Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026, nhưng dòng vốn ngoại chưa lập tức đảo chiều.
Trong tháng Chín, nhà đầu tư nước ngoài vẫn bán ròng 849,7 tỷ đồng. Theo các chuyên gia, diễn biến này có thể được nhìn từ độ trễ của dòng vốn mới, trong khi các dòng vốn đã đầu tư tại Việt Nam vẫn chịu tác động từ lãi suất và xu hướng phân bổ vốn trên thị trường quốc tế.
Nâng hạng không đồng nghĩa dòng vốn vào ngay
Việc khối ngoại tiếp tục bán ròng trong tháng thị trường chính thức được nâng hạng phần nào trái với kỳ vọng trước đó của một bộ phận nhà đầu tư. Trước thời điểm nâng hạng, câu chuyện được quan tâm là khi Việt Nam chuyển sang nhóm thị trường mới nổi thứ cấp, các quỹ đầu tư quốc tế sẽ gia tăng phân bổ vốn vào thị trường chứng khoán Việt Nam.
Tuy nhiên, diễn biến trong tháng Chín cho thấy việc nâng hạng và dòng vốn thực tế giải ngân không diễn ra đồng thời. Theo Giám đốc Ngân hàng đầu tư, Công ty cổ phần Chứng khoán An Bình (ABS), ông Nguyễn Thế Minh, có hai vấn đề cần được nhìn nhận khi lý giải diễn biến này.
Thứ nhất là tác động của thông tin nâng hạng có thể đã được phản ánh một phần trước thời điểm chính thức. Theo ông Minh, trước khi được nâng hạng, nhiều nhà đầu tư kỳ vọng việc này sẽ mang lại dòng tiền mới và đẩy thị trường đi lên ngay sau khi thông tin chính thức được công bố.
Tuy nhiên, vấn đề này đã được cảnh báo từ trước, bởi thông tin tích cực chủ yếu được phản ánh trong giai đoạn đầu. Khi thông tin đã trở nên rõ ràng, tác động của nó sẽ giảm dần.
Trong khi đó, nhà đầu tư hiện không còn nhìn nhiều vào riêng câu chuyện nâng hạng mà quan tâm hơn đến các yếu tố vĩ mô, đặc biệt là lãi suất.
Theo ông Minh, lãi suất đang tăng, giá dầu vẫn neo ở mức cao, lạm phát cao và rủi ro lãi suất vẫn ở mức cao hoặc có khả năng tăng. Những yếu tố này khiến nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn so với câu chuyện nâng hạng.
Điều này cũng liên quan trực tiếp đến hoạt động của các quỹ đã đầu tư tại Việt Nam trong thời gian dài. Theo Giám đốc Ngân hàng đầu tư ABS, khi lãi suất tăng, dòng vốn có xu hướng chuyển sang trạng thái phòng thủ và tiếp tục rút ra cho đến khi lãi suất thực sự đảo chiều.
Như vậy, việc Việt Nam được nâng hạng tạo thêm điều kiện để thu hút dòng vốn mới, nhưng không đồng nghĩa các dòng vốn cũ sẽ lập tức dừng rút.
Đây cũng là điểm được ông Huỳnh Tuần Khánh, Giám đốc Quản lý Danh mục Đầu tư Quỹ KIM, nhấn mạnh tại chương trình D-INSIGHTS do Chứng khoán VNDIRECT tổ chức.
Theo ông Khánh, nâng hạng mới chỉ là bước khởi đầu trong hành trình thu hút vốn quốc tế. Nhà đầu tư cần phân biệt rõ giữa việc nâng hạng và dòng vốn thực tế giải ngân.
Theo ông Khánh, nâng hạng giống như một "tấm vé thông hành" mà FTSE Russell cấp cho Việt Nam sau khi thị trường đáp ứng những tiêu chuẩn cần thiết về hạ tầng giao dịch. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa các quỹ toàn cầu sẽ lập tức rót vốn, bởi mỗi quỹ có chiến lược và tiến độ phân bổ danh mục riêng.
Thực tế, trong tuần đầu tiên sau nâng hạng, khối ngoại vẫn bán ròng hơn 100 triệu USD. Tuy nhiên, diễn biến này không đồng nghĩa dòng vốn mới không xuất hiện.
Theo đại diện KIM, các quỹ ETF theo dõi chỉ số FTSE Emerging Markets đã bắt đầu giải ngân ngay trong phiên thứ Sáu trước ngày nâng hạng có hiệu lực. Riêng phiên này, nhà đầu tư nước ngoài mua vào hơn 400 triệu USD nhưng đồng thời bán ra hơn 350 triệu USD.
Những con số trên cho thấy hoạt động mua bán của khối ngoại diễn ra đồng thời giữa các nhóm vốn khác nhau. Trong khi các quỹ mới bắt đầu phân bổ theo cơ cấu của chỉ số mới, một số dòng vốn khác lại đang thực hiện cơ cấu danh mục hoặc rút vốn.
Theo ông Khánh, áp lực bán của khối ngoại sau nâng hạng còn liên quan đến hoạt động cơ cấu của các quỹ theo dõi chỉ số thị trường cận biên.
Các quỹ này phải cơ cấu danh mục khi Việt Nam chuyển sang nhóm thị trường mới nổi thứ cấp, trong khi một số quỹ chủ động đã mua đón đầu sự kiện nâng hạng cũng có thể tranh thủ chốt lời. Vì vậy, số liệu mua bán ròng chung chưa phản ánh đầy đủ sự dịch chuyển giữa các nhóm vốn quốc tế.
