Nằm trong chiến lược phát triển bền vững và hiện đại hóa ngành khai thác hầm lò, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đang đẩy mạnh ứng dụng cơ giới hóa, tự động hóa đồng bộ từ khâu đào lò đến khai thác.
Việc đưa các máy móc, thiết bị hiện đại xuống lòng đất không chỉ giải quyết bài toán địa chất phức tạp khi mỏ xuống sâu, mà còn góp phần đảm bảo an toàn, nâng cao năng suất và cải thiện đáng kể điều kiện làm việc cho người lao động.
Gia tăng tốc độ đào lò ở độ sâu kỷ lục
Hiện nay, nhiều đơn vị trong TKV đã triển khai các dự án phát triển mỏ xuống sâu đến -550m. Ở độ sâu này, áp lực đất đá lớn, địa chất biến động mạnh khiến công tác đào lò xây dựng cơ bản và đào lò trong than gặp nhiều khó khăn. Tăng tỷ lệ cơ giới hóa đào lò vì vậy trở thành điều kiện quan trọng để đảm bảo tốc độ thi công và an toàn lao động.
Là đơn vị chủ lực thi công các đường lò trọng điểm với khối lượng trên 21.000 mét lò mỗi năm, Công ty Xây lắp mỏ - TKV đã ưu tiên nguồn lực đầu tư các hệ thống cơ giới hóa, bán cơ giới hóa. Từ năm 2020 đến nay, công ty đưa các loại xe khoan tự hành CMJ vào công đoạn khoan lỗ mìn; máy xúc lật hông ZCY, máy xúc cào vơ ZWY vào các gương lò tiết diện lớn. Khâu vận tải cũng được cải tiến với hệ thống băng tải dốc đến 24 độ, cầu chuyển tải và goòng 3 tấn, giúp giảm bớt sức lao động thủ công.
Đến năm 2026, Công ty Xây lắp mỏ đã vận hành 7 dây chuyền bán cơ giới hóa tại nhiều diện thi công. Tại lò xuyên vỉa mức -300 mỏ Ngã Hai (Than Quang Hanh), dây chuyền số 1 duy trì tiến độ 65 m/tháng.
Tại mỏ Khe Tam (Than Dương Huy), năng lực công nghệ càng thể hiện rõ khi các dây chuyền thi công lò đường ray, lò chứa nước mức -250 đạt năng suất trung bình 70 m/tháng. Đặc biệt, dây chuyền số 7 phối hợp với Viện Khoa học Công nghệ & Năng lượng Mỏ thi công lò xuyên vỉa tại Than Nam Mẫu với tiết diện đào 15,6 m² đạt tiến độ trung bình 80 m/tháng.
Ông Đặng Văn Hạnh, Phó Giám đốc Công ty Xây lắp mỏ - TKV cho biết: Với việc đồng bộ các dây chuyền thiết bị cơ giới hoá và bán cơ giới hoá đào lò, tốc độ thi công hiện tại của công ty đạt cao nhất từ trước đến nay. Đối với đường lò đào trong đá tiết diện trung bình 15,9 m², tốc độ bình quân đạt trên 60 m/tháng, cao hơn chỉ tiêu Tập đoàn giao từ 30% đến 50%.
Tại các mỏ sản xuất, việc đầu tư thiết bị đào lò cũng được đẩy mạnh. Như tại Than Dương Huy, máy đào lò EBH-45 đã giúp duy trì tiến độ đào lò than nhiều tháng đạt trên 125 m/tháng, đưa tổng số mét lò đào trong năm đạt 26.470 m.
Đặc biệt, tại Công ty Than Thống Nhất - TKV, dự án đầu tư hệ thống cơ giới hóa đào lò phê duyệt cuối năm 2025 vừa chính thức bàn giao thiết bị vào tháng 8/2026 và chuẩn bị nghiệm thu đưa vào vận hành. Đây là lần đầu tiên đơn vị đưa máy đào lò EBH45 cùng cầu chuyển tải đồng bộ vào thi công nhằm thay thế phương pháp thủ công.
Ông Trần Đăng Hải, Phó Giám đốc Công ty Than Thống Nhất - TKV chia sẻ: Công tác cơ giới hóa đào lò có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của đơn vị. Việc lần đầu tiên đưa máy đào lò EBH45 vào hoạt động sẽ thay thế phương pháp phá đá, phá than bằng khoan bắn mìn truyền thống, qua đó triệt tiêu nhiều nguy cơ mất an toàn lao động, cải thiện đáng kể điều kiện làm việc hầm lò và nâng cao năng suất thi công hằng năm.
Thay đổi phương thức khai thác, nâng cao độ an toàn
Song song với khâu đào lò, việc triển khai các lò chợ cơ giới hóa đồng bộ, từ hạng nhẹ, hạng trung đến hạng nặng, đang làm thay đổi phương thức khai thác than hầm lò.
