Một năm phim Việt xuất ngoại mệt nghỉ với những cú thăng hạng bất ngờ nhưng lạibị xử ép trên chính sân nhà trước sự bành trướng của phim ngoại nhập, do hạnngạch nhập khẩu phim bị bãi bỏ theo đúng cam kết của Việt Nam khi tham giaWTO.
Năm qua, có nhiều rạp mới được xây nhưng phim Việt vẫn loay hoay tìm đường rarạp... Thuận lợi xen lẫn khó khăn, liệu có thể hy vọng vào sự đột phá?
Cú thăng hạng bất ngờ
Năm 2009 có thể coi là năm thành công của điện ảnh Việt ở khía cạnh hội nhậpquốc tế. Tuy chưa thể bước được vào các Liên hoan phim tầm cỡ như Berlin, Cannesnhưng lần đầu tiên đã có một bộ phim Việt Nam chính hiệu chính thức nhận đượclời mời của Liên hoan phim quốc tế lâu đời nhất thế giới, Venice 2009.
Nếu có danh hiệu Bộ phim được nhắc đến nhiều nhất năm 2009 thì có lẽ “Chơivơi” của Bùi Thạc Chuyên 100% giành giải.
Chắc chắn bộ phim này sẽ còn được nhắc đến rất nhiều sau này bởi “Chơi vơi”là bộ phim Việt Nam đầu tiên chính thức được mời tham dự Liên hoan phim Venicedanh giá kể từ sau “Xích lô” của đạo diễn người Pháp gốc Việt Trần AnhHùng.
Bộ phim này tuy giành giải Sư tử vàng và giải Fipresci Prize của Hiệp hội cácnhà phê bình phim quốc tế tại Liên hoan phim Venice năm 1995 nhưng là một bộphim mang quốc tịch Pháp.
“Chơi vơi” tuy không lọt vào vòng tranh giải thưởng chính thức của Venice2009 mà chỉ tranh giải tại khu vực dành cho các tác phẩm điện ảnh đương đạiOrizzonti (giải quan trọng thứ hai của Liên hoan phim Venice sau Sư tử vàng)nhưng có thể nói việc bộ phim được mời đến Venice cũng đánh dấu một bước tiếnvượt bậc của điện ảnh Việt trong năm qua.
Đáng chú ý hơn nữa là việc “Chơi vơi” giành giải Fipresci Horizons and Critics’ Week Prize của Hiệp hội các nhà phê bình quốc tế Fipresci danh tiếng.
Đây là giải thưởng độc lập với hệ thống giải thưởng chính thức tại Liên hoanphim Venice do các thành viên của Fipresci lựa chọn dành cho những bộ phim mà họcho là có lối làm phim mạnh bạo nhất.
Fipresci là một giải thưởng tầm cỡ và hết sức quan trọng vì ban giám khảo lànhững nhà phê bình chuyên nghiệp nổi tiếng trên thế giới.
Họ đã có ấn tượng rất sâu sắc với sự đậm đà và hoàn thiện của cảm xúc cũng nhưnghệ thuật quay phim trong “Chơi vơi.”
Fipresci nhận xét rằng bộ phim thể hiện thành công những tình cảm hết sức tinhtế về con người cũng như bản năng giới tính rất riêng của các nhân vật trongphim tại một đất nước mà truyền thống gia đình và các chuẩn mực đạo đức luônluôn được coi trọng.
Sự tán dương của khán giả sau buổi chiếu ra mắt phim tại Liên hoan phim Venicehồi tháng 9/2009 cũng có thể coi là niềm tự hào của điện ảnh Việt Venice cũng làsự kiện mở màn cho chuỗi hơn chục Liên hoan phim quốc tế mà “Chơi vơi” được mời tham dự trong năm 2009 như Toronto, Vancouver, London, Rotterdam,Pusan, châu Á-Thái Bình Dương, Bangkok...
Trong số này đáng chú ý có Toronto (TIFF), một Liên hoan phim rất quan trọng,đặc biệt cho thị trường Bắc Mỹ và được xếp vào hàng những Liên hoan phim lớnnhất thế giới.
