Tết Nguyên đán không chỉ là thời điểm đoàn viên mà còn là lúc mỗi gia đình người Việt dành thời gian nhìn lại, sắp xếp và làm mới không gian sống của mình. Dù là căn nhà mái ngói rêu phong nơi làng quê hay căn hộ chung cư giữa lòng đô thị, tinh thần “dọn dẹp-trang hoàng-đón Tết” vẫn luôn hiện diện, như một thói quen đã ăn sâu vào đời sống văn hóa.
Thế nhưng, cùng với sự thay đổi của kiến trúc và lối sống, cách người Việt trang trí nhà cửa ngày Tết cũng dần chuyển mình. Hành trình từ nhà truyền thống đến không gian ở hiện đại cho thấy rõ sự giao thoa thú vị giữa nếp xưa và phong cách sống mới.
1. Tết trong những ngôi nhà truyền thống
Trong ký ức của nhiều thế hệ, Tết gắn liền với những ngôi nhà ba gian, năm gian ở Bắc Bộ, nhà rường miền Trung hay nhà dài ở Tây Nguyên. Không gian Tết khi ấy không chỉ là vài ngày nghỉ lễ, mà là cả một nghi thức chuẩn bị công phu, bắt đầu từ việc sửa sang nhà cửa.
Bàn thờ - trung tâm linh thiêng của ngày Tết
Trong nhà truyền thống, bàn thờ tổ tiên luôn là điểm nhấn quan trọng nhất. Trước Tết, gia đình nào cũng lau dọn kỹ lưỡng: chân đèn được đánh sáng, bát hương được chỉnh trang, hoành phi câu đối được treo ngay ngắn. Hoa cúng Tết thường rất quen thuộc khi miền Bắc có huệ, layơn, cúc vàng; miền Nam chuộng hoa mai; các tỉnh phía Bắc không thể thiếu cành đào.
Mỗi loài hoa mang theo một lớp nghĩa văn hóa với mai tượng trưng cho sức sống bền bỉ, đào gợi sự xua đuổi tà khí, còn hoa huệ mang đến cảm giác thanh khiết, trang nghiêm.
Sân-vườn-cổng: nơi Tết lan tỏa
Tết xưa không gói gọn trong bốn bức tường. Từ cổng vào đến sân vườn đều mang không khí lễ Tết: câu đối đỏ treo trước cửa, hàng rào được quét lại, cây nêu dựng lên, vài chậu quất hay cúc mâm xôi được đặt trước hiên nhà. Những chi tiết ấy vừa làm đẹp không gian, vừa thể hiện niềm tin cầu may, trừ tà đầu năm.
Thiên nhiên hòa vào kiến trúc
Nhà truyền thống có lợi thế là luôn gắn liền với cây cối, sân vườn. Sắc xanh của lá, sắc vàng của hoa, mùi hương trầu cau, khói nhang thoảng nhẹ… tạo nên một không gian Tết rất riêng - thứ cảm giác mà nhà phố hay chung cư ngày nay khó có thể tái hiện trọn vẹn.
2. Nhà phố và biệt thự: giao thoa giữa tiện nghi và nét xưa
Từ những năm 1990, cùng với quá trình đô thị hóa, nhà ống, nhà phố và biệt thự dần trở thành kiểu nhà phổ biến. Không gian sống thay đổi kéo theo cách đón Tết cũng linh hoạt hơn.
Giản lược nhưng không mất đi truyền thống
Nhiều gia đình vẫn giữ bàn thờ tổ tiên, nhưng được thiết kế gọn gàng, phù hợp với diện tích nhà ở. Việc trang trí Tết cũng bớt cầu kỳ: một bình hoa tươi, mâm ngũ quả được bày biện khéo léo, vài câu đối hoặc tranh Tết treo trên tường.
