Ngày 16/11, Ngân hàng HSBC công bố khảo sát Thương mại Toàn cầu 2026 ghi nhận ý kiến của 10.000 lãnh đạo cấp cao tại các doanh nghiệp thuộc 26 thị trường, tập trung vào triển vọng thương mại, chính sách thuế quan, chuỗi cung ứng và ứng dụng công nghệ. Trong đó, 94% doanh nghiệp Việt Nam kỳ vọng thương mại quốc tế tăng trưởng trong hai năm tới, vượt mức trung bình toàn cầu 86%.
Doanh nghiệp Việt Nam chủ động thích ứng trước biến động
Theo kết quả khảo sát doanh nghiệp Việt Nam thuộc nhóm lạc quan nhất về triển vọng thương mại quốc tế trong số các công ty tham gia khảo sát, với 94% kỳ vọng hoạt động thương mại quốc tế sẽ tăng trưởng trong hai năm tới. Việt Nam cùng Philippines dẫn đầu khảo sát về chỉ số này, so với mức 86% trên toàn cầu.
Theo HSBC, thuế quan là yếu tố chi phí được doanh nghiệp Việt Nam đề cập nhiều nhất, với tỷ lệ 52%, cao hơn mức 43% trên toàn cầu. Chi phí năng lượng đứng thứ hai với 49% doanh nghiệp lựa chọn, so với tỷ lệ tương ứng trên toàn cầu là 44%.
Những kết quả này cho thấy biến động chính sách thương mại và giá năng lượng đang tạo sức ép lớn đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, thay vì thu hẹp hoạt động, nhiều doanh nghiệp đã chủ động điều chỉnh chuỗi cung ứng, cải thiện hiệu quả sử dụng vốn và tìm kiếm cơ hội hợp tác mới.
Đáng chú ý, 90% doanh nghiệp Việt Nam tham gia khảo sát cho biết những thay đổi trong chuỗi cung ứng đã giúp cải thiện dòng tiền và vốn lưu động, cao hơn 12 điểm phần trăm so với mức 78% trên toàn cầu.
Không chỉ vậy, gần như toàn bộ doanh nghiệp Việt Nam được khảo sát (97%) đánh giá các biện pháp ứng phó với những bất định và gián đoạn thương mại đã mang lại hiệu quả, so với tỷ lệ 86% trên toàn cầu.
Những kết quả này phản ánh khả năng thích ứng của doanh nghiệp Việt Nam trước môi trường thương mại quốc tế biến động. Việc điều chỉnh chuỗi cung ứng không chỉ nhằm giảm thiểu rủi ro gián đoạn mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý dòng tiền, vốn lưu động và duy trì hoạt động kinh doanh.
Một điểm nổi bật khác là mức độ tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA). Theo khảo sát, có tới 99,6% doanh nghiệp Việt Nam tham gia khảo sát đang sử dụng ít nhất một FTA, cao hơn mức 95% trên toàn cầu.
Tuy nhiên, khả năng khai thác lợi ích từ các hiệp định này vẫn còn dư địa cải thiện. Có tới 97% doanh nghiệp Việt Nam cho biết vẫn tồn tại những rào cản khiến họ chưa thể tận dụng FTA trên quy mô rộng hơn, so với 92% trên toàn cầu.
Điều này cho thấy, dù mạng lưới FTA đã trở thành công cụ quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia thương mại quốc tế, việc tháo gỡ các rào cản trong quá trình thực thi vẫn cần được quan tâm.
Về xu hướng thị trường, khảo sát ghi nhận doanh nghiệp Việt Nam đang gia tăng mức độ phụ thuộc vào thị trường trong nước với tỷ lệ 50%, tiếp đến là Singapore (46%) và Thái Lan (41%).
Ở chiều ngược lại, Việt Nam tiếp tục là thị trường được nhiều doanh nghiệp quốc tế tăng cường kết nối. Malaysia dẫn đầu về tỷ lệ doanh nghiệp gia tăng mức độ phụ thuộc vào Việt Nam với 32%, tiếp theo là Thái Lan (31%), Singapore và Hàn Quốc (cùng 29%).
Những kết quả này cho thấy vai trò ngày càng đáng chú ý của các mối liên kết thương mại trong khu vực, đặc biệt giữa Việt Nam với các nền kinh tế Đông Nam Á, đồng thời mở ra cơ hội để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào mạng lưới cung ứng khu vực.