“Chơi vơi” không chỉ tranh giải ở hạng mục Điện ảnh đương đại của thếgiới tại các Liên hoan phim Toronto, FIFF mà còn lọt vào vòng Tranh giải chínhtại Liên hoan phim Bangkok sau đó.
Năm 2009 vừa khép lại với “Chơi vơi” với giải Âm thanh xuất sắc nhất tạiLiên hoan phim Châu Á-Thái Bình Dương. Có lẽ chưa khi nào, phim Việt lại đượcnhắc đến nhiều tại các Liên hoan phim quốc tế như năm nay khi “Chơi vơi”có mặt ở hầu hết các châu lục, tại những giải thưởng điện ảnh đáng chú ý nhất.
Không có một hồ sơ hoành tráng như “Chơi vơi” nhưng “Trăng nơi đáygiếng” của đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn, một tác phẩm hợp tác nữa giữa Việt Namvà Pháp cũng góp phần tạo nên những hiệu ứng Việt Nam mới tại các Liên hoan phimquốc tế trong suốt một năm qua.
“Trăng nơi đáy giếng” có một khởi đầu thuận lợi tại Liên hoan phim quốc tếDubai tháng 12/2008 với giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất cho Hồng Ánh vàsau đó là một loạt Liên hoan phim khác như Pusan, Bangkok, FIFF, châu Á-TháiBình Dương.
Việc “Trăng nơi đáygiếng” được lựa chọn vào phần Tranh giải chính thức tại Liên hoan phim quốctế Pháp ngữ (FIFF) lần thứ 24 tại Namur (Bỉ) hồi tháng 10 hay được đưa vào tranhgiải ở khu vực dành riêng cho các phim do các nền điện ảnh thuộc Đông Nam Á sảnxuất tại Liên hoan phim quốc tế Bangkok 2009 cũng đã là một thành công đáng kểcủa điện ảnh Việt trong năm qua.
Bộ phim thứ ba cũng được nhắc đến nhiều trong năm qua là “Đừng đốt” củađạo diễn Đặng Nhật Minh.
Việc bộ phim này đoạt tới ba giải trong đó có Bông sen vàng tại Liên hoan phimViệt Nam 2009 hay được chọn là đại diện cho Việt Nam dự tranh đề cử Oscar 2010cho Phim nước ngoài hay nhất có lẽ không quan trọng bằng việc “Đừng đốt”đa đến được với khán giả quốc tế qua hàng loạt Liên hoan phim.
Cùng với “Huyền thoại bất tử” và “Chơi vơi”, “Đừng đốt” có têntrong danh sách tuyển chọn chính thức khu vực “Cửa sổ nhìn ra điện ảnh châu Á”tại Liên hoan phim Pusan hồi tháng 10 tại Hàn Quốc.
Bộ phim này trước đó cũng đã giành giải “Khán giả bình chọn” của Liên hoan phimFukuoka tại Nhật hồi tháng 9.
Tại đây, “Đừng đốt” cùng với “Huyền thoại bất tử” của đạo diễn LưuHuỳnh là hai trong 20 bộ phim được lựa chọn chính thức.
“Đừng đốt” cũng là một trong ba bộ phim nhựa của Việt Nam được gửi đi dựLiên hoan phim châu Á-Thái Bình Dương diễn ra tại Đài Loan hồi tháng tháng12/2009.
Nếu xét về khía cạnh giải thưởng thì cả ba bộ phim “Chơi vơi”, “Trăng nơi đáygiếng” và “Đừng đốt” đều không mấy thành công. Tuy nhiên, có thể nóibộ ba này đã hoàn thành tốt sứ mạng quảng bá cho điện ảnh Việt Nam trên trườngquốc tế trong năm 2009.
Điều đáng nói hơn là những liên hoan phim mà ba bộ phim này tham dự đa phần lànhững liên hoan phim uy tín, có độ cạnh tranh cao và không mang tính giao lưuđơn thuần hay gửi phim đi cho vui như thường thấy ở các phim Việt trước đó.
