận, xử lý, đồng thời tổ chức lại mạng lưới thu gom, vận chuyển để đáp ứng nhu cầu trước mắt, tạo nền tảng cho quản lý chất thải xây dựng theo hướng lâu dài.
Mở rộng năng lực tái chế chất thải rắn xây dựng
Hiện nay, Hà Nội đang triển khai nhiều giải pháp song song, từ bố trí địa điểm tiếp nhận tạm thời đến đẩy nhanh đầu tư các nhà máy xử lý tập trung. Thông tin từ Cục Môi trường cho biết thành phố Hà Nội đang đẩy nhanh đầu tư các dự án nhà máy xử lý chất thải rắn xây dựng tập trung (gồm Trạm X16B Chương Dương 700 tấn/ngày; Nhà máy Dục Tú 1.000 tấn/ngày; Khu xử lý Tiến Thắng 480 tấn/ngày; Khu X16A Chương Dương 1.500 tấn/ngày).
Tại các xã, phường, Hà Nội bố trí sử dụng tạm thời 81 vị trí tiếp nhận, tập kết và xử lý tạm thời đất đào, chất thải rắn xây dựng và bùn thải phát sinh từ các dự án, công trình, góp phần đáp ứng nhu cầu cấp thiết về địa điểm tiếp nhận, xử lý trong thời gian chờ các dự án xử lý tập trung được đầu tư và đưa vào vận hành; trong số này, có 21 vị trí xử lý tạm thời chất thải rắn xây dựng.
Ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội cũng đang triển khai cho thuê đất, lựa chọn đơn vị có năng lực, kinh nghiệm vào triển khai xử lý, nghiền tái chế chất thải rắn xây dựng để giải quyết ngay nhu cầu xử lý chất thải rắn xây dựng phát sinh của các công trình, dự án trọng điểm.
Ngoài ra, Hà Nội đang đề xuất điểm tập kết tập trung có quy mô lớn nhằm đáp ứng nhu cầu lưu chứa, trung chuyển và xử lý chất thải rắn xây dựng khi các dự án trọng điểm của Thành phố đồng loạt triển khai.
Cùng với đó, Hà Nội yêu cầu các dự án quy mô lớn ưu tiên phương án xử lý tại chỗ khi đáp ứng đủ điều kiện về mặt bằng và các yêu cầu liên quan.
Trước yêu cầu cấp bách về bảo vệ môi trường, Cục Môi trường cũng đưa ra đề xuất, kiến nghị Hà Nội cần chỉ đạo công tác quy hoạch địa điểm, tổ chức triển khai thực hiện quy hoạch đối với các địa điểm đổ chất thải từ hoạt động xây dựng; ban hành quy định cụ thể về việc thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn xây dựng phù hợp với điều kiện của thành phố.
Về phía Hà Nội, Phó Chủ tịch Vũ Duy Cường cho biết qua rà soát, các cơ quan chuyên môn của thành phố và Bộ Xây dựng đã thống nhất định hướng khu xử lý Sóc Sơn tập trung phục vụ nhu cầu xử lý chất thải rắn của Hà Nội.
Thành phố Hà Nội cũng thống nhất phân bổ mạng lưới xử lý theo bốn hướng Đông, Tây, Nam, Bắc nhằm giảm chi phí vận chuyển, hạn chế áp lực tập trung lên một địa phương. Tại phía Nam, thành phố đang triển khai nhà máy tại Núi Thoong và chuẩn bị triển khai nhà máy tại Châu Can-Chuyên Mỹ, mỗi nhà máy có công suất 2.000 tấn/ngày đêm.
Đại diện Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội cũng cho biết theo quy hoạch, đến năm 2030, tổng công suất xử lý chất thải rắn dự kiến đạt khoảng 15.000 tấn/ngày đêm, đáp ứng nhu cầu xử lý hằng ngày. Đối với chất thải xây dựng, việc bổ sung công suất và đưa các điểm tiếp nhận vào hoạt động sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách giữa lượng phát sinh và năng lực xử lý thực tế.
Tuy nhiên, mở rộng công suất mới là một phần của bài toán. Yêu cầu đặt ra với Hà Nội là cần quy hoạch và tổ chức triển khai các địa điểm tiếp nhận chất thải từ hoạt động xây dựng; ban hành quy định cụ thể về thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn xây dựng phù hợp với điều kiện của thành phố.
Đặc biệt, theo Cục Môi trường, việc kiểm soát cần được thực hiện xuyên suốt từ công trình phát sinh đến nơi xử lý cuối cùng. Chủ đầu tư, nhà thầu cần lập phương án quản lý chất thải ngay từ giai đoạn chuẩn bị thi công, xác định khối lượng dự kiến, phương thức phân loại, tái chế, vận chuyển và địa điểm tiếp nhận. Đây là cơ sở để kiểm soát dòng chất thải, hạn chế tình trạng đổ thải trái phép và nâng cao trách nhiệm của các bên liên quan.
Thực tế cho thấy, từ những chuyến xe vận chuyển phế thải rời công trường đến kế hoạch xây dựng mạng lưới xử lý quy mô lớn, Hà Nội đang từng bước tìm lời giải cho áp lực chất thải phát sinh cùng quá trình phát triển đô thị.
Khi các điểm tiếp nhận được bố trí phù hợp, công suất xử lý được nâng lên và quy trình phân loại, tái chế được kiểm soát chặt chẽ, phế thải xây dựng sẽ có thêm cơ hội trở thành nguồn tài nguyên thứ cấp, góp phần giảm áp lực môi trường và phục vụ mục tiêu phát triển đô thị bền vững./.
Khởi tố vụ án đổ trộm gần 7.830 tấn chất thải xây dựng tại xã Bát Tràng
Cơ quan điều tra Công an Hà Nội đã khởi tố vụ án "Gây ô nhiễm môi trường" về hành vi đổ, san lấp trái phép chất thải xây dựng trên đất nông nghiệp tại xã Bát Tràng.
