Từ những hạt gạo bình dị của miền Trung nắng gió, người dân Hà Tĩnh đã tạo nên bánh ram - thức quà dân dã gắn với đời sống thường ngày và trở thành một phần của văn hóa ẩm thực Việt Nam.
Ở Hà Tĩnh, bánh ram - hay còn gọi là bánh đa nem - từ lâu đã hiện diện trong nhiều bữa cơm gia đình. Đó là lớp vỏ mỏng dùng để cuốn ram (nem rán), tạo nên độ giòn đặc trưng cho món ăn dân dã của người miền Trung.
Nghề làm bánh ram ở nhiều làng quê Hà Tĩnh
Không cầu kỳ nguyên liệu hay cách chế biến, nhưng để làm ra những chiếc bánh ram đạt độ mềm, dẻo và giòn vừa đủ lại là công việc đòi hỏi nhiều kinh nghiệm. Trải qua nhiều thế hệ, nghề làm bánh ram vẫn được duy trì ở nhiều làng quê Hà Tĩnh, trở thành sinh kế của không ít hộ dân địa phương.
Theo các cơ sở sản xuất lâu năm, bánh ram Hà Tĩnh nổi tiếng bởi đặc tính mềm, dễ cuốn, không cần nhúng nước trước khi sử dụng nhưng khi rán vẫn giữ được độ giòn và màu vàng đẹp mắt.
Hiện nay, nghề làm bánh ram tập trung tại một số địa phương thuộc huyện Thạch Hà cũ, nay thuộc thành phố Hà Tĩnh và các vùng phụ cận. Trong đó, làng nghề bánh đa nem ở thôn Bình, xã Thạch Hưng được xem là một trong những nơi còn giữ nghề truyền thống khá rõ nét.
Người dân địa phương gọi công việc này bằng cái tên quen thuộc là “tráng ram.” Công đoạn đầu tiên là chọn gạo. Gạo tẻ được ngâm mềm qua đêm rồi xay thành bột nước. Tùy kinh nghiệm từng gia đình, bột sẽ được pha theo tỷ lệ riêng để bánh có độ dai phù hợp.
Khâu tráng bánh đòi hỏi sự khéo léo và nhanh tay. Người thợ dùng gáo múc bột, dàn đều trên mặt vải căng phía trên nồi nước sôi. Chỉ sau vài chục giây, lớp bánh mỏng được lấy ra bằng thanh tre nhỏ rồi đặt lên phên để phơi.
Vào những ngày nắng đẹp, hình ảnh những phên bánh trắng xếp dài trước sân nhà đã trở thành nét quen thuộc ở nhiều làng quê Hà Tĩnh. Theo nhiều hộ làm nghề, kỹ thuật phơi quyết định lớn đến chất lượng bánh. Bánh không được quá khô vì dễ gãy, cũng không được quá ẩm vì khó bảo quản. Một số cơ sở vẫn duy trì phương pháp “phơi sương” truyền thống để giữ độ mềm và dẻo cho bánh ram.
Trước đây, nghề làm bánh ram chủ yếu phục vụ nhu cầu trong vùng, đặc biệt vào các dịp lễ, Tết hay cưới hỏi. Theo thời gian, cùng với sự phát triển của thị trường đặc sản địa phương, bánh ram Hà Tĩnh dần được tiêu thụ ở nhiều tỉnh, thành trên cả nước.
Nhiều cơ sở sản xuất hiện đã đầu tư máy xay bột, hệ thống sấy và đóng gói để mở rộng thị trường nhưng vẫn giữ công thức truyền thống nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm.
Không chỉ là nguyên liệu chế biến món ăn, bánh ram còn gắn với văn hóa ẩm thực của người Hà Tĩnh. Trong đó, “ram bánh mướt” được xem là món ăn quen thuộc của nhiều gia đình địa phương. Món ăn kết hợp lớp ram giòn với bánh mướt mềm nóng, ăn kèm rau sống và nước mắm pha, tạo nên hương vị mộc mạc nhưng đậm chất miền Trung.
Từng bước xây dựng thương hiệu
Những năm gần đây, nhiều sản phẩm bánh ram Hà Tĩnh đã tham gia chương trình OCOP và từng bước xây dựng thương hiệu trên thị trường.
Bên cạnh việc phát triển sản xuất, nghề làm bánh ram cũng góp phần tạo việc làm cho nhiều lao động nông thôn, đặc biệt là phụ nữ trung niên và người lớn tuổi. Vào mùa cao điểm, nhiều cơ sở sản xuất hàng nghìn chiếc bánh mỗi ngày để cung ứng cho thị trường.
Năm 2021, làng nghề truyền thống bánh đa nem thôn Bình, xã Thạch Hưng được Ủy ban Nhân dân tỉnh Hà Tĩnh công nhận là làng nghề truyền thống theo Quyết định số 3579/QĐ-UBND ngày 29/10/2021. Đây được xem là dấu mốc quan trọng trong quá trình bảo tồn nghề truyền thống của địa phương.
Dù vậy, nghề làm bánh ram hiện vẫn đối mặt với không ít khó khăn như thời tiết thất thường, chi phí nguyên liệu tăng và sự cạnh tranh của các sản phẩm công nghiệp. Nhiều hộ làm nghề cho biết việc giữ chân lao động trẻ gắn bó với nghề truyền thống cũng là thách thức lớn trong bối cảnh hiện nay./.
Hà Tĩnh: Làng nghề bánh đa nem thôn Bình nhộn nhịp sản xuất phục vụ Tết
Từ 4 giờ sáng, các cơ sở sản xuất bánh đa nem ở thôn Bình đã sáng đèn. Năng suất sản xuất trong những ngày giáp Tết tăng gấp đôi so với ngày thường mới có thể đáp ứng đủ nhu cầu thị trường.