Trầy da tróc vảy vì phim ngoại
Nếu như năm 2009 chứng kiến những chuyến xuất ngoại tưng bừng của vài ba bộ phimthì điện ảnh trong nước lại phải trầy da tróc vẩy vì sức ép của phim ngoại trênchính sân nhà.
Trong khi điện ảnh trong nước vẫn duy trì tốc độ sản xuất phim “rùa bò” với chỉtrên chục đầu phim nhựa mỗi năm, trong đó đã có 4-5 đầu phim đều dồn vào dịpTết, gần như không thể đáp ứng nhu cầu xem phim quanh năm của khán giả nội thìphim ngoại đã nhanh chân “chiếm sóng”.
Năm 2009 chứng kiến sự bùng nổ của thị trường phim ngoại nhập và sự bành trướngcủa các cụm rạp gắn mác nước ngoài tại thị trường Việt Nam.
Mô hình cụm rạp hiện đại với nhiều phòng chiếu và những dịch vụ và loại hìnhgiải trí đi kèm như MegaStar, Lotte, Trung tâm chiếu phim quốc gia... ngày càngchứng tỏ sức hút với công chúng.
Trái với sự sôi động tại các cụm rạp MegaStar, Lotte, những rạp chiếu phim cũ,dù đa phần nằm ở các vị trí đẹp lại lâm vào cảnh chợ chiều vì không cạnh tranhnổi. Đã thế, các rạp này thường không được ưu tiên chiếu các bộ phim lớn củaHollywood ngay vòng 1 mà thường chiếu phim cũ nên càng mất khách.
Cả năm, phim Việt dường như chỉ trông chờ vào mỗi dịp Tết âm lịch với vài ba bộphim nội cùng lúc ra quân và trụ lại trong thời gian khoảng một tháng. Còn lại,các rạp chiếu phim quanh năm chịu sự khống chế của phim ngoại mà chủ yếu là phimMỹ.
Với tần suất nhập phim chóng mặt như hiện nay, trung bình mỗi tuần có 2-3 bộphim mới ra rạp thì mỗi năm cũng đã có tới trên 100 bộ phim ngoại được chiếu tạithị trường Việt Nam, mà đa phần là những bộ phim chọn lọc với kinh phí từ hàngchục đến cả trăm triệu USD.
Năm 2009 cũng là một năm thách thức với điện ảnh trong nước khi quy định về hạnngạch nhập khẩu phim bị bãi bỏ, tức là không hạn chế số lượng đối với phim nhậpkhẩu theo đúng cam kết của Việt Nam khi tham gia WTO.
Điều này có nghĩa là phim ngoại sẽ vào Việt Nam nhiều hơn, đa dạng hơn và khángiả Việt cũng có nhiều điều kiện tiếp cận với những bộ phim mới nhất của điệnảnh thế giới nhanh hơn.
Thực tế này diễn ra ngay ở những ngày cuối cùng của năm 2009 khi “Bẫy rồng”,một bộ phim võ thuật được đầu tư công phu với chi phí vỏn vẹn 800.000 USD củaViệt Nam và bom tấn “Avatar”, bộ phim có chi phí sản xuất cao nhất tronglịch sử điện ảnh thế giới với 235 triệu USD, được cho là bộ phim mở màn cho cuộccách mạng về công nghệ mới của Hollywood ra rạp cùng thời điểm.
Do đã đặt lịch trước với các rạp chiếu phim cách đây nhiều tháng nên việc thayđổi lịch chiếu “Bẫy rồng” là nhiệm vụ bất khả thi cho dù nhà sản xuất nàocũng thừa biết đương đầu với một bộ phim tấn của Hollywood chẳng khác nào “châuchấu đá voi.”
Bởi không chỉ riêng “bom tấn” của Việt Nam mà ngay ở Hollywood, những bộ phimcông chiếu cùng thời điểm với “Avatar” cũng đều bị đè bẹp do bộ phim nàyhút tới 50% lượng khán giả của tổng số các phim công chiếu cùng thời điểm.
Cuộc đấu với phim ngoại chắc chắn sẽ khốc liệt hơn nhiều trong năm 2010 tới,nhất là khi phim 3D được nhập về thị trường Việt Nam với tần suất 1 phim/thángbên cạnh những bộ phim bom tấn của Hollywood được phát hành quanh năm, trong khilượng phim Việt Nam sản xuất mỗi năm chưa với tới con số 20./.