Ở góc độ rộng hơn, theo đại diện KIM, việc khối ngoại rút vốn không phải câu chuyện riêng của Việt Nam mà còn nằm trong xu hướng dịch chuyển dòng tiền tại nhiều thị trường mới nổi châu Á.
Theo thống kê được ông Khánh đưa ra, từ đầu năm nhà đầu tư nước ngoài đã rút ròng hơn 120 tỷ USD khỏi Hàn Quốc, hơn 36 tỷ USD tại Đài Loan (Trung Quốc) và hơn 25 tỷ USD tại Ấn Độ. Trong khi đó, giá trị bán ròng tại Việt Nam vào khoảng 3,6 tỷ USD.
Một trong những nguyên nhân là dòng vốn toàn cầu đang bị thu hút bởi những cơ hội đầu tư khác. Tại châu Âu, chi tiêu tài khóa cho quốc phòng gia tăng mạnh, trong khi Nhật Bản, Trung Quốc và Mỹ nổi lên với những câu chuyện tăng trưởng liên quan đến công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo ông Khánh, một bộ phận nhà đầu tư quốc tế đã rút vốn khỏi các quỹ tại Việt Nam để chuyển sang những cơ hội này. Do đó, áp lực rút vốn tại thị trường trong nước phần nào là hệ quả của sự cạnh tranh dòng tiền trên phạm vi toàn cầu.
Trong khi đó, dòng vốn mới từ quá trình nâng hạng cần thời gian để triển khai. Theo ông Khánh, FTSE Russell chia việc bổ sung cổ phiếu Việt Nam vào chỉ số thành bốn đợt, kéo dài từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Đợt đầu tiên chỉ chiếm 10% tỷ trọng dự kiến, trong khi ba đợt tiếp theo lần lượt chiếm 20%, 35% và 35%.
Như vậy, phần lớn nhu cầu giải ngân theo lộ trình nâng hạng vẫn nằm ở phía trước. Dòng vốn mới không vào thị trường cùng một lúc, trong khi dòng vốn cũ vẫn có thể tiếp tục rút ra.
Sự lệch pha về thời điểm này là một trong những nguyên nhân khiến việc nâng hạng chưa lập tức chuyển trạng thái bán ròng của khối ngoại sang mua ròng.
Về quy mô, ông Khánh dẫn thông tin từ Quỹ Vanguard về khả năng đầu tư khoảng 2,5 tỷ USD vào Việt Nam trong một năm tới. Một số chuyên gia quốc tế thậm chí ước tính tổng dòng vốn chủ động và thụ động có thể đạt 10-15 tỷ USD.
Tuy nhiên, KIM nhấn mạnh đây mới là những ước tính mang tính định hướng, không phải lượng vốn chắc chắn sẽ giải ngân.
Bên cạnh câu chuyện dòng vốn, khả năng thu hút nhà đầu tư quốc tế còn phụ thuộc vào những yếu tố nội tại của thị trường. Theo ông Khánh, định giá hiện không phải trở ngại lớn đối với chứng khoán Việt Nam.
Ông Khánh ước tính P/E (hệ số giá trên lợi nhuận mỗi cổ phiếu) của thị trường vào khoảng 11 lần, thậm chí dưới 10 lần nếu loại trừ nhóm Vingroup.
Tỷ giá cũng tương đối ổn định từ đầu năm, trong khi thanh khoản chứng khoán đã sụt giảm đáng kể. Theo đánh giá của ông Khánh, mức thanh khoản hiện tại chưa phải trở ngại đối với việc giải ngân của các quỹ đầu tư nước ngoài.
Để dòng vốn quốc tế quay trở lại
Theo đại diện KIM, vấn đề nằm nhiều ở niềm tin của nhà đầu tư đối với triển vọng tăng trưởng. Dẫn lại một cuộc phỏng vấn đại diện Quỹ PYN Elite của Phần Lan, ông Khánh cho biết dòng vốn toàn cầu bị thu hút bởi cổ phiếu công nghệ và AI của Mỹ một phần nhờ tốc độ tăng trưởng lợi nhuận cao.
Tuy nhiên, khi so sánh trong khoảng 8 năm qua, tăng trưởng lợi nhuận của nhóm ngân hàng Việt Nam không thua kém đáng kể nhóm công nghệ Mỹ, trong khi định giá cổ phiếu lại thấp hơn nhiều.
Theo ông Khánh, điều này cho thấy định giá và tăng trưởng lợi nhuận chưa phải những yếu tố duy nhất quyết định khả năng thu hút dòng tiền. Quan trọng hơn là mức độ tin tưởng của nhà đầu tư quốc tế đối với triển vọng tăng trưởng, sự ổn định của tỷ giá và tính minh bạch của thông tin trên thị trường.
Khi những yếu tố này được củng cố và lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục tăng trưởng, dòng vốn ngoại sẽ có thêm cơ sở để quay trở lại.
Nhìn từ diễn biến tháng Chín, việc khối ngoại bán ròng sau khi thị trường được nâng hạng phản ánh sự đan xen của nhiều dòng vốn.
Thực tế cho thấy, các dòng vốn cũ vẫn chịu tác động từ lãi suất, điều kiện tài chính và xu hướng phân bổ vốn toàn cầu. Cùng đó, dòng vốn mới từ quá trình nâng hạng đang được triển khai theo từng giai đoạn.
Do đó, tác động của việc Việt Nam được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp đối với dòng vốn ngoại cần được nhìn trong một khoảng thời gian dài hơn, thay vì chỉ qua diễn biến mua bán ròng trong những phiên ngay sau khi việc nâng hạng có hiệu lực./.