Chiều 25/3, tại Hà Nội, buổi trao đổi nghiệp vụ “Trí tuệ nhân tạo và Báo chí” do Đại sứ quán các nước Canada, Na Uy, New Zealand và Thụy Sĩ phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tổ chức đã thu hút sự tham gia của đông đảo nhà báo, sinh viên báo chí, nhà ngoại giao và chuyên gia trong nước, quốc tế.
Sự kiện không chỉ là diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm mà còn đặt ra những câu hỏi lớn về cách báo chí ứng xử với trí tuệ nhân tạo – một công cụ đang làm thay đổi căn bản cách sản xuất và tiếp nhận thông tin.
Khi AI trở thành “trợ lý”, nhưng không thể là “tác giả”
Việc ứng dụng AI giúp nhà báo tiết kiệm thời gian, tối ưu quy trình sản xuất tin bài. Tuy nhiên, đi kèm với đó là nguy cơ về sai lệch thông tin và vi phạm chuẩn mực nghề nghiệp.
Nhà báo Tạ Bích Loan, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam, nhận định “Trí tuệ nhân tạo mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức, từ nguy cơ tin giả cho tới việc lan truyền thông tin sai lệch.”
Theo bà, vấn đề cốt lõi không phải là có sử dụng AI hay không, mà là sử dụng ở đâu, mức độ nào và kiểm soát ra sao.
“Một mặt, báo chí không thể không minh bạch với độc giả. Nhưng mặt khác, nếu công khai việc sử dụng AI, liệu có làm giảm niềm tin của công chúng hay không - đó là nghịch lý mà chúng ta đang đối diện,” bà nói.
Tuy nhiên, bà cho rằng về lâu dài, minh bạch sẽ là xu hướng tất yếu: “Việc dán nhãn rõ ràng những công đoạn có sự hỗ trợ của AI, đồng thời xác định những khâu không nên giao cho AI, có thể giúp củng cố niềm tin của độc giả.”
Ranh giới đạo đức và “vùng cấm” của AI
Trong bối cảnh AI ngày càng can thiệp sâu vào quy trình sản xuất nội dung, các chuyên gia cho rằng cần xác định rõ những “vùng cấm”.
Theo nhà báo Tạ Bích Loan, dù công nghệ thay đổi, báo chí vẫn phải giữ vững các nguyên tắc cốt lõi: “Đó là tính khách quan, chính xác, minh bạch, công bằng, cân bằng và tính nhân văn.”
Điều này đồng nghĩa với việc AI có thể hỗ trợ, nhưng không thể thay thế những khâu mang tính quyết định như xác minh thông tin, kiểm chứng nguồn tin hay đưa ra góc nhìn báo chí.
Đảm bảo an toàn thông tin trong quá trình tác nghiệp
Bên cạnh câu chuyện đạo đức, vấn đề an toàn thông tin cũng được đặt ra cấp thiết.
Ông Ngô Minh Hiếu, chuyên gia an ninh mạng, Giám đốc Tổ chức Chống lừa đảo cảnh báo: “Nếu sử dụng AI không đúng cách, người dùng có thể vô tình làm lộ dữ liệu cá nhân, tài liệu nội bộ hoặc tạo ra nguy cơ bị chiếm đoạt tài khoản.”
Theo ông, rủi ro lớn nhất nằm ở chính thói quen sử dụng: “Người dùng tuyệt đối không nên đưa lên các nền tảng AI những thông tin nhạy cảm như dữ liệu cá nhân, thông tin về trẻ em hay tài liệu chưa công bố. Một khi đã đưa lên, gần như không thể kiểm soát hoàn toàn.”
Không chỉ vậy, với đặc thù nghề nghiệp, nhà báo còn có nguy cơ trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng.
Theo ông Hiếu, những hình ảnh đời sống tưởng chừng vô hại như gia đình, con cái cũng có thể trở thành “điểm yếu” nếu bị các đối tượng xấu khai thác.
“Với những người làm báo, việc phanh phui sự thật đôi khi khiến họ trở thành mục tiêu. Khi đó, thông tin cá nhân bị lộ có thể gây áp lực không chỉ cho bản thân mà cả người thân,” ông nói.
Trong quá trình tác nghiệp, các chuyên gia cũng khuyến nghị thay vì các phương thức liên lạc thông thường, những người làm báo nên ưu tiên sử dụng các ứng dụng có tính năng mã hóa đầu cuối như Signal hay WhatsApp để đảm bảo nội dung trao đổi không bị can thiệp bởi bên thứ ba.
Đồng thời, khi quản lý dữ liệu trên các nền tảng đám mây như Google Drive hay OneDrive, thay vì chia sẻ liên kết công khai cho "bất kỳ ai", chúng ta cần thực hiện việc phân quyền đích danh cho từng email cụ thể.
Không thể đứng ngoài, nhưng cũng không thể “phó mặc”
Thực tế cho thấy, AI đang tác động mạnh mẽ đến hoạt động báo chí toàn cầu. Nhiều cơ quan báo chí cho biết hoạt động của họ đã bị ảnh hưởng bởi AI ở các mức độ khác nhau .
Tuy nhiên, cùng với sự lan rộng đó là những lo ngại ngày càng lớn về độ chính xác và chất lượng nội dung. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng nguy cơ sai lệch thông tin vẫn là thách thức lớn khi sử dụng AI trong báo chí.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng điều quan trọng nhất là xây dựng được cách sử dụng AI có kiểm soát.
Nhà báo Tạ Bích Loan nhấn mạnh, việc tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp hiện hành hoàn toàn có thể trở thành “la bàn” để định hướng sử dụng AI: “Từ Luật Báo chí và 10 điều đạo đức nghề nghiệp, chúng ta có thể xác định rõ những nguyên tắc cần tuân thủ khi ứng dụng công nghệ mới.”
Cần hành lang rõ ràng cho AI trong báo chí
Từ thực tiễn tại các tòa soạn, có ý kiến cho rằng cần sớm xây dựng các bộ quy tắc cụ thể về sử dụng AI trong báo chí.
Theo nhà báo Tạ Bích Loan, các tổ chức nghề nghiệp như Hội Nhà báo Việt Nam có thể đóng vai trò dẫn dắt, tạo hành lang chung để các cơ quan báo chí xây dựng quy định nội bộ phù hợp.
“Giống như quy tắc đạo đức nghề báo, mỗi tòa soạn hoàn toàn có thể cụ thể hóa thành những hướng dẫn riêng để đảm bảo chất lượng và chuẩn mực trong tác phẩm,” bà nói.
Trong bối cảnh AI tiếp tục phát triển với tốc độ nhanh chóng, câu hỏi không còn là “có sử dụng hay không”, mà là “sử dụng như thế nào”.
Và có lẽ, câu trả lời cuối cùng vẫn nằm ở chính người làm báo – khi họ đủ tỉnh táo để tận dụng công nghệ, nhưng cũng đủ bản lĩnh để không đánh mất giá trị cốt lõi của nghề./.