Doanh nghiệp toàn cầu tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đẩy mạnh AI
Không chỉ tại Việt Nam, cộng đồng doanh nghiệp toàn cầu cũng đang tìm cách thích ứng với môi trường thương mại nhiều biến động, trong đó áp lực chi phí tiếp tục là thách thức lớn.
Theo HSBC, chi phí năng lượng đã trở thành yếu tố gây áp lực lớn nhất lên cơ cấu chi phí hoạt động trong 6 tháng qua, với 44% doanh nghiệp lựa chọn, tiếp đến là thuế quan (43%) và chi phí vận chuyển hàng hóa (41%).
Có tới 68% lãnh đạo doanh nghiệp cho biết chi phí hoạt động tổng thể đã gia tăng, 72% dự kiến chi phí tiếp tục tăng trong hai năm tới và 59% ghi nhận nhu cầu vốn lưu động tăng kể từ năm 2025. Bên cạnh đó, 92% doanh nghiệp dự báo gián đoạn chuỗi cung ứng có thể ảnh hưởng đến doanh thu trong hai năm tới.
Để bảo vệ biên lợi nhuận và duy trì sức cạnh tranh, 53% doanh nghiệp lựa chọn cải thiện hiệu quả hoạt động và năng suất, 43% đàm phán lại thỏa thuận với nhà cung cấp, trong khi 38% chấp nhận hấp thụ chi phí gia tăng vào biên lợi nhuận.
Dù vậy, 86% doanh nghiệp vẫn kỳ vọng mở rộng hoạt động thương mại quốc tế trong hai năm tới. Để củng cố khả năng chống chịu, 88% doanh nghiệp đã hoặc đang lên kế hoạch đa dạng hóa mạng lưới nhà cung cấp, 86% chú trọng bảo đảm nguồn cung năng lượng và tối ưu hóa tuyến thương mại.
Ông Vivek Ramachandran - Giám đốc Khối Giải pháp Thương mại Toàn cầu của HSBC nhận định chi phí năng lượng đã trở thành yếu tố then chốt trong quản lý chuỗi cung ứng quốc tế. Thay vì chỉ phản ứng trước từng áp lực riêng lẻ, doanh nghiệp đang tái thiết kế chuỗi cung ứng, tuyến thương mại và nguồn cung để thích ứng với những bất định dài hạn.
"Doanh nghiệp ở vị thế tốt nhất để tăng trưởng chính là những công ty kết hợp được sự linh hoạt trong vận hành với việc quản lý chặt chẽ thanh khoản, vốn lưu động và rủi ro," ông Vivek Ramachandran nhấn mạnh.
Song song với tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang trở thành công cụ quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động.
Khảo sát cho thấy 81% doanh nghiệp đã chuyển hướng sang mô hình dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh số, trong khi 86% đã mở rộng hoặc có kế hoạch mở rộng kênh bán hàng trực tuyến. Đáng chú ý, 70% doanh nghiệp dự báo đầu tư vào hạ tầng AI và hạ tầng năng lượng hỗ trợ sẽ làm gia tăng nhu cầu đối với sản phẩm, dịch vụ trong hai năm tới.
Về ứng dụng thực tế, 55% doanh nghiệp đã triển khai AI trong dịch vụ khách hàng và hỗ trợ bán hàng, 50% sử dụng công nghệ này để hoạch định chiến lược và xây dựng các kịch bản kinh doanh.
Tuy nhiên, tốc độ ứng dụng AI cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với quản trị rủi ro. Dù 85% doanh nghiệp đã triển khai AI trong ít nhất một chức năng liên quan đến thương mại, có tới 76% mới áp dụng không quá năm trong số mười biện pháp kiểm soát AI quan trọng.
Ở góc độ thị trường, doanh nghiệp tiếp tục đa dạng hóa mạng lưới thương mại quốc tế. Châu Âu là khu vực được nhiều doanh nghiệp lựa chọn gia tăng mức độ phụ thuộc nhất với 48%, tăng từ 40% trong khảo sát trước; Đông Nam Á đứng thứ hai với 44%, tăng từ 36%, trong khi đó, Bắc Á và Bắc Mỹ cùng đạt 38%./.
HSBC: Việt Nam từ 'công xưởng' đến mắt xích chuỗi cung ứng toàn cầu
Chuyên gia HSBC cho rằng Việt Nam đang tiến tới vị thế mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu với lợi thế về dữ liệu, tài chính và đổi mới sáng tạo, mở ra nhiều cơ hội phát triển bền vững.