Trên bản đồ du lịch toàn cầu, ẩm thực đang trở thành thứ “ngôn ngữ quyền lực” mà các quốc gia đang tận dụng để chinh phục du khách. Theo Hiệp hội Du lịch Ẩm thực Thế giới, năm 2024 có đến 80% du khách quốc tế lựa chọn trải nghiệm ẩm thực bản địa là mục tiêu của chuyến đi; ngân sách cho ẩm thực chiếm trung bình 30% chi phí du lịch.
Trong thực tế, các món ăn Việt Nam liên tục xuất hiện trên các bảng xếp hạng uy tín thế giới, yêu cầu tôn vinh và chuẩn hóa nghề trở nên cấp thiết. Đặc biệt, để tạo sức hút cho điểm đến, chúng ta cần một chiến lược bài bản để biến ẩm thực thành tài sản quốc gia.
Những “người giữ lửa” ẩm thực truyền thống
Đại diện Hiệp hội Du lịch Việt Nam (VITA) cho biết đã triển khai hệ thống xét tặng các danh hiệu Nghệ nhân nghề Bếp, nghề Bánh, Pha chế thức uống và Điêu khắc củ quả. Danh hiệu không chỉ vinh danh cá nhân xuất sắc, mà còn tạo dựng một chuẩn mực nghề nghiệp mới, giúp ẩm thực Việt đủ sức cạnh tranh trong môi trường quốc tế.
Theo đó, danh hiệu Nghệ nhân của VITA được thiết kế với sứ mệnh kép: Bảo tồn di sản và tôn vinh cá nhân xuất sắc; Chuẩn hóa nghề bếp theo tiêu chuẩn quốc tế.
Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam, ông Vũ Thế Bình khẳng định: “Mỗi ứng viên là một ‘người giữ lửa,’ không chỉ sở hữu kỹ năng tinh luyện mà còn góp phần gìn giữ và chuyển hóa giá trị ẩm thực truyền thống. Đây là nền tảng để xây dựng ẩm thực như một sản phẩm du lịch độc đáo, có chiều sâu văn hóa.”
Được biết, quy chế xét tặng tham chiếu các bộ tiêu chuẩn của Worldchefs - WASC, UIBC hay ASI. Sự đối chiếu này giúp danh hiệu Nghệ nhân Việt Nam mang giá trị tương đương các chứng nhận quốc tế, tạo bước đệm để ẩm thực Việt vươn ra thị trường toàn cầu.
Ở góc độ chiến lược, danh hiệu của VITA được xem như “động cơ thúc đẩy” để Việt Nam xây dựng lực lượng đầu bếp chuẩn hóa, từ đó đóng góp trực tiếp vào sự phát triển bền vững của ngành du lịch.
Uy tín của danh hiệu được khẳng định bằng hệ thống tiêu chí định lượng minh bạch, đòi hỏi ứng viên phải đạt tối thiểu 80/100 điểm. Vì thế, để được phong tặng danh hiệu, các ứng viên cần: tối thiểu 10 năm kinh nghiệm liên tục hoạt động trong nghề, có phẩm chất đạo đức được đồng nghiệp và cộng đồng tôn trọng; tính sáng tạo và giá trị lan tỏa (mỗi ứng viên phải trực tiếp sáng tạo ít nhất 10 món độc đáo, có 1 món được công nhận, lan truyền trong cộng đồng); có ít nhất 1 HCV và 2 HCB trong nước, hoặc 1 HCV/2 HCB tại các sự kiện quốc tế; đóng góp cho đào tạo trong việc đã truyền nghề cho tối thiểu 50 học viên.
Đặc biệt, các tiêu chí không chỉ đo lường kỹ năng bếp, mà còn bao trùm kiến thức văn hóa - lịch sử ẩm thực, nguyên liệu, kỹ thuật bảo quản, tiêu chuẩn vệ sinh nhằm bảo đảm Nghệ nhân được công nhận không đơn thuần là “đầu bếp giỏi,” mà là đại diện tiêu biểu cho di sản văn hóa ẩm thực Việt Nam.
Trước đó, tháng 11/2026, lễ vinh danh diễn tại Thành phố Hồ Chí Minh đã đánh dấu cột mốc quan trọng của hành trình chuẩn hóa nghề bếp Việt với 34 nghệ nhân được vinh danh, trong đó có 26 Nghệ nhân Nghề Bếp. 17 Nghệ nhân đã mang về 29 giải thưởng quốc tế, con số cho thấy sự hội nhập mạnh mẽ của nghề bếp Việt.
