Trong đời sống văn hóa của người Việt, hoa và cây cảnh ngày Tết không chỉ là yếu tố trang trí cho không gian thêm rực rỡ, mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về tâm linh, phong thủy và niềm tin vào khởi đầu mới. Mỗi cành hoa, mỗi chậu cây được lựa chọn trong những ngày đầu xuân đều hàm chứa những ước nguyện tốt lành cầu cho gia đạo yên ấm, sức khỏe dồi dào, công việc hanh thông, cuộc sống đủ đầy.
Từ bao đời nay, việc chơi hoa ngày Tết đã trở thành một nét đẹp văn hóa, thể hiện sự giao hòa giữa con người với thiên nhiên, giữa đất trời và lòng người trong thời khắc chuyển giao thiêng liêng của năm mới.
Một bình hoa tươi, một chậu cây xanh trong những ngày đầu năm không chỉ làm đẹp không gian sống, mà còn nhắc mỗi người sống chậm lại, hướng thiện và trân trọng những giá trị bền lâu. Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa và bền bỉ nhất của hoa trong Tết cổ truyền Việt Nam.
Hoa đào - Sinh khí mùa xuân và bình an đầu năm
Ở miền Bắc, hoa đào được xem là linh hồn của Tết cổ truyền. Sắc hồng dịu dàng nhưng ấm áp của hoa đào tượng trưng cho sinh khí mới, sự hồi sinh của vạn vật và những khởi đầu tốt đẹp sau mùa đông giá lạnh.
Theo quan niệm dân gian, hoa đào còn có tác dụng xua đuổi tà khí, mang lại bình an cho gia đình. Cành đào nở đúng dịp Tết được xem là dấu hiệu của thiên thời thuận hòa, báo hiệu một năm mới hanh thông, may mắn. Bởi vậy, hoa đào không chỉ là biểu tượng của mùa xuân, mà còn là lời chúc gia đạo an yên, con cháu sum vầy, vận may gõ cửa.
Hoa mai - Phú quý và thịnh vượng của miền Nam
Nếu hoa đào gắn với Tết miền Bắc, thì hoa mai vàng là hình ảnh không thể thiếu trong Tết của người miền Nam. Sắc vàng rực rỡ của hoa mai tượng trưng cho phú quý, tài lộc và sự sung túc.
Hoa mai nở đúng dịp đầu năm được xem là điềm lành, báo hiệu một năm mới làm ăn thuận lợi. Theo quan niệm dân gian, hoa mai có nhiều cánh, nở đều và bền sẽ mang đến vận may dài lâu, cuộc sống ổn định, gia đình thịnh vượng. Bên cạnh ý nghĩa phong thủy, hoa mai còn thể hiện tinh thần kiên cường, vượt khó, bởi loài hoa này phải trải qua nắng gió khắc nghiệt để bung nở khi xuân về.
Hoa Mai vàng có 5 cánh tượng trưng cho năm thần cát tường là Phúc, Lộc, Thọ, Khang, Ninh. Màu vàng của hoa mai tượng trưng cho sự vinh hiển cao sang.
Còn theo quan niệm của người xưa thì cây hoa mai của nhà nào chỉ nở toàn hoa mai 7 cánh thì gia đình đó "đại cát, đại quý" trong năm đó.
Hoa cúc - Trường thọ, phúc lộc và hiếu nghĩa
Hoa cúc là loài hoa quen thuộc trong không gian thờ cúng và sinh hoạt ngày Tết của nhiều gia đình Việt. Với vẻ đẹp mộc mạc, bền bỉ, hoa cúc tượng trưng cho sự trường thọ, phúc lộc và lòng hiếu kính đối với tổ tiên.
Hoa cúc vàng thường được chọn cắm trên bàn thờ ngày Tết, thể hiện mong ước về sức khỏe dồi dào, cuộc sống an ổn, gia đạo hòa thuận. Không rực rỡ như mai, không mong manh như đào, hoa cúc mang vẻ đẹp điềm đạm, rất phù hợp với tinh thần tiết chế và cân bằng trong những ngày đầu năm.
Hoa lay ơn - Sự ngay thẳng và thăng tiến
Hoa lay ơn thường xuất hiện trong những bình hoa cao, đặt trang trọng tại phòng khách ngày Tết. Thân hoa vươn thẳng, các bông hoa nở lần lượt từ gốc đến ngọn, tượng trưng cho sự chính trực, ngay thẳng và từng bước tiến lên trong cuộc sống.
Theo quan niệm phong thủy, hoa lay ơn mang ý nghĩa thăng tiến trong công danh, sự nghiệp phát triển bền vững, rất phù hợp với mong muốn của nhiều gia đình trong dịp đầu năm mới.