Đi đầu trong công nghệ khai thác phải kể đến những mô hình lò chợ cơ giới hóa hạng nặng đã được khẳng định hiệu quả tại Than Hà Lầm, hay các lò chợ cơ giới hóa hạng trung, hạng nhẹ triển khai tại Than Núi Béo, Than Dương Huy, Than Hạ Long, Than Nam Mẫu... Những mô hình này không chỉ ghi nhận các số liệu tích cực về sản lượng mà còn khẳng định hiệu quả hiện đại hóa mỏ.
Tại Than Nam Mẫu, dự án lò chợ cơ giới hóa hạng nhẹ tại khu vực NM I-6B (tầng -50/-200) được đưa vào vận hành sau 8 tháng chuẩn bị. Dây chuyền gồm 80 dàn chống thủy lực kết hợp máy khấu combai, máng cào, máy đập và hệ thống điều khiển tự động khép kín. Năng suất lao động tại đây đạt 20-25 tấn/người/ca, tăng gấp đôi so với lò chợ truyền thống (10-12 tấn/người/ca), đồng thời giảm từ 30% đến 40% lượng lao động trực tiếp tại gương lò.
Ở góc độ kỹ thuật, anh Trần Công Thái, Trưởng phòng Kỹ thuật - Công nghệ Mỏ, Công ty Than Nam Mẫu - TKV phân tích: Lò chợ cơ giới hóa hạng nhẹ góp phần cải thiện căn bản điều kiện làm việc trong hầm lò. Các khâu nặng nhọc, nguy hiểm nhất như chống giữ, vận tải, khấu than đều được máy móc đảm nhiệm, giúp giảm thiểu tối đa rủi ro tai nạn. Người thợ lò không còn phải đối mặt trực tiếp với các nguy cơ tai nạn như trước mà chuyển sang vai trò vận hành, kiểm soát thiết bị.
Còn tại Than Dương Huy, lò chợ cơ giới hóa hạng trung duy trì vận hành hơn 10 năm qua tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong sản xuất của mỏ. Dù trải qua 3 lần chuyển diện và địa chất biến động phức tạp, Phân xưởng Khai thác Cơ giới hóa số 1 vẫn đạt sản lượng trên 530.000 tấn/năm, ngày cao nhất đạt gần 3.000 tấn.
Mới đây nhất, ngày 19/9/2026, Phân xưởng Khai thác 10 thuộc Công ty Than Hạ Long đã đưa lò chợ cơ giới hóa đồng bộ hạng nhẹ IV-9-17 mỏ Khe Chàm II-IV (công suất 300.000 tấn/năm) vào vận hành, hoàn thành công tác lắp đặt 74 bộ giàn chống ZY2400 và máy khấu vượt trước tiến độ 15 ngày.
Thực tế ghi nhận dưới các tầng mỏ cho thấy, cơ giới hóa đã thực sự giải phóng sức lao động cho người công nhân. Trực tiếp vận hành thiết bị tại gương lò, anh Bùi Đình Quân, thợ lò Phân xưởng Khai thác 6, Công ty Than Nam Mẫu - TKV chia sẻ: Trước đây khi làm thủ công, công việc chống giữ hay cuốc đập than cực kỳ vất vả, tốn nhiều sức lực và luôn lo lắng về an toàn.
Từ ngày có hệ thống giàn chống thủy lực và máy khấu đồng bộ, sức lao động của anh em được giải phóng rất nhiều. Công nhân không còn phải làm công việc nặng nhọc bằng tay chân mà chủ yếu điều khiển máy móc. Môi trường làm việc an toàn hơn hẳn, tâm lý người thợ rất yên tâm, phấn khởi.
Giai đoạn 2021 - 2025, TKV đã huy động 39 dây chuyền cơ giới hóa đào lò đồng bộ (gồm 24 dây chuyền đào lò đá và 15 dây chuyền đào lò than). Trong điều kiện tài nguyên ngày càng xuống sâu, Tập đoàn đặt mục tiêu nâng tỷ lệ mét lò đào bằng cơ giới đạt ít nhất 30% tổng số mét lò toàn Tập đoàn.
Từ những kết quả tại Than Hà Lầm, Than Núi Béo hay các bước tiến mới tại Than Thống Nhất, Than Nam Mẫu, Than Hạ Long, Than Dương Huy..., ứng dụng công nghệ cơ giới hóa đang mang lại những thay đổi thiết thực cho công tác khai thác hầm lò. Việc kết hợp giữa đầu tư thiết bị, quản trị kỹ thuật và đào tạo nâng cao tay nghề thợ mỏ là giải pháp then chốt để TKV nâng cao năng suất, đảm bảo an toàn và phát triển bền vững./.
Tỉnh Lào Cai hướng các cơ sở sản xuất than tới công nghệ sạch
Đối với các cơ sở sản xuất chưa đảm bảo về môi trường, tỉnh Lào Cai yêu cầu dừng hoạt động và hoàn thiện đầy đủ thủ tục pháp lý trước khi được phép hoạt động trở lại, hướng tới phát triển bền vững.