Các nghệ nhân cam kết tiếp tục gìn giữ danh dự nghề nghiệp và lan tỏa giá trị ẩm thực Việt qua công tác đào tạo, sáng tạo và phục vụ cộng đồng.
Nâng tầm ẩm thực, tạo sức hút điểm đến
Ông Vũ Thế Bình khẳng định danh hiệu Nghệ nhân của Hiệp hội Du lịch Việt Nam luôn mong muốn mang đến tầm nhìn dài hạn là xây dựng nền tảng nhân lực chất lượng cao, tạo định vị chuyên nghiệp cho nghề bếp và khẳng định giá trị ẩm thực trong chiến lược phát triển du lịch quốc gia.
Trong bối cảnh du lịch trải nghiệm đang chiếm ưu thế, lực lượng nghệ nhân là những người làm nghề bằng cả kỹ năng, tri thức và tinh thần trách nhiệm sẽ đại diện cho hình ảnh ẩm thực Việt Nam hiện đại: tinh tế, bản sắc và đủ tầm quốc tế.
Có thâm niên 47 năm gắn bó với nghề bếp, nghệ nhân Bùi Thị Sương bày tỏ trong tương lai sự ghi nhận này không chỉ dừng lại ở việc xây dựng tên tuổi cá nhân, mà chính là động lực để các nghệ nhân như bà được ghi nhận có thêm kế hoạch, động lực dẫn dắt nhiều thế hệ đầu bếp trẻ tham gia vào các giải đấu lớn trong nước và quốc tế.
Việt Nam vốn là quốc gia có nền ẩm thực phong phú và độc đáo. Món ăn Việt có thể mang ra thết đãi khách quốc tế hàng chục bữa mà không lo có món ăn bị trùng lặp bởi sự đa dạng các món ăn đặc sản theo vùng miền, tộc người và tôn giáo.
Đặc biệt, ẩm thực Việt ngày càng ghi dấu ấn với bạn bè quốc tế nhờ hương vị, cách chế biến ấn tượng và ẩn chứa cả nét đẹp văn hóa dân tộc trong từng món ăn như: bánh mỳ, phở bò, bún chả, bánh hỏi, nem rán, bánh xèo, bún bò Huế… Trong đó, rất nhiều người nổi tiếng hay các chính khách quốc tế đã không ngần ngại bày tỏ niềm hâm mộ và tình yêu đối với ẩm thực Việt.
Những năm gần đây, ẩm thực Việt Nam liên tục được xướng tên tại những giải thưởng quốc tế danh giá như Giải thưởng Ẩm thực thế giới (World Culinary Awards) vinh danh Thủ đô Hà Nội là Thành phố ẩm thực hàng đầu thế giới, Thành phố ẩm thực hàng đầu châu Á. Thành phố Hồ Chí Minh được Tạp chí Time Out (Anh) bình chọn ở vị trí thứ 4 trong danh sách 20 thành phố có Ẩm thực ngon nhất thế giới.
Đại diện một số doanh nghiệp lữ hành cho rằng ẩm thực là lợi thế cạnh tranh đặc biệt của du lịch Việt. Muốn tạo bản sắc riêng cho foodtour, cần ưu tiên các yếu tố, bao gồm trải nghiệm xanh (Eat Green - Go Green), kết nối văn hóa mỗi món ăn là một câu chuyện và khám phá đa tầng ăn để hiểu, hiểu để yêu.
Nhấn mạnh việc cần phải nâng tầm du lịch ẩm thực, theo đại diện Công ty Du lịch Vietravel để làm được điều đó đòi hỏi hoàn thiện cơ chế, chính sách, xây dựng chiến lược phát triển, ban hành bộ tiêu chí nhận diện và thành lập trung tâm kết nối chuyên gia quốc tế. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác công - tư, tổ chức lễ hội, sự kiện ẩm thực và chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, chương trình đào tạo kết hợp giữa nhà trường - doanh nghiệp - nghệ nhân.
Rõ ràng, sức hút của một điểm đến du lịch không thể thiếu sự góp mặt quan trọng của ẩm thực. Tuy nhiên, ẩm thực Việt muốn chinh phục khẩu vị của thực khách muôn phương chắc chắn cần một chiến lược đầu tư đúng hướng và quyết liệt hơn để quyến rũ và níu chân du khách mỗi lần ghé thăm./.
Hà Nội khẳng định vị thế là một trung tâm ẩm thực của thế giới
Từ những món ăn truyền thống như phở gánh Hàng Chiếu, bún chả, nem rán đến ốc luộc, bánh mì,... ẩm thực Hà Nội không chỉ là hương vị quen thuộc mà còn là sợi dây kết nối giữa truyền thống và hiện đại.