Năm qua, có nhiều rạp mới được xây nhưng phim Việt vẫn loay hoay tìm đường rarạp... Thuận lợi xen lẫn khó khăn, liệu có thể hy vọng vào sự đột phá?
Cú thăng hạng bất ngờ
Năm 2009 có thể coi là năm thành công của điện ảnh Việt ở khía cạnh hội nhậpquốc tế. Tuy chưa thể bước được vào các Liên hoan phim tầm cỡ như Berlin, Cannesnhưng lần đầu tiên đã có một bộ phim Việt Nam chính hiệu chính thức nhận đượclời mời của Liên hoan phim quốc tế lâu đời nhất thế giới, Venice 2009.
Nếu có danh hiệu Bộ phim được nhắc đến nhiều nhất năm 2009 thì có lẽ “Chơivơi” của Bùi Thạc Chuyên 100% giành giải.
Chắc chắn bộ phim này sẽ còn được nhắc đến rất nhiều sau này bởi “Chơi vơi”là bộ phim Việt Nam đầu tiên chính thức được mời tham dự Liên hoan phim Venicedanh giá kể từ sau “Xích lô” của đạo diễn người Pháp gốc Việt Trần AnhHùng.
Bộ phim này tuy giành giải Sư tử vàng và giải Fipresci Prize của Hiệp hội cácnhà phê bình phim quốc tế tại Liên hoan phim Venice năm 1995 nhưng là một bộphim mang quốc tịch Pháp.
“Chơi vơi” tuy không lọt vào vòng tranh giải thưởng chính thức của Venice2009 mà chỉ tranh giải tại khu vực dành cho các tác phẩm điện ảnh đương đạiOrizzonti (giải quan trọng thứ hai của Liên hoan phim Venice sau Sư tử vàng)nhưng có thể nói việc bộ phim được mời đến Venice cũng đánh dấu một bước tiếnvượt bậc của điện ảnh Việt trong năm qua.
Đáng chú ý hơn nữa là việc “Chơi vơi” giành giải Fipresci Horizons and Critics’ Week Prize của Hiệp hội các nhà phê bình quốc tế Fipresci danh tiếng.
Đây là giải thưởng độc lập với hệ thống giải thưởng chính thức tại Liên hoanphim Venice do các thành viên của Fipresci lựa chọn dành cho những bộ phim mà họcho là có lối làm phim mạnh bạo nhất.
Fipresci là một giải thưởng tầm cỡ và hết sức quan trọng vì ban giám khảo lànhững nhà phê bình chuyên nghiệp nổi tiếng trên thế giới.
Họ đã có ấn tượng rất sâu sắc với sự đậm đà và hoàn thiện của cảm xúc cũng nhưnghệ thuật quay phim trong “Chơi vơi.”
Fipresci nhận xét rằng bộ phim thể hiện thành công những tình cảm hết sức tinhtế về con người cũng như bản năng giới tính rất riêng của các nhân vật trongphim tại một đất nước mà truyền thống gia đình và các chuẩn mực đạo đức luônluôn được coi trọng.
Sự tán dương của khán giả sau buổi chiếu ra mắt phim tại Liên hoan phim Venicehồi tháng 9/2009 cũng có thể coi là niềm tự hào của điện ảnh Việt Venice cũng làsự kiện mở màn cho chuỗi hơn chục Liên hoan phim quốc tế mà “Chơi vơi” được mời tham dự trong năm 2009 như Toronto, Vancouver, London, Rotterdam,Pusan, châu Á-Thái Bình Dương, Bangkok...
Trong số này đáng chú ý có Toronto (TIFF), một Liên hoan phim rất quan trọng,đặc biệt cho thị trường Bắc Mỹ và được xếp vào hàng những Liên hoan phim lớnnhất thế giới.
“Chơi vơi” không chỉ tranh giải ở hạng mục Điện ảnh đương đại của thếgiới tại các Liên hoan phim Toronto, FIFF mà còn lọt vào vòng Tranh giải chínhtại Liên hoan phim Bangkok sau đó.
