Mùa bão năm 2026 tại Tây Bắc Thái Bình Dương đang diễn biến đặc biệt phức tạp, với nhiều cơn bão mạnh và kéo dài.
Cùng với tác động của El Nino, các cơn bão liên tiếp gây gián đoạn hoạt động tại nhiều cảng biển châu Á, làm đảo lộn lịch trình vận chuyển hàng hóa và đẩy giá cước vận tải biển tăng cao.
Mùa bão tại Tây Bắc Thái Bình Dương thường kéo dài từ tháng Bảy đến tháng Mười, ảnh hưởng tới nhiều nước và vùng lãnh thổ như Philippines, Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), Việt Nam, Nhật Bản, và Hàn Quốc.
Đây cũng là khu vực xuất khẩu hàng hóa lớn nhất thế giới, với nhiều cảng biển quan trọng. Vì vậy, hoạt động tại các cảng bị gián đoạn có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi vận chuyển hàng hóa quốc tế.
Theo phóng viên TTXVN tại châu Âu, hãng vận tải biển Maersk của Đan Mạch là một trong những doanh nghiệp đầu tiên lên tiếng cảnh báo.
Trong thông báo ngày 4/9, hãng cho biết mùa bão năm nay tại Đông Á hoạt động mạnh hơn bình thường, gây ngập lụt nghiêm trọng, ùn tắc tại các cảng và làm chậm hoạt động của tàu biển trên toàn khu vực.
Maersk cảnh báo những gián đoạn này có thể kéo dài hơn dự kiến.
Ngay từ đầu tháng Bảy, công ty dự báo Tropical Storm Risk của Anh nhận định năm 2026 có thể là một trong những mùa bão hoạt động mạnh nhất từng được ghi nhận tại Tây Bắc Thái Bình Dương.
Gần 28 cơn bão nhiệt đới được dự báo xuất hiện trong năm nay, cao hơn mức trung bình 25,5 cơn/năm trong giai đoạn 1991-2020.
Tình trạng ùn tắc lên đến mức nghiêm trọng nhất vào cuối tháng 8. Theo ông Tan Hua Joo thuộc công ty tư vấn vận tải biển Linerlytica có trụ sở tại Singapore, các tàu với tổng sức chở tương đương 2,4 triệu container loại 6m đã phải neo chờ tại các cảng ở Bắc Á.
Dù tình hình đang dần được cải thiện, nhưng ảnh hưởng dây chuyền đã lan sang các cảng ở Hàn Quốc và Đông Nam Á.
Công ty phân tích vận tải biển Sea Intelligence nhận định mức độ gián đoạn hiện nay có những điểm tương đồng với tình trạng từng xảy ra trong đại dịch COVID-19. Thượng Hải là một trong những nơi chịu ảnh hưởng rõ nhất.
Trong tháng Bảy, chỉ 21% tàu container đến cảng đúng lịch. Nếu không tính giai đoạn chuỗi cung ứng bị gián đoạn nghiêm trọng do đại dịch, đây là mức thấp nhất kể từ khi số liệu này bắt đầu được thống kê cách đây 14 năm.
Tình trạng chậm trễ và ùn tắc tại các cảng cũng khiến giá cước vận tải biển tăng mạnh. Theo chỉ số Drewry, giá vận chuyển một container tại châu Á đã tăng từ 956 USD vào cuối tháng Bảy lên 1.402 USD vào giữa tháng Chín, tương đương mức tăng gần 47% chỉ trong khoảng một tháng rưỡi.
Các tuyến vận tải từ châu Á tới bờ Đông nước Mỹ chịu sức ép đặc biệt lớn do hoạt động qua kênh đào Panama cũng bị hạn chế. Hạn hán liên quan đến El Nino khiến lượng nước phục vụ hoạt động của kênh suy giảm.
Ngày 15/9, Cơ quan quản lý kênh đào Panama thông báo sẽ tiếp tục hạn chế số tàu qua lại. Từ tháng 10, lưu lượng dự kiến chỉ còn trung bình 29,5 lượt tàu/ngày, so với 36 lượt trong điều kiện bình thường. Đây là tuyến đường thủy có khoảng 5% lượng hàng hóa thương mại toàn cầu đi qua.
