Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có báo cáo gửi các đại biểu Quốc hội về nội dung tiếp thu, giải trình ý kiến thảo luận tại Tổ đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; trong đó nhiều ý kiến đề nghị làm rõ cơ chế kiểm soát môi trường sau khi cắt giảm khoảng 90% đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM), giấy phép môi trường, tránh tình trạng đơn giản hóa thủ tục nhưng buông lỏng quản lý.
Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ này khẳng định dự thảo luật được hoàn thiện theo nguyên tắc không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đặc biệt coi trọng công tác giám sát, phòng ngừa nguy cơ ô nhiễm, suy thoái và sự cố môi trường.
Lấy chất lượng môi trường làm thước đo phát triển
Tại phiên thảo luận ở Tổ ngày 24/10, nhiều đại biểu Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.
Trong đó, một số ý kiến đề nghị quán triệt xuyên suốt quan điểm không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế; thể chế hóa nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả chi phí phòng ngừa, xử lý, phục hồi và bồi thường thiệt hại; xác định rõ quan điểm, cách tiếp cận cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường phù hợp với trình độ phát triển của đất nước.
Đặc biệt, theo các đại biểu hiệu quả của luật cần được đo bằng mức độ cải thiện chất lượng môi trường, không chỉ bằng số thủ tục được cắt giảm.
Tiếp thu ý kiến trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết dự thảo luật tiếp tục khẳng định nguyên tắc tại Điều 4 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, trong đó coi bảo vệ môi trường được coi là điều kiện, nền tảng, yếu tố trung tâm, tiên quyết cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Đồng thời, hoạt động bảo vệ môi trường phải gắn kết với phát triển kinh tế, quản lý tài nguyên và được xem xét, đánh giá trong quá trình thực hiện các hoạt động phát triển. Đây cũng là cơ sở để bảo đảm cải cách thủ tục hành chính không làm suy giảm yêu cầu bảo vệ môi trường.
Bên cạnh việc đơn giản hóa các quy trình, dự thảo luật đã bổ sung những công cụ hậu kiểm, đặc biệt là cơ chế giám sát nguy cơ gây ô nhiễm, suy thoái và sự cố môi trường. Theo đó, hoạt động giám sát được thực hiện thường xuyên, liên tục đối với dự án đầu tư, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dựa trên thông tin, dữ liệu môi trường, công nghệ số, đánh giá tại hiện trường nhằm nhận diện sớm mức độ rủi ro, kịp thời cảnh báo và phòng ngừa nguy cơ tác động tiêu cực đến môi trường.
Về trách nhiệm người gây ô nhiễm phải trả tiền, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục khẳng định quy định tại khoản 6 Điều 4 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, trong đó cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia đình và cá nhân được hưởng lợi từ môi trường có nghĩa vụ đóng góp tài chính cho hoạt động bảo vệ môi trường; trường hợp gây ô nhiễm, sự cố và suy thoái môi trường phải chi trả, bồi thường thiệt hại, khắc phục, xử lý và chịu trách nhiệm khác theo quy định của pháp luật.
Đáng chú ý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp thu đề xuất của đại biểu Quốc hội về việc lấy mức độ cải thiện chất lượng môi trường làm tiêu chí quan trọng đánh giá kết quả bảo vệ môi trường. Theo đó, trong quá trình hoàn thiện, ban hành các văn bản quy định chi tiết thi hành luật, bộ này sẽ bổ sung tiêu chí này vào Bộ chỉ số xếp hạng công tác bảo vệ môi trường cấp tỉnh.
Cách tiếp cận trên hướng tới chuyển trọng tâm đánh giá từ việc hoàn thành các nhiệm vụ, thủ tục hành chính sang kết quả thực chất đối với chất lượng môi trường, đồng thời nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương trong công tác bảo vệ môi trường.
Quản lý theo rủi ro, tăng cường hậu kiểm để không buông lỏng giám sát
Một trong những nội dung khác nhận được nhiều ý kiến góp ý là việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm khi dự thảo Luật dự kiến cắt giảm mạnh đối tượng phải thực hiện ĐTM và cấp giấy phép môi trường.
Cụ thể, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, có 20 ý kiến đại biểu Quốc hội cho rằng việc cắt giảm khoảng 90% đối tượng phải thực hiện các thủ tục trên phải đi liền với cơ chế hậu kiểm tương xứng, phân tầng giám sát theo mức độ rủi ro. Trong đó, cần làm rõ đối tượng phải quan trắc tự động, liên tục; tần suất kiểm tra; tiêu chí kiểm tra đột xuất; trách nhiệm của chủ dự án và cơ quan quản lý, cũng như cơ chế xử lý khi phát hiện nguy cơ, vi phạm.
Các ý kiến cũng lưu ý việc đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với giảm yêu cầu bảo vệ môi trường, không chuyển rủi ro sang cộng đồng và không để xảy ra “khoảng trống” quản lý sau khi miễn, giảm thủ tục hành chính.
Tiếp thu các ý kiến trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết dự thảo luật đã thể chế hóa Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026, theo hướng phân loại dự án đầu tư dựa trên tiêu chí về môi trường và mức độ rủi ro. Đây là căn cứ để áp dụng các công cụ quản lý phù hợp, từ ĐTM, cấp giấy phép môi trường, đăng ký môi trường đến thanh tra, kiểm tra, giám sát và yêu cầu quan trắc môi trường tự động, liên tục, quan trắc môi trường định kỳ.
Việc cắt giảm đối tượng phải thực hiện ĐTM và giấy phép môi trường được thiết kế trên cơ sở phân định tính chất, mức độ tác động đến môi trường của từng dự án. Cụ thể, dự án có nguy cơ rủi ro cao về môi trường trong giai đoạn thi công hoặc có tác động phi chất thải trong giai đoạn vận hành sẽ thực hiện ĐTM; dự án có nguy cơ rủi ro cao do chất thải trong giai đoạn vận hành sẽ được cấp giấy phép môi trường. Cách phân định này nhằm giảm tối đa những thủ tục không cần thiết nhưng vẫn duy trì công cụ quản lý phù hợp đối với các nguy cơ tác động xấu đến môi trường.
Đối với quan trắc tự động, liên tục, dự thảo Nghị định quy định chi tiết Luật xác định các đối tượng phải thực hiện gồm: dự án, cơ sở thuộc loại hình có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường và có lưu lượng xả thải từ trung bình trở lên; dự án, cơ sở không thuộc loại hình có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường nhưng có lưu lượng xả thải lớn.
Bên cạnh đó, dự thảo luật cũng bổ sung cơ chế giám sát nguy cơ ô nhiễm, suy thoái và sự cố môi trường. Cơ quan, người có thẩm quyền thẩm định ĐTM, cấp giấy phép môi trường có trách nhiệm xác định cụ thể mức độ rủi ro môi trường của từng dự án, cơ sở để quyết định việc áp dụng cơ chế giám sát.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội để quy định rõ hơn việc phân tầng giám sát theo mức độ rủi ro trong dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành.
Về thanh tra, kiểm tra, dự thảo luật quy định những nội dung đặc thù trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, trong đó thanh tra, kiểm tra đột xuất không công bố trước trong trường hợp cần thiết; trưng cầu tổ chức có chức năng giám định, kiểm định, quan trắc, đo đạc, phân tích mẫu môi trường; phối hợp với lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường khi có dấu hiệu hoạt động phạm tội, vi phạm có liên quan đến tội phạm môi trường để xử lý.
Cơ chế cấp giấy phép môi trường cũng được điều chỉnh theo mức độ rủi ro. Đối với dự án, cơ sở thuộc loại hình có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, thời hạn của giấy phép môi trường được quy định ngắn hơn (ở mức 7 năm, so với thời hạn thông thường là 10 năm) . Qua đó, tạo điều kiện để cơ quan chức năng kiểm tra, đánh giá lại hiệu quả của các công trình bảo vệ môi trường.
Đối với những đối tượng được cắt giảm thủ tục ĐTM, giấy phép môi trường, dự thảo luật chuyển sang thực hiện đăng ký môi trường tại ủy ban nhân dân cấp tỉnh và ủy ban nhân dân cấp xã. Đây là hình thức chủ dự án, cơ sở tự kê khai, báo cáo, đồng thời phải chịu trách nhiệm về việc tuân thủ các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường. Cơ quan tiếp nhận đăng ký môi trường cũng được bổ sung trách nhiệm kiểm tra, giám sát việc thực hiện.
Như vậy, cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực môi trường được đặt trong tổng thể đổi mới phương thức quản lý, lấy mức độ rủi ro làm căn cứ phân bổ nguồn lực giám sát. Việc giảm tiền kiểm không có nghĩa là giảm trách nhiệm bảo vệ môi trường, mà đòi hỏi công tác hậu kiểm phải chủ động, thường xuyên và thực chất hơn. Đây là điều kiện quan trọng để vừa khơi thông nguồn lực đầu tư, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, vừa giữ vững nguyên tắc phát triển kinh tế phải gắn với bảo vệ môi trường, bảo đảm chất lượng sống./.
Kiểm soát ô nhiễm không khí tại các đô thị: Không thể “đơn thương độc mã”
Để giải bài toán ô nhiễm không khí, cần phải kiểm soát chặt nguồn thải, hoàn thiện thể chế và tăng cường phối hợp giữa các địa phương trong cùng không gian phát thải để từng bước cải thiện môi trường.