Năm 2009 vừa khép lại với “Chơi vơi” với giải Âm thanh xuất sắc nhất tạiLiên hoan phim Châu Á-Thái Bình Dương. Có lẽ chưa khi nào, phim Việt lại đượcnhắc đến nhiều tại các Liên hoan phim quốc tế như năm nay khi “Chơi vơi”có mặt ở hầu hết các châu lục, tại những giải thưởng điện ảnh đáng chú ý nhất.
Không có một hồ sơ hoành tráng như “Chơi vơi” nhưng “Trăng nơi đáygiếng” của đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn, một tác phẩm hợp tác nữa giữa Việt Namvà Pháp cũng góp phần tạo nên những hiệu ứng Việt Nam mới tại các Liên hoan phimquốc tế trong suốt một năm qua.
“Trăng nơi đáy giếng” có một khởi đầu thuận lợi tại Liên hoan phim quốc tếDubai tháng 12/2008 với giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất cho Hồng Ánh vàsau đó là một loạt Liên hoan phim khác như Pusan, Bangkok, FIFF, châu Á-TháiBình Dương.
Việc “Trăng nơi đáygiếng” được lựa chọn vào phần Tranh giải chính thức tại Liên hoan phim quốctế Pháp ngữ (FIFF) lần thứ 24 tại Namur (Bỉ) hồi tháng 10 hay được đưa vào tranhgiải ở khu vực dành riêng cho các phim do các nền điện ảnh thuộc Đông Nam Á sảnxuất tại Liên hoan phim quốc tế Bangkok 2009 cũng đã là một thành công đáng kểcủa điện ảnh Việt trong năm qua.
Bộ phim thứ ba cũng được nhắc đến nhiều trong năm qua là “Đừng đốt” củađạo diễn Đặng Nhật Minh.
Việc bộ phim này đoạt tới ba giải trong đó có Bông sen vàng tại Liên hoan phimViệt Nam 2009 hay được chọn là đại diện cho Việt Nam dự tranh đề cử Oscar 2010cho Phim nước ngoài hay nhất có lẽ không quan trọng bằng việc “Đừng đốt”đa đến được với khán giả quốc tế qua hàng loạt Liên hoan phim.
Cùng với “Huyền thoại bất tử” và “Chơi vơi”, “Đừng đốt” có têntrong danh sách tuyển chọn chính thức khu vực “Cửa sổ nhìn ra điện ảnh châu Á”tại Liên hoan phim Pusan hồi tháng 10 tại Hàn Quốc.
Bộ phim này trước đó cũng đã giành giải “Khán giả bình chọn” của Liên hoan phimFukuoka tại Nhật hồi tháng 9.
Tại đây, “Đừng đốt” cùng với “Huyền thoại bất tử” của đạo diễn LưuHuỳnh là hai trong 20 bộ phim được lựa chọn chính thức.
“Đừng đốt” cũng là một trong ba bộ phim nhựa của Việt Nam được gửi đi dựLiên hoan phim châu Á-Thái Bình Dương diễn ra tại Đài Loan hồi tháng tháng12/2009.
Nếu xét về khía cạnh giải thưởng thì cả ba bộ phim “Chơi vơi”, “Trăng nơi đáygiếng” và “Đừng đốt” đều không mấy thành công. Tuy nhiên, có thể nóibộ ba này đã hoàn thành tốt sứ mạng quảng bá cho điện ảnh Việt Nam trên trườngquốc tế trong năm 2009.
Điều đáng nói hơn là những liên hoan phim mà ba bộ phim này tham dự đa phần lànhững liên hoan phim uy tín, có độ cạnh tranh cao và không mang tính giao lưuđơn thuần hay gửi phim đi cho vui như thường thấy ở các phim Việt trước đó.
Trầy da tróc vảy vì phim ngoại
Nếu như năm 2009 chứng kiến những chuyến xuất ngoại tưng bừng của vài ba bộ phimthì điện ảnh trong nước lại phải trầy da tróc vẩy vì sức ép của phim ngoại trênchính sân nhà.
