Bà Trần Hà My, Giám đốc Mạng lưới Đổi mới sáng tạo Việt Nam tại Pháp (VINEU France) đồng thời là Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Trẻ Việt Nam tại châu Âu (VYBE), nhận định rằng việc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam (Đại hội XIV) nhấn mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế là bước đi có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh Việt Nam đã đi qua giai đoạn tăng trưởng dựa chủ yếu vào lao động giá rẻ và đầu tư theo chiều rộng.
Bà Trần Hà My chia sẻ rằng, từ thực tiễn tại Pháp, có thể thấy những quốc gia và doanh nghiệp duy trì được năng lực cạnh tranh dài hạn đều tập trung rất mạnh vào khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và công nghiệp có giá trị gia tăng cao. Chẳng hạn, các cụm đổi mới sáng tạo như Paris-Saclay đã trở thành động lực tăng trưởng mới của Pháp nhờ sự kết nối chặt chẽ giữa nhà nước-doanh nghiệp-viện nghiên cứu-trường đại học. Mô hình này cho thấy nếu kiên định với định hướng phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra những cực tăng trưởng mới, giảm phụ thuộc vào các ngành thâm dụng lao động.
Trong quá trình làm việc với các đối tác Pháp và châu Âu, bà Trần Hà My nhận thấy sự quan tâm dành cho Việt Nam đang chuyển dịch rõ rệt sang các lĩnh vực như công nghệ số, bán dẫn, năng lượng tái tạo, logistics thông minh và hàng không-vũ trụ. Điều này cho thấy các định hướng mà Đại hội XIV đặt ra không chỉ đúng về mặt chiến lược, mà còn phù hợp với xu thế dịch chuyển đầu tư toàn cầu.
Đề cập đến những điểm then chốt cần tháo gỡ để tạo niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư, từ góc nhìn của thế hệ doanh nhân trẻ đang khởi nghiệp, mở rộng kinh doanh và đầu tư xuyên biên giới tại Pháp và châu Âu, Giám đốc VINEU France cho rằng vấn đề then chốt không chỉ nằm ở ưu đãi, mà nằm ở niềm tin thể chế và khả năng đồng hành lâu dài của Nhà nước.
Thứ nhất, cộng đồng doanh nhân trẻ Việt Nam ở nước ngoài rất cần một môi trường chính sách ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo dài hạn. Khác với thế hệ đi trước, nhiều doanh nhân trẻ hiện nay hoạt động trong các lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo, tài chính số, kinh tế xanh - những lĩnh vực đòi hỏi chu kỳ đầu tư dài, rủi ro cao và phụ thuộc lớn vào khung pháp lý.
Trong thực tế, không ít công ty khởi nghiệp (startup) và doanh nghiệp công nghệ Việt Kiều tại Pháp nói riêng và châu Âu nói chung mong muốn đưa trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) hoặc thử nghiệm sản phẩm về Việt Nam, nhưng còn e ngại sự thay đổi nhanh của quy định, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) hay công nghệ tài chính (fintech).
Thứ hai, cần có các cơ chế một cửa thực sự dành riêng cho doanh nghiệp và nhà đầu tư Việt Nam ở nước ngoài, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Tại Pháp, các mô hình hỗ trợ startup như Station F hay Bpifrance cho thấy vai trò rất rõ của Nhà nước trong việc đồng hành, tư vấn và giảm chi phí gia nhập thị trường cho doanh nghiệp trẻ. Nếu Việt Nam có những đầu mối tương tự, kết nối trực tiếp với cộng đồng doanh nhân trẻ người Việt Nam ở nước ngoài, thì dòng vốn, tri thức và dự án đổi mới sáng tạo sẽ được kích hoạt mạnh mẽ hơn rất nhiều.
Thứ ba, cần có cách tiếp cận cởi mở hơn đối với kinh tế tư nhân và tinh thần khởi nghiệp. Thế hệ doanh nhân trẻ không chỉ mong muốn đầu tư về nước, mà còn mong được tham gia vào quá trình kiến tạo chính sách, thử nghiệm mô hình mới và đóng góp vào các bài toán lớn của quốc gia. Việc thừa nhận và trao không gian thử nghiệm cho khu vực tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp trẻ, sẽ tạo ra động lực đổi mới mạnh mẽ và bền vững.
Bà Trần Hà My nêu dẫn chứng quốc tế rất điển hình là cách Ấn Độ xây dựng “Pravasi Bharatiya Divas” - Diễn đàn kết nối người Ấn Độ ở nước ngoài, được tổ chức hằng năm nhằm ghi nhận và thu hút sự đóng góp của cộng đồng này dưới nhiều hình thức, từ kiều hối đầu tư, các dự án xã hội và hợp tác kinh doanh. Sự kiện này không chỉ mang tính biểu tượng, mà còn tạo ra một kênh đối thoại chính sách trực tiếp giữa Chính phủ Ấn Độ và hàng triệu công dân nước này trên thế giới, hỗ trợ thúc đẩy giao thương và hợp tác đầu tư cụ thể.
Theo bà Trần Hà My, đối chiếu với Việt Nam, việc xây dựng cơ chế ưu tiên dành riêng cho doanh nhân trẻ người Việt Nam ở nước ngoài - như các chương trình hỗ trợ startup, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo hoặc các quỹ đầu tư đồng hành với cộng đồng người Việt ở nước ngoài, sẽ giúp khai thác tối đa tinh thần khởi nghiệp và vốn tri thức của thế hệ trẻ.