Cây hoa lay ơn còn một cái tên khác là "kiếm lan". Không ít gia đình thích cắm lay ơn vào một chum to, chọn các bông dài, nhiều hoa nhất để chơi được từ Tết cho tới rằm tháng Giêng. Lay ơn là sự hiện diện cho tình cảm ấm áp, keo sơn. Thập niên 1980, trong đám cưới người Hà Nội cô dâu bắt buộc phải ôm theo một bó lay ơn đỏ có lẽ cũng vì lẽ này.
Hoa đồng tiền - Tài lộc và niềm vui
Đúng như tên gọi, hoa đồng tiền được xem là loài hoa mang lại tài lộc, may mắn và niềm vui. Hoa có nhiều màu sắc rực rỡ như đỏ, hồng, cam, vàng, tạo cảm giác tươi mới, phấn chấn cho không gian ngày Tết.
Hoa đồng tiền thường được cắm ở phòng khách hoặc bàn làm việc với mong muốn tiền tài dồi dào, công việc hanh thông, tinh thần vui vẻ, lạc quan trong năm mới.
Không chỉ mang vẻ đẹp tươi sáng rực rỡ, hoa đồng tiền còn mang trên mình nhiều ý nghĩa đặc biệt khác nhau. Trong những dịp xuân về tết đến, hoa đồng tiền mang trên mình ý nghĩa tài lộc và may mắn.
Từ xa xưa, mọi người tin rằng vào ngày Tết nếu có một chậu hoa đồng tiền trong nhà sẽ giúp gia chủ làm ăn phát đạt, gặp nhiều thành công. Bên cạnh đó, nó còn giúp hoá giải điềm xấu và mang lại vận may cho gia chủ.
Không chỉ vậy hoa đồng tiền còn mang ý nghĩa hạnh phúc. Trang trí hoa đồng tiền vào dịp Tết với mong muốn cầu chúc cho gia đình năm mới vui vẻ, bình an và hạnh phúc tràn đầy.
Hoa sao nhái - Sắc xuân nhẹ nhàng và niềm vui giản dị
Hoa sao nhái, còn gọi là hoa bươm bướm, gây ấn tượng bởi những cánh hoa mỏng nhẹ, nhiều sắc màu như trắng, hồng, tím, cam… rung rinh trong gió, gợi cảm giác thanh thoát và tươi vui. Vẻ đẹp tự nhiên, không cầu kỳ của hoa rất phù hợp với không khí an nhiên, khoan thai của những ngày đầu năm mới.
Trong đời sống tinh thần, hoa sao nhái tượng trưng cho sự lạc quan, bình yên và niềm vui giản dị. Những bông hoa nhỏ bé nhưng bền bỉ vươn lên trong nắng gió gửi gắm thông điệp về tinh thần nhẹ nhõm, yêu đời, mong một năm mới thuận hòa, ít lo toan, nhiều niềm vui.
Cắm một bình hoa sao nhái (hoa bươm bướm) trong dịp Tết không chỉ làm mềm không gian sống mà còn mang lại nguồn sinh khí tích cực, giúp con người chậm lại, thư thái hơn giữa nhịp sống tất bật. Chơi hoa sao nhái ngày Tết vì thế không hướng tới sự phô trương, mà là cách gửi gắm ước vọng bình an, đủ đầy và hài hòa cho năm mới.
Cây quất - Biểu trưng cho sự đủ đầy và viên mãn
Cây quất là loại cây cảnh quen thuộc, đặc biệt phổ biến trong dịp Tết ở miền Bắc. Một cây quất đẹp thường hội tụ đủ lá xanh, hoa trắng, quả vàng, tượng trưng cho sự sung túc, tròn đầy và phát triển bền vững.
Cây quất cũng có nhiều loại như kim quất dự báo điềm phát tài; tứ quý quất dự báo điềm bốn mùa bình an; châu sa quất treo ở đầu giường đầu năm để cầu “cát tinh chiếu.”
Theo quan niệm truyền thống, cây quất sai quả, quả chín xen lẫn quả xanh thể hiện sự nối tiếp hài hòa giữa quá khứ - hiện tại - tương lai, là lời chúc cho một năm mới làm ăn thuận lợi, gia đình viên mãn, con cháu đủ đầy.
Cây trà - Thanh nhã và phúc khí lâu dài
Không phổ biến như đào hay quất, nhưng cây trà (hoa trà) lại được nhiều gia đình yêu nét văn hóa truyền thống lựa chọn. Hoa trà nở chậm, cánh dày, sắc hoa trang nhã, tượng trưng cho sự nhẫn nại, khiêm nhường và bền bỉ.
Trong văn hóa Á Đông, cây trà gắn với tinh thần tĩnh tại, thanh sạch. Trưng cây trà ngày Tết thể hiện mong ước về một năm mới an yên, gia đạo ổn định, phúc lành tích tụ bền lâu, không phô trương nhưng vững chắc.
Hoa hồng - Niềm vui và sự gắn kết
Dù không phải loài hoa truyền thống riêng của Tết cổ truyền, hoa hồng ngày càng được nhiều gia đình lựa chọn để cắm trong nhà dịp đầu năm. Với màu sắc rực rỡ, hoa hồng mang đến cảm giác ấm áp, tươi mới và giàu sinh khí.
Hoa hồng tượng trưng cho tình cảm, sự gắn kết và niềm vui sống, gửi gắm mong ước về gia đình hòa thuận, các mối quan hệ tốt đẹp, đời sống tinh thần phong phú trong năm mới.
Hoa thược dược - Vẻ đẹp bình dị mang lại niềm vui đầu xuân
Giữa muôn sắc hoa ngày Tết, hoa thược dược vẫn giữ cho mình một vị trí riêng nhờ vẻ đẹp giản dị, gần gũi. Dù ngày càng xuất hiện nhiều loài hoa nhập ngoại, thược dược với những cánh hoa mỏng manh, màu sắc rực rỡ vẫn gợi lên cảm giác thân quen của Tết xưa, Tết truyền thống.
Hoa thược dược nở đúng tiết xuân, sắc hoa tươi tắn nhưng không phô trương, rất phù hợp với tiết trời mềm mại đầu năm. Một bình thược dược đặt trong nhà ngày Tết không chỉ làm không gian thêm sinh động mà còn mang lại cảm giác thư thái, yêu đời, như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng về niềm vui giản đơn và sự lạc quan cho năm mới.
Hoa thủy tiên - Cát khí đầu năm và nét chơi hoa thanh tao
Hoa thủy tiên được xem là một trong những loài hoa nở sớm nhất khi xuân vừa chớm, mang theo hương thơm thuần khiết và vẻ đẹp tinh tế. Người chơi hoa quan niệm rằng, nếu thủy tiên nở đúng vào thời khắc Giao thừa hoặc sáng mồng Một Tết, đó là điềm báo cho một năm mới tốt lành, hanh thông.
Tên hoa có chữ “tiên” được coi là rất cát lợi, nên thủy tiên thường được dùng để chúc phúc, cầu may trong những ngày đầu năm. Không chỉ làm đẹp, hoa thủy tiên còn mang ý nghĩa khử tà, tăng sinh khí, đặc biệt khi hương hoa hòa quyện cùng mùi hương trầm từ bàn thờ, tạo nên không gian linh thiêng, ấm áp.
Với người Hà Nội, có được một bình thủy tiên nở đúng giao thừa là lộc xuân quý giá. Hoa thường được đặt trang trọng trên bàn thờ, bên cạnh cam canh, bưởi Diễn, như sự hội tụ tinh tế của hương sắc đất trời trong khoảnh khắc đầu năm.
Hoa lan - Sang trọng, tinh tế và sinh khí bền lâu
Được mệnh danh là “nữ hoàng của các loài hoa,” hoa lan chinh phục người chơi bởi vẻ đẹp kiều diễm, hương thơm nhẹ nhàng và độ bền cao. Trong phong thủy, hoa lan là biểu tượng của sự sinh sôi, phát triển và thịnh vượng lâu dài.
Hoa lan có nhiều chủng loại, màu sắc phong phú, phù hợp với nhiều không gian khác nhau. Trang trí hoa lan trong nhà ngày Tết không chỉ làm tăng tính thẩm mỹ, mà còn tạo cảm giác như mang tinh túy của thiên nhiên vào không gian sống, thể hiện gu thẩm mỹ thanh lịch, quý phái nhưng vẫn trang nhã của gia chủ.
Hoa đỗ quyên - Dịu dàng, sum vầy và hạnh phúc bền lâu
Hoa đỗ quyên không chỉ làm đẹp cho không gian sống mà còn mang đến cảm giác trong lành, tươi mới. Với sắc hoa mềm mại, đỗ quyên được xem là biểu tượng của sự ôn hòa, dịu dàng và nét đẹp nữ tính.
Trong những ngày Tết, chậu đỗ quyên đặt trong nhà góp phần tạo nên bầu không khí sum vầy, ấm áp, giúp gắn kết các thành viên trong gia đình. Không chỉ mang ý nghĩa trang trí, hoa đỗ quyên còn gửi gắm mong ước về hạnh phúc bền lâu, cuộc sống hài hòa không chỉ trong dịp Tết mà suốt cả năm./.