Xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh không dừng lại ở các mô hình trưng bày mà được Thành phố Hồ Chí Minh gắn với việc thực hiện Chỉ thị 07-CT/TW của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới.”
Trọng tâm là chuyển hóa tư tưởng, đạo đức của Bác thành chuẩn mực ứng xử trong công vụ, đời sống và lan tỏa mạnh mẽ trên môi trường số.
Lấy sự hài lòng và phục vụ nhân dân làm thước đo
Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020-2025 đề ra nhiệm vụ “Xây dựng không gian văn hóa Hồ Chí Minh” gắn với đảm bảo hài hòa sự phát triển giữa kinh tế và văn hóa-xã hội và đưa tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh vào cuộc sống.
Tại Đại hội lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 (sau hợp nhất), Đảng bộ thành phố tiếp tục xác định nhiệm vụ xây dựng các hệ giá trị và chuẩn mực con người Thành phố gắn với xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh. Qua đó, việc học tập và làm theo Bác từng bước trở thành nền nếp thường xuyên trong cán bộ, công chức, viên chức và nhân dân.
Theo Tiến sỹ Nguyễn Thị Thanh Huyền (Khoa Lý luận cơ sở, Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh), Không gian văn hóa Hồ Chí Minh không phải là một mô hình trưng bày đơn thuần. Đây là môi trường văn hóa được kiến tạo nhằm giúp các giá trị tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh được hiện diện thường xuyên trong đời sống xã hội, trở thành nền tảng định hướng nhận thức và hành vi của cán bộ, đảng viên và nhân dân.
Sự chuyển hóa từ nhận thức sang hành động thông qua trải nghiệm, thực hành và giáo dục chính là điểm khác biệt cốt lõi so với các hình thức tuyên truyền truyền thống.
Trong Chỉ thị 07-CT/TW, Bộ Chính trị nêu rõ học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh gắn với xây dựng văn hóa lãnh đạo, văn hóa công vụ và trách nhiệm thực thi công vụ văn hóa ứng xử của cán bộ, đảng viên.
Cuối tháng 8/2026, Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh đã có Chỉ thị về tiếp tục xây dựng và phát huy hiệu quả Không gian văn hóa Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới nhằm đưa Không gian văn hóa Hồ Chí Minh thực sự trở thành nền tảng tinh thần, động lực phát triển và nét đặc trưng của thành phố trong kỷ nguyên mới.
Đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên, lâu dài của Đảng bộ và hệ thống chính trị thành phố, lấy tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh làm nền tảng, lấy con người làm trung tâm, sự chuyển biến về nhận thức, đạo đức, lối sống, hành vi ứng xử của cán bộ, đảng viên và nhân dân làm thước đo hiệu quả.
Trọng tâm chỉ đạo của Ban Thường vụ Thành ủy là chuyển mạnh từ tư duy “xây dựng mô hình” sang phát huy các giá trị từ Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, hướng tới hình thành môi trường văn hóa, hệ giá trị, chuẩn mực ứng xử và phương thức sống mang đậm dấu ấn của thành phố mang tên Bác.
Thành phố xác định đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong mọi hoạt động lãnh đạo, quản lý, sản xuất, kinh doanh, học tập, lao động và sinh hoạt của nhân dân.
Ban Thường vụ Thành ủy yêu cầu xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh gắn với phát huy giá trị lịch sử của Đảng bộ và nhân dân địa phương để tạo động lực cho giáo dục truyền thống và phát huy tiềm năng cho phát triển tương lai. Gắn việc học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh với xây dựng văn hóa trong Đảng, văn hóa công vụ, đạo đức công vụ, trách nhiệm nêu gương, tinh thần phụng sự nhân dân của đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức.
Tiến sỹ Nguyễn Thị Thanh Huyền cho rằng cùng với xây dựng không gian vật thể, thành phố cần xây dựng không gian giá trị. Đây là nội dung cốt lõi của Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, hướng đến việc hình thành các chuẩn mực đạo đức, văn hóa ứng xử, tác phong làm việc và lối sống của cán bộ, đảng viên và nhân dân theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Không gian văn hóa chỉ thực sự phát huy giá trị khi các chuẩn mực này được cụ thể hóa trong hoạt động của từng cơ quan, đơn vị và cộng đồng dân cư.
Thành phố chú trọng xây dựng môi trường công vụ kỷ cương, trách nhiệm, chuyên nghiệp, hướng tới đội ngũ cán bộ, công chức liêm chính, tận tụy, đẩy lùi biểu hiện quan liêu, vô cảm, nâng cao chất lượng giải quyết công việc, giảm phiền hà cho người dân và tạo nền tảng đổi mới quản trị hệ thống chính trị.