Những khó khăn hiện nay cũng cho thấy vận tải biển ngày càng dễ bị ảnh hưởng bởi các hiện tượng thời tiết cực đoan. Báo cáo đánh giá lần thứ 6 của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) cho rằng tỷ lệ các cơn bão nhiệt đới mạnh thuộc cấp 3-5 có khả năng gia tăng.
Điều này không nhất thiết có nghĩa bão sẽ xuất hiện thường xuyên hơn, nhưng những cơn bão có thể trở nên dữ dội hơn.
Trong khi vận tải biển giữ vai trò quan trọng đối với thương mại toàn cầu, các cảng biển cũng ngày càng phải đối mặt với nguy cơ thiệt hại tăng cao do biến đổi khí hậu. Một nghiên cứu của Đại học Oxford công bố trên tạp chí Nature ước tính thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng cảng biển do Trái Đất ấm lên có thể lên tới 7,15 tỷ USD mỗi năm, trong đó bão nhiệt đới chiếm khoảng 32%.
Trong một diễn biến liên quan, cùng ngày 21/9, Ủy ban Kinh tế Mỹ Latinh và Caribe của Liên hợp quốc (CEPAL/ECLAC) cảnh báo một đợt El Nino cực đoan có thể khiến khu vực này thiệt hại ít nhất 2% Tổng sản phẩm nội địa (GDP) trong vòng 3 năm và đẩy thêm tới 4,8 triệu người vào cảnh nghèo đói.
Phóng viên TTXVN tại Mỹ Latinh dẫn báo cáo đặc biệt của CEPAL về tác động của hiện tượng El Nino tại Mỹ Latinh và Caribe cho biết khoảng 1/2 mức thiệt hại GDP sẽ tập trung ngay trong năm đầu tiên xảy ra hiện tượng này.
Thu nhập của hộ gia đình trong khu vực suy giảm có thể làm số người nghèo trong khu vực vào cuối thập kỷ này tăng thêm tới 4,8 triệu người so với kịch bản không xảy ra El Nino.
CEPAL cũng cho biết tại một số quốc gia trong khu vực, thủy điện chiếm hơn 70% cơ cấu nguồn điện, trong khi hơn 50% công suất lắp đặt đã hoạt động trên 30 năm. Ngành thủy sản cũng đứng trước nguy cơ chịu tác động lớn.
Trong hai đợt “Siêu El Nino” trước đây, sản lượng khai thác thủy sản khu vực giảm 52,7% trong giai đoạn 1972-1973 và 26,9% trong giai đoạn 1997-1998.
Trong khi đó, Tổ chức Lương thực và nông nghiệp LHQ (FAO) cảnh báo nguy cơ xảy ra hạn hán trên 70% trong những tháng tới tại các khu vực thường xuyên khô hạn tại Trung Mỹ, Colombia, Venezuela và một số nước Caribe như Cuba, Cộng hòa Dominicana và Haiti. Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến mùa màng và an ninh lương thực.
Trước thực trạng trên, CEPAL khuyến nghị Mỹ Latinh cần tăng cường các biện pháp phòng ngừa, dành nguồn lực bảo vệ cơ sở hạ tầng và sinh kế tại các khu vực dễ bị tổn thương, đồng thời xây dựng quỹ dự phòng và thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo.
Bên cạnh đó, các nước trong khu vực cũng cần chuyển từ ứng phó sau khi thiệt hại xảy ra sang chủ động quản lý rủi ro khí hậu nhằm hạn chế tổn thất và giảm chi phí ứng phó./.
El Nino rất mạnh kéo dài: Cảnh báo thời tiết dị thường, nắng nóng vượt lịch sử
Theo Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, trong thời kỳ El Nino vẫn có khả năng xuất hiện các hiện tượng thời tiết dị thường, trái quy luật khí hậu, thậm chí có cường độ rất mạnh.