Trong khi điện ảnh trong nước vẫn duy trì tốc độ sản xuất phim “rùa bò” với chỉtrên chục đầu phim nhựa mỗi năm, trong đó đã có 4-5 đầu phim đều dồn vào dịpTết, gần như không thể đáp ứng nhu cầu xem phim quanh năm của khán giả nội thìphim ngoại đã nhanh chân “chiếm sóng”.
Năm 2009 chứng kiến sự bùng nổ của thị trường phim ngoại nhập và sự bành trướngcủa các cụm rạp gắn mác nước ngoài tại thị trường Việt Nam.
Mô hình cụm rạp hiện đại với nhiều phòng chiếu và những dịch vụ và loại hìnhgiải trí đi kèm như MegaStar, Lotte, Trung tâm chiếu phim quốc gia... ngày càngchứng tỏ sức hút với công chúng.
Trái với sự sôi động tại các cụm rạp MegaStar, Lotte, những rạp chiếu phim cũ,dù đa phần nằm ở các vị trí đẹp lại lâm vào cảnh chợ chiều vì không cạnh tranhnổi. Đã thế, các rạp này thường không được ưu tiên chiếu các bộ phim lớn củaHollywood ngay vòng 1 mà thường chiếu phim cũ nên càng mất khách.
Cả năm, phim Việt dường như chỉ trông chờ vào mỗi dịp Tết âm lịch với vài ba bộphim nội cùng lúc ra quân và trụ lại trong thời gian khoảng một tháng. Còn lại,các rạp chiếu phim quanh năm chịu sự khống chế của phim ngoại mà chủ yếu là phimMỹ.
Với tần suất nhập phim chóng mặt như hiện nay, trung bình mỗi tuần có 2-3 bộphim mới ra rạp thì mỗi năm cũng đã có tới trên 100 bộ phim ngoại được chiếu tạithị trường Việt Nam, mà đa phần là những bộ phim chọn lọc với kinh phí từ hàngchục đến cả trăm triệu USD.
Năm 2009 cũng là một năm thách thức với điện ảnh trong nước khi quy định về hạnngạch nhập khẩu phim bị bãi bỏ, tức là không hạn chế số lượng đối với phim nhậpkhẩu theo đúng cam kết của Việt Nam khi tham gia WTO.
Điều này có nghĩa là phim ngoại sẽ vào Việt Nam nhiều hơn, đa dạng hơn và khángiả Việt cũng có nhiều điều kiện tiếp cận với những bộ phim mới nhất của điệnảnh thế giới nhanh hơn.
Thực tế này diễn ra ngay ở những ngày cuối cùng của năm 2009 khi “Bẫy rồng”,một bộ phim võ thuật được đầu tư công phu với chi phí vỏn vẹn 800.000 USD củaViệt Nam và bom tấn “Avatar”, bộ phim có chi phí sản xuất cao nhất tronglịch sử điện ảnh thế giới với 235 triệu USD, được cho là bộ phim mở màn cho cuộccách mạng về công nghệ mới của Hollywood ra rạp cùng thời điểm.
Do đã đặt lịch trước với các rạp chiếu phim cách đây nhiều tháng nên việc thayđổi lịch chiếu “Bẫy rồng” là nhiệm vụ bất khả thi cho dù nhà sản xuất nàocũng thừa biết đương đầu với một bộ phim tấn của Hollywood chẳng khác nào “châuchấu đá voi.”
Bởi không chỉ riêng “bom tấn” của Việt Nam mà ngay ở Hollywood, những bộ phimcông chiếu cùng thời điểm với “Avatar” cũng đều bị đè bẹp do bộ phim nàyhút tới 50% lượng khán giả của tổng số các phim công chiếu cùng thời điểm.
Cuộc đấu với phim ngoại chắc chắn sẽ khốc liệt hơn nhiều trong năm 2010 tới,nhất là khi phim 3D được nhập về thị trường Việt Nam với tần suất 1 phim/thángbên cạnh những bộ phim bom tấn của Hollywood được phát hành quanh năm, trong khilượng phim Việt Nam sản xuất mỗi năm chưa với tới con số 20./.
(Đẹp/Vietnam+)