Số hóa để mở rộng biên độ lan tỏa
Qua 3 năm triển khai, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh từng bước lan tỏa sâu rộng và mang dấu ấn riêng. Toàn thành phố đã xây dựng trên 7.840 mô hình, hội thi, chương trình, công trình và thiết chế gắn với Không gian văn hóa Hồ Chí Minh; hình thành hơn 3.567 thư viện, tủ sách, không gian đọc sách và chuyên đề về Chủ tịch Hồ Chí Minh; trên 3.904 thiết chế văn hóa lồng ghép nội dung học tập và làm theo Bác. Các giá trị tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh từng bước thấm sâu vào đời sống xã hội.
Các mô hình được xây dựng khá đa dạng như phòng đọc sách, thư viện chuyên đề, khu trưng bày hình ảnh, hiện vật, góc học tập về Bác Hồ, triển lãm số, hệ thống tra cứu bằng mã QR, bảo tàng số, các mô hình ứng dụng công nghệ 3D và các sản phẩm truyền thông đa phương tiện.
Sau hợp nhất, các phường, xã, đặc khu (đặc biệt là những địa phương trước đây thuộc Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu) đã kịp thời xây dựng kế hoạch triển khai gắn với học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Điều này cho thấy việc xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh đã từng bước trở thành nhiệm vụ thường xuyên của các cơ quan, đơn vị trên địa bàn.
Tiến sỹ Bùi Thị Ngọc Trang, nguyên Phó Giám đốc Học viện Cán bộ cho rằng việc xác định “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh” là nền tảng của toàn bộ quá trình xây dựng môi trường văn hóa mang ý nghĩa định hướng rất sâu sắc. Đây là không gian vật chất với các công trình, thiết chế hay hoạt động văn hóa mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, không gian giá trị văn hóa - nơi tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người được chuyển hóa thành những chuẩn mực ứng xử trong đời sống xã hội.
Chỉ thị của Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh cũng yêu cầu đẩy mạnh xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh trên môi trường số, xác định là phương thức quan trọng để mở rộng phạm vi tiếp cận, trong đó chú trọng xây dựng văn hóa số gắn với chuẩn mực đạo đức và văn minh trên môi trường số.
Muốn xây dựng không gian số văn minh, trước hết phải xây dựng con người có văn hóa. Muốn xây dựng con người có văn hóa là bắt đầu từ gia đình, có sự đồng hành của nhà trường và cần có một hệ giá trị chung để định hướng hành vi. Giá trị ấy sẽ được hình thành thông qua việc tiếp tục đẩy mạnh thực hiện xây dựng không gian.
Không gian số có thể là rất hiện đại, nhưng cách con người ứng xử, giao tiếp trên không gian ấy vẫn phải bắt đầu từ những giá trị rất căn bản, đó là biết yêu thương, biết tôn trọng, biết trung thực, biết trách nhiệm và biết sống vì cộng đồng.
Theo bà Hồng Kim Ngọc, Trưởng phòng Văn hóa-Văn nghệ (Ban Tuyên giáo Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh), ngoài các mô hình, giải pháp như hiện nay, thời gian tới các địa phương, đơn vị cần nâng tầm và mở rộng Không gian từ đời sống thực tiễn lên môi trường số thông qua các ứng dụng tương tác đa phương tiện.
Việc kiến tạo bộ nhận diện văn hóa thống nhất, giàu tính nhân văn, nghĩa tình và lòng yêu nước trên không gian số chính là lời khẳng định mạnh mẽ nhất về bản sắc văn hóa của Thành phố mang tên Bác.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, Không gian không còn giới hạn trong phạm vi vật lý mà được mở rộng trên môi trường mạng thông qua các website, nền tảng mạng xã hội, kho dữ liệu số, bảo tàng số, mã QR và các sản phẩm truyền thông đa phương tiện. Điều này tạo điều kiện để các giá trị văn hóa Hồ Chí Minh được lan tỏa rộng rãi đến nhiều nhóm đối tượng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh không chỉ dừng ở việc hình thành các mô hình, thiết chế hay hoạt động tuyên truyền, mà quan trọng hơn là tạo môi trường để tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh được thực hành thường xuyên trong công vụ, đời sống và trên môi trường số.
Gắn kết xây dựng Không gian với thực hiện Chỉ thị 07-CT/TW không chỉ tạo môi trường thực hành đạo đức công vụ và lối sống văn minh, mà còn góp phần đưa các giá trị di sản của Bác trở thành chuẩn mực ứng xử tự nhiên, tạo động lực phát triển bền vững cho thành phố trong kỷ nguyên mới./.