Những gia đình yêu nét hoài cổ thường chọn đèn lồng, tranh dân gian Đông Hồ, Hàng Trống hay đồ gốm Bát Tràng để tạo điểm nhấn - vừa truyền thống, vừa mang tính thẩm mỹ.
Ưu tiên ánh sáng và sự tiện nghi
Không gian nhà phố thường hẹp và cao, vì vậy ánh sáng trở thành yếu tố quan trọng. Ánh đèn vàng ấm, cây cảnh nhỏ như bonsai, mai mini, đào thế hay sen đá phong thủy được ưa chuộng. Sự phát triển của các cửa hàng trang trí Tết cũng góp phần tạo nên một “Tết đô thị” với đèn led, linh vật, decal trang trí cửa kính - hiện đại nhưng vẫn mang không khí lễ hội.
3. Chung cư hiện đại - Tết trong hình hài mới
Sự bùng nổ của chung cư trong khoảng 10-15 năm trở lại đây đã tạo nên một diện mạo Tết rất khác. Không còn sân vườn rộng rãi, Tết giờ đây gói gọn trong căn hộ, hành lang và ban công.
Tối giản, tinh tế
Người trẻ sống ở chung cư thường chọn phong cách trang trí tối giản, chịu ảnh hưởng từ Bắc Âu hoặc Nhật Bản. Thay vì đỏ-vàng rực rỡ, họ chọn hoa tươi tông pastel, cành đào hoặc mai nhỏ đặt trên bàn trà, nến thơm và ánh đèn dịu nhẹ để tạo cảm giác ấm cúng. Sự gọn gàng, sạch sẽ được đặt lên hàng đầu - đúng với nhịp sống hiện đại.
Ban công - “khu vườn Tết” thu nhỏ
Ban công trở thành nơi mang hồn Tết rõ nhất trong căn hộ chung cư. Một chiếc đèn lồng, vài chậu quất lùn, mai bonsai hay hoa giấy cũng đủ tạo nên không gian đón nắng sớm ngày đầu năm. Với nhiều gia đình, ban công chính là cách để “kéo thiên nhiên về gần hơn” giữa thành phố.
Tết theo phong cách riêng
Không gian nhỏ lại mở ra nhiều ý tưởng sáng tạo: Tết vintage với radio cũ và bao lì xì xưa, Tết minimalist với bảng màu trung tính, hay Tết thân thiện môi trường bằng tre, nứa, giấy tái chế. Tết không còn bó buộc trong khuôn mẫu, mà trở thành nơi thể hiện cá tính và lối sống.
4. Từ trang trí để đón Tết đến sống cùng tinh thần Tết
Điều thay đổi lớn nhất không chỉ nằm ở kiến trúc, mà ở cách con người nhìn nhận Tết. Ngày xưa, trang hoàng nhà cửa gắn chặt với tín ngưỡng và nghi lễ. Ngày nay, trang trí Tết còn là cách chăm sóc đời sống tinh thần, làm đẹp cho không gian sống và lưu giữ ký ức truyền thống trong bối cảnh mới.
Dù hình thức có thay đổi, mục tiêu cuối cùng vẫn là tạo nên cảm giác ấm áp – thứ khiến Tết luôn được mong chờ.
Giữ hồn xưa trong những ngôi nhà mới
Sự thay đổi trong không gian sống là xu thế tất yếu, nhưng điều đáng mừng là các giá trị truyền thống vẫn được giữ lại: bàn thờ tổ tiên dù nhỏ vẫn hiện diện, hoa mai-đào-quất vẫn là biểu tượng chủ đạo, câu đối đỏ vẫn được treo trong nhiều gia đình, màu đỏ-vàng vẫn xuất hiện như lời chúc phúc.
Dù là căn hộ chung cư trên tầng cao hay ngôi nhà gỗ ba gian nơi thôn quê, Tết vẫn hiện diện theo cách riêng miễn là không gian ấy có hơi ấm gia đình và niềm mong đợi một năm mới an yên./.