Các chính sách như đầu mối tư vấn đầu tư xuyên biên giới, “hộp cát” (sandbox) cho doanh nghiệp công nghệ (cơ chế thử nghiệm có kiểm soát do Nhà nước thiết kế) hoặc giảm rào cản thủ tục hành chính một cửa có thể giúp nâng cao niềm tin và giảm chi phí gia nhập cho doanh nhân trẻ muốn đầu tư về nước.
Bà Trần Hà My đánh giá rằng cộng đồng người Việt tại Pháp và châu Âu hiện nay có một lợi thế rất đặc biệt: vừa hiểu rõ môi trường kinh doanh, nghiên cứu, tiêu chuẩn quốc tế, vừa có sự gắn bó và mong muốn đóng góp cho quê hương. Trong các hoạt động của mình, VINEU France và VYBE thường xuyên chứng kiến các chuyên gia và doanh nhân sẵn sàng chia sẻ tri thức, kết nối đối tác, thậm chí đầu tư vốn về nước nếu có cơ chế phù hợp.
Để huy động hiệu quả nguồn lực này, theo bà Trần Hà My, Đại hội XIV cần định hướng rõ hơn việc xây dựng các chương trình hợp tác cụ thể, có tính dài hạn, trong đó doanh nhân và chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài được tham gia ngay từ giai đoạn thiết kế chính sách, dự án. Ví dụ, trong các lĩnh vực như đào tạo nhân lực công nghệ cao, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hay chuyển đổi xanh, cộng đồng người Việt ở nước ngoài hoàn toàn có thể đóng vai trò cầu nối giữa Việt Nam và các trung tâm tri thức hàng đầu tại Pháp và châu Âu.
Một ví dụ quốc tế rất điển hình là Ấn Độ, nơi cộng đồng người Ấn Độ ở nước ngoài không chỉ đóng góp qua kiều hối mà còn qua dòng vốn đầu tư trực tiếp vào các lĩnh vực chiến lược. Số liệu cho thấy cộng đồng người Ấn Độ ở nước ngoài gửi về hơn 135 tỷ USD trong năm 2024-2025, và dòng vốn này có tác động lan tỏa vào nhiều lĩnh vực kinh tế khác nhau, giúp ổn định cán cân thanh toán và hỗ trợ các khu vực phát triển năng động như công nghệ, hạ tầng và dịch vụ tài chính. Quan trọng hơn, nhiều người trong số này không chỉ gửi tiền, mà còn tìm cách đầu tư trực tiếp, thành lập công ty, hoặc hỗ trợ startup trong nước. Điều này phản ánh rằng với chính sách đúng đắn, nguồn lực ngoại kiều hoàn toàn có thể trở thành động lực dẫn vốn nước ngoài theo hướng đổi mới sáng tạo, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và phát triển hạ tầng số-công nghệ.
Trên cơ sở đó, Chủ tịch VYBE đề xuất Đảng và Nhà nước cần chủ động hơn trong việc thiết kế các chương trình kết nối chính thức dành cho doanh nhân trẻ người Việt ở nước ngoài (ví dụ lập văn phòng kết nối với các doanh nghiệp người Việt Nam ở nước ngoài cũng như các quỹ hỗ trợ đầu tư dành riêng cho họ) để chuyển hóa dòng kiều hối hằng năm - hiện trên 19 tỷ USD mỗi năm, thành vốn đầu tư chiến lược cho công nghệ cao, năng lượng xanh và logistics thông minh theo khuyến nghị nhiều chuyên gia.
Mặt khác, bà Trần Hà My cho rằng Đảng và Nhà nước cần tạo nền tảng pháp lý và tài chính thuận lợi để cộng đồng người Việt ở nước ngoài đầu tư vào thị trường nội địa mà không gặp các rào cản như thủ tục phức tạp, hạn chế chuyển vốn hay các rủi ro thuế không rõ ràng.
Bên cạnh đó, cần trao vai trò rõ ràng hơn cho các mạng lưới và hiệp hội doanh nhân trẻ Việt Nam ở nước ngoài như những đối tác chiến lược của Nhà nước trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Khi được tin tưởng và trao cơ chế phù hợp, thế hệ doanh nhân trẻ người Việt Nam ở nước ngoài hoàn toàn có thể trở thành cầu nối đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, kinh tế số và phát triển bền vững.
Với tư cách là một người đang trực tiếp làm việc, kết nối và đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp, chuyên gia và trí thức Việt Nam tại Pháp nói riêng và châu Âu nói chung, bà Trần Hà My khẳng định rằng, nếu Đảng và Nhà nước có cách tiếp cận chủ động và dài hạn đối với cộng đồng doanh nhân trẻ Việt Nam ở nước ngoài, đây sẽ là một trong những nguồn lực quan trọng góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển mà Đại hội XIV đề ra./.
Đại hội XIV của Đảng: Kỳ vọng vào các định hướng chiến lược và quyết sách lớn
Đại hội XIV của Đảng mở ra nhiều kỳ vọng về các quyết sách lớn, định hướng chiến lược thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội và xây dựng đội ngũ cán bộ.
