Lễ kỷ niệm cấp quốc gia “950 năm Quốc Tử Giám – Quốc học Việt Nam” vào 19h30 ngày 14/11 sẽ truyền tải thông điệp về đạo học và tri thức như một dòng chảy bất tận, kết nối truyền thống nghìn năm với hơi thở của thời đại mới.
Tổng đạo diễn Phạm Hoàng Giang đã có cuộc trò chuyện với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus về những thông điệp tôn vinh tri thức, trọng dụng hiền tài được truyền tải thông qua chương trình.
Dòng chảy tri thức xuyên suốt gần một thiên niên kỷ
- Lễ kỷ niệm cấp quốc gia “950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam” mang trọng trách tái hiện một thực thể văn hóa có chiều sâu gần một thiên niên kỷ. Ý tưởng chủ đạo và thông điệp nghệ thuật xuyên suốt mà ông muốn gửi gắm trong chương trình lần này là gì?
Tổng đạo diễn Phạm Hoàng Giang: Chương trình có chủ đề “Tinh hoa đạo học” - là chữ của Tiến sỹ Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám.
Tôi xây dựng chương trình với ý tưởng chủ đạo là: Đạo học không phải là những trang sử rêu phong nằm lại quá khứ, mà là dòng chảy tri thức liên tục bồi đắp và cuộn chảy suốt 950 năm, nối liền cội nguồn văn hiến với vận hội phát triển của dân tộc.
Với thông điệp xuyên suốt: "Đạo học là cội rễ của nhân cách; Tri thức là đôi cánh đưa đất nước vươn mình," chương trình khẳng định: Gươm giáo giữ yên bờ cõi trong thời loạn, nhưng chính văn hiến và đạo học giữ vững vận nước trong buổi thái bình.
- Ông có thể chia sẻ thêm về tinh thần nghệ thuật để kết nối câu chuyện lịch sử từ năm 1076 với khát vọng phát triển đất nước trong thời đại mới, đồng thời tạo được sự đồng cảm với khán giả hôm nay?
Tổng đạo diễn Phạm Hoàng Giang: Chương trình được triển khai qua hai chương “Mạch nguồn đạo học” và “Hiền tài là nguyên khí quốc gia.”
Chương I gợi lại điểm tựa lịch sử, khắc họa truyền thống tôn sư trọng đạo, khí tiết kẻ sỹ và sức mạnh hộ quốc an dân qua các mốc son từ khi vua Lý Nhân Tông ra chiếu thư xây dựng trường Quốc Tử Giám. Và từ tri thức đó đã tạo nên những sự chuyển hoá mạnh mẽ từ tri thức sang sức mạnh dân tộc thể hiện bản lĩnh sỹ khí của tri thức và nho sỹ Việt Nam.
Chương II mang tính thời đại, gắn với tinh thần trọng dụng hiền tài, khởi nguồn từ sự tận tụy của người thầy, dòng chảy trao truyền sang thế hệ trẻ, và bùng nổ thành khát vọng cống hiến dựng xây đất nước.
Để chạm tới khán giả hôm nay, chúng tôi dùng những thông điệp hết sức gần gũi: Đạo học bắt đầu từ lòng biết ơn mẹ cha, sự kính trọng người thầy, uống nước nhớ nguồn và trách nhiệm của mỗi cá nhân trước đất nước để góp sức dựng xây dân tộc giàu mạnh và hội nhập cùng thế giới.
- Làm chương trình nghệ thuật tại một Di tích quốc gia đặc biệt, cái nôi tri thức của quốc gia thì cách dàn dựng có gì khác với các sự kiện văn hóa khác, thưa đạo diễn?
Tổng đạo diễn Phạm Hoàng Giang: Khi bắt tay viết kịch bản cho chương trình, chúng tôi tìm hướng đi là giải bài toán về mặt dàn dựng, kể chuyện tái hiện sự hình thành Quốc Tử Giám - một buổi bình văn là điểm nhấn quan trọng của chương trình này chỉ Quốc Tử Giám mới có. Ngày xưa các quan lại, sỹ tử thường tham gia buổi bình văn đó vào ngày mùng Một hoặc ngày Rằm.
Dòng chảy của đạo học từ xưa đến nay, yếu tố tri thức quan trọng như thế nào trong đời sống hôm nay… từ cách đặt vấn đề đó, chúng tôi xây dựng các phần biểu diễn.
Sự tham gia của các nghệ sỹ được chúng tôi tính toán rất kỹ, đặt để từng người phù hợp từng tác phẩm âm nhạc, có những nghệ sỹ xuất hiện trong phân cảnh ngắn, chỉ có 30 giây đến 1 phút nhưng mang lại những giá trị cảm xúc đặc biệt.
