Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI, chiều 09/8, dưới sự điều hành của Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội tiến hành thảo luận tại Hội trường về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).
Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội bày tỏ thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong tình hình mới.
Tuyên truyền pháp luật trên không gian số
Thời gian gần đây, mạng xã hội nổi lên hiện tượng một số cá nhân sử dụng trang cá nhân, nền tảng số để đe dọa, khủng bố tinh thần, sử dụng những lời nói tục tĩu, vi phạm thuần phong mỹ tục, đưa thông tin sai lệch, thông tin chưa kiểm chứng, ảnh hưởng đến trật tự xã hội, ảnh hưởng đến tư tưởng, thói quen của người tiếp cận.
Từ thực trạng này, Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Nguyễn Trung Kiên (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai) nhận định việc ban hành luật này sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc hơn, hiệu quả hơn trong bối cảnh nhiều dạng vi phạm pháp luật mới, đặc biệt là vi phạm pháp luật trên các không gian mới, môi trường mới.
Bên cạnh việc xử lý các “giang hồ mạng,” đại biểu Nguyễn Trung Kiên cũng đặt vấn đề về trách nhiệm của các nền tảng số, mạng xã hội trong việc gỡ bỏ những thông tin vi phạm, đồng thời tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho quần chúng nhân dân.
Đại biểu đề nghị luật cần một điều quy định rõ về trách nhiệm của các nền tảng số, mạng xã hội, mạng viễn thông hay các ứng dụng AI trong việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho người sử dụng trên lãnh thổ Việt Nam.
“Khi người dùng trên lãnh thổ Việt Nam mở ứng dụng ra, sẽ có cảnh báo vi phạm pháp luật xuất hiện, hoặc sử dụng phụ đề chạy trên nền tảng số, giống như cách truyền hình chạy phụ đề cảnh báo hành vi cá độ là vi phạm pháp luật trong khi tường thuật trực tiếp các trận bóng đá,” đại biểu Nguyễn Trung Kiên gợi ý.
Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Trung Kiên đề xuất quy định nền tảng AI khi cung cấp thông tin pháp luật, phải có dẫn nguồn và nếu thông tin chưa kiểm chứng, phải có cảnh báo là thông tin chưa kiểm chứng.
Cùng trao đổi vấn đề này, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) đề nghị bổ sung quy định bao quát hành vi cố ý cắt xén, trích dẫn không đầy đủ hoặc tách rời bối cảnh các quy định của pháp luật, chính sách nhằm làm sai lệch nội dung, ý nghĩa hoặc mục đích của quy định được truyền thông.
“Hình thức này có mức độ lan truyền rất nhanh, gây ảnh hưởng không kém việc bịa đặt thông tin nhưng lại chưa được phản ánh rõ trong các hành vi bị nghiêm cấm của dự thảo luật,” đại biểu Nguyễn Văn Huy nêu vấn đề.
Đặc biệt, theo ông, không nên cấm mọi trường hợp trích dẫn không đầy đủ, vì trong thực tế báo chí nghiên cứu khoa học hay trao đổi học thuật thường chỉ trích dẫn một phần điều luật, do đó dấu hiệu vi phạm nên gắn với mục đích hoặc hậu quả làm sai lệch nội dung, ý nghĩa của quy định.
Giáo dục pháp luật từ cấp cơ sở
Tại phiên thảo luận, các đại biểu nhất trí với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm chuyển đổi phương thức từ chủ yếu cung cấp thông tin sang xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật.
Để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả của phương thức này tại cơ sở, nhiều đại biểu ủng hộ phương án “bắt buộc thành lập hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã.” Hội đồng đóng vai trò là cơ chế phối hợp liên ngành để phân công rõ ràng trách nhiệm trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.
Theo các đại biểu, đây là quy định cần thiết, có cơ sở pháp lý chặt chẽ và đáp ứng đúng đòi hỏi của thực tiễn bởi địa bàn cấp xã là nơi sát dân nhất, gần dân nhất, nơi diễn ra mọi sinh hoạt ứng xử hàng ngày, nếu không có một thiết chế điều phối đủ mạnh để gắn kết chặt chẽ pháp luật với các chuẩn mực đạo đức thì khó xây dựng được một xã hội văn minh, an toàn từ gốc.
Để hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã hoạt động hiệu quả, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Hà Nội) đề nghị cần thay đổi tư duy làm việc, tăng cường ứng dụng chuyển đổi số và giảm thiểu công việc sự vụ cho công chức tư pháp cấp xã để tập trung thực hiện tốt vai trò nòng cốt là phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân.
Đại biểu cũng nhấn mạnh, các thành viên hội đồng hoạt động theo chế độ kiêm nghiệm, không làm phát sinh biên chế, bộ máy chuyên trách, ngân sách; giao Chính phủ quy định chi tiết nhiệm vụ quyền hạn, thành phần và hoạt động của hội đồng phối hợp phổ biến giáo dục pháp luật cấp xã.
Đồng tình với quan điểm này, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) cho rằng, để tổ chức thực hiện có hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật thì phải là trách nhiệm của tất cả các cấp ủy đảng, chính quyền và toàn hệ thống chính trị, nhất là khi hội đồng không có bộ máy chuyên trách hay biên chế riêng.
Hội đồng phải có quy chế phân công rõ ràng, điều phối, huy động các cơ quan, tổ chức, đoàn thể cấp xã nhịp nhàng và hiệu quả.
Theo đại biểu Hoàng Thị Thu Trang, từ khi thực hiện chính quyền hai cấp, cán bộ tư pháp cấp xã đã được tăng thêm nhiều nhiệm vụ, thẩm quyền, trong đó, trách nhiệm và khối lượng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã rất lớn, vì vậy việc thành lập hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã là nhu cầu khách quan và cần được luật hóa.
Từ tình hình thực tế địa phương, đại biểu Phạm Thị Minh Huệ (Cần Thơ) thống nhất cao với việc “bắt buộc thành lập hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã” vì công tác phổ biến giáo dục pháp luật không phải là nhiệm vụ của riêng một cơ quan mà là nhiệm vụ liên ngành, cần có sự phối hợp của chính quyền, mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị xã hội và các cơ quan có liên quan.
Đại biểu cũng đề nghị thiết kế quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ chế hoạt động của hội đồng này phải đảm bảo thống nhất với Trung ương và cấp tỉnh.
Phát biểu giải trình rõ các vấn đề mà đại biểu Quốc hội nêu tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Bộ Tư pháp sẽ báo cáo Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định cho phép quy định cứng việc thành lập hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã để đảm bảo thực hiện thống nhất trong cả nước, trong đó ghi nhận ý kiến của đại biểu về thành lập hội đồng phải đảm bảo tinh gọn, không tăng bộ máy, không tăng biên chế, thành phần hội đồng linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn địa phương, đảm bảo hoạt động hiệu quả./.
Chuyển tư duy ban phát thông tin sang hỗ trợ người dân tự bảo vệ bằng pháp luật
Theo Chủ tịch Quốc hội, thực tế hiện nay, việc số hóa trong tuyên truyền pháp luật chủ yếu dừng lại ở đăng tải văn bản trên các cổng thông tin điện tử nên rất khó thu hút người dân.