Tiếp nối tinh thần của tiền nhân bằng tư duy thời đại mới
- Được biết là chương trình sử dụng nhiều công nghệ trình diễn hiện đại. Ông có cho rằng công nghệ đang tạo nên điểm nhấn cho các chương trình nghệ thuật?
Tổng đạo diễn Phạm Hoàng Giang: Tôi không coi công nghệ là một điểm nhấn. Với tôi, công nghệ được sử dụng để làm sao tôn vinh được giá trị cốt lõi và thông điệp của chương trình.
Tôi không phá vỡ những nét kiến trúc và vẻ trầm mặc của Văn Miếu-Quốc Tử Giám mà tận dụng tối đa hiện trạng và không gian sẵn có, sân khấu như một đại cảnh rộng lớn có thể coi cả Văn Miếu-Quốc Tử Giám một phim trường để thể hiện các yếu tố dàn dựng kết hợp giữa các không gian.
Công nghệ chỉ giúp mình có những sự chuyển đoạn, ráp nối giữa các phần nội dung và không gian này lại với nhau.
Ở Việt Nam, công nghệ sân khấu đã tiệm cận thế giới rồi. Điều quan trọng là chúng ta sử dụng công nghệ để vận hành sự kiện, bổ trợ cho dụng ý nghệ thuật và phải quản lý, làm chủ được công nghệ. Với chương trình lần này, chúng tôi mong muốn đưa vào yếu tố bản sắc.
- Ông kỳ vọng thế hệ trẻ sẽ cảm nhận và tiếp nhận thông điệp gì từ câu chuyện 950 năm Quốc Tử Giám? Làm thế nào để lịch sử không chỉ được tái hiện trên sân khấu mà còn trở thành nguồn cảm hứng cho hành động và khát vọng cống hiến hôm nay?
Tổng đạo diễn Phạm Hoàng Giang: Kế thừa truyền thống chỉ là kế thừa trên những trang sách hay trong các bộ phim, mà là tiếp nối tinh thần của tiền nhân bằng tư duy của thời đại mới.
Tôi mong người trẻ noi gương tiền nhân và hoàn thiện bản thân qua bốn chữ: Tâm-Tài-Trí-Đức, hãy giữ lòng biết ơn và sự khiêm nhường trước cội nguồn; đem trí tuệ và công nghệ hiện đại giải quyết những bài toán lớn của đất nước.
Tôi muốn thông qua chương trình trở thành lời hiệu triệu thôi thúc mỗi bạn trẻ tự tin nhận lấy ngọn cờ tiên phong, biến tri thức thành sức mạnh đưa Việt Nam vững vàng bước vào kỷ nguyên vươn mình, làm rạng danh dân tộc trước bạn bè năm châu.
- Chuỗi sự kiện kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám diễn ra trong tháng 11, giữa lúc cả nước đang chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam lần thứ nhất. Ông có cảm nhận thế nào về bầu không khí hứng khởi này?
Tổng đạo diễn Phạm Hoàng Giang: Trước khi đến với Trường Sân khấu Điện ảnh Hà Nội, tôi là một Cử nhân Văn hoá của Trường Đại học Văn hoá Hà Nội. Lúc đó, phải nói rằng văn hoá chưa được quan tâm như hiện nay.
Với Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị và Ngày Văn hoá Việt Nam 24/11, tôi rất vui khi văn hoá ngày càng được Đảng và Nhà nước quan tâm, đặt vào vị thế ngang hàng với kinh tế. Đó chính là động lực để thúc đẩy chuyển dịch từ làm văn hoá phong trào sang phát triển công nghiệp văn hoá.
Ngày Văn hoá Việt Nam là ngày mà những người hoạt động văn hóa nghệ thuật như tôi và các đồng nghiệp rất phấn khởi vì thấy những giá trị mình tạo ra góp phần bé nhỏ vào sự phát triển của đất nước.
Chúng tôi cũng cảm thấy phải trách nhiệm hơn đối với các sản phẩm, các chương trình nghệ thuật. Ngày trước chúng tôi chỉ tập trung nhiều vào tư vấn cho chương trình khai mạc hoặc các chương trình trọng điểm thì bây giờ chúng tôi phải xây dựng cả một hệ sinh thái để tạo nên các giá trị thương mại hoặc bổ trợ cho việc quảng bá các sản phẩm tạo ra giá trị kinh tế. Đó cũng là những sức ép không hề nhỏ khi mình phải thay đổi toàn diện về việc định hình, xây dựng các sự kiện và lễ hội.
Tôi nghĩ rằng trong 5 đến 15 năm nữa, Việt Nam sẽ phát triển mạnh và các sản phẩm về công nghiệp văn hoá và ngành văn hóa sẽ khẳng định được vai trò của mình trong thời đại mới.
- Xin cảm ơn những chia sẻ của ông